Ai Cập, Libya và tham vọng hình thành hành lang năng lượng mới

Ý tưởng về hành lang năng lượng Ai Cập - Libya nằm trong xu hướng rộng hơn nhằm tăng cường liên kết năng lượng Bắc Phi. (Ảnh minh họa)

Nếu được triển khai, hành lang này không chỉ giúp Libya mở rộng xuất khẩu mà còn củng cố vai trò trung chuyển năng lượng của Ai Cập.

Libya có tài nguyên, Ai Cập có hạ tầng

Libya sở hữu khoảng 48,4 tỷ thùng dầu dự trữ đã được chứng minh - lớn nhất châu Phi. Tuy nhiên, nhiều năm bất ổn chính trị và thiếu đầu tư khiến sản lượng và cơ sở hạ tầng của nước này chưa tương xứng với tiềm năng. Trong khi đó, vị trí của Libya trên bờ Địa Trung Hải giúp dầu khí nước này tiếp cận châu Âu tương đối thuận lợi.

Ai Cập lại có lợi thế về hạ tầng. Nước này sở hữu mạng lưới đường ống, cảng xuất khẩu và các cơ sở xử lý dầu khí phát triển, đặc biệt là tuyến SUMED nối Ain Sokhna bên Biển Đỏ với Sidi Kerir trên Địa Trung Hải. Đường ống dài khoảng 320 km, công suất thiết kế khoảng 2,5 triệu thùng/ngày, cho phép vận chuyển dầu mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào các tuyến hàng hải dễ bị gián đoạn.

Sự bổ trợ này tạo cơ sở cho một mô hình hợp tác: Libya cung cấp nguồn tài nguyên, còn Ai Cập cung cấp hạ tầng, công nghệ và khả năng kết nối thị trường.

Từ hợp tác song phương đến hành lang năng lượng khu vực

Ý tưởng về hành lang năng lượng Ai Cập - Libya nằm trong xu hướng rộng hơn nhằm tăng cường liên kết năng lượng Bắc Phi. Thay vì mỗi quốc gia phát triển riêng hệ thống khai thác, vận chuyển và xuất khẩu, các nước có thể chia sẻ đường ống, cơ sở xử lý, kho chứa và tuyến xuất khẩu.

Đối với Libya, việc kết nối với hạ tầng của Ai Cập có thể giúp giảm chi phí đầu tư và rút ngắn thời gian đưa dầu khí ra thị trường. Đây cũng là cách để tận dụng tốt hơn các mỏ hiện hữu trong bối cảnh nước này đang thu hút trở lại các tập đoàn năng lượng quốc tế. Các thỏa thuận thăm dò và khai thác mới trong năm 2026 cho thấy sự quan tâm của nhà đầu tư đối với tiềm năng dầu khí Libya đang tăng lên.

Với Ai Cập, nguồn dầu khí bổ sung từ Libya có thể củng cố vai trò của nước này như một trung tâm năng lượng ở Đông Địa Trung Hải. Ai Cập vốn có lợi thế đặc biệt nhờ hệ thống LNG và các tuyến vận chuyển kết nối Biển Đỏ với Địa Trung Hải.

Châu Âu là thị trường đích quan trọng

Một động lực lớn phía sau quá trình này là nhu cầu đa dạng hóa nguồn cung của châu Âu. Libya nằm gần các trung tâm lọc dầu châu Âu hơn nhiều nhà cung cấp ở Trung Đông, đồng thời đã có hạ tầng kết nối trực tiếp với Ý thông qua đường ống Greenstream. Tuyến này có công suất thiết kế khoảng 33 tỷ m³ khí/năm, dù hiện vẫn chưa được khai thác hết.

Nếu sản lượng Libya tăng và các tuyến vận chuyển khu vực được mở rộng, Bắc Phi có thể trở thành một trong những nguồn cung bổ sung quan trọng cho châu Âu, giúp giảm sự phụ thuộc vào một số tuyến và nhà cung cấp truyền thống.

Nhưng hạ tầng không thể tách rời ổn định chính trị

Thách thức lớn nhất vẫn là Libya. Những sự cố tại các cơ sở năng lượng trong năm 2026 cho thấy sản lượng có thể nhanh chóng bị ảnh hưởng nếu xung đột hoặc bất ổn lan tới các điểm nút hạ tầng. Vụ gián đoạn tại nhà máy lọc dầu Zawiya là một ví dụ cho thấy rủi ro an ninh vẫn là điểm yếu căn bản của hệ thống năng lượng Libya.

Do đó, việc xây dựng hành lang năng lượng mới không chỉ cần vốn và công nghệ mà còn cần một môi trường chính trị đủ ổn định để bảo vệ đường ống, cảng, nhà máy và các tuyến vận chuyển xuyên biên giới.

Cơ hội dài hạn

Nếu vượt qua được những rào cản này, hợp tác Ai Cập - Libya có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình tái cấu trúc năng lượng Bắc Phi. Libya có thể từng bước khôi phục sản lượng và khai thác nguồn dự trữ khổng lồ; Ai Cập có thể củng cố vị thế trung tâm hạ tầng và trung chuyển; còn châu Âu có thêm một nguồn cung gần và đa dạng hơn.

Điểm đáng chú ý vì thế không chỉ nằm ở một dự án đường ống cụ thể, mà ở khả năng hình thành một mạng lưới năng lượng liên kết Bắc Phi với Địa Trung Hải. Nếu được đầu tư đồng bộ, đây có thể trở thành một hành lang chiến lược mới của thị trường dầu khí khu vực trong thập niên tới.

Nh.Thạch

AFP