AI càng thông minh, người làm báo càng phải khác biệt

Nhà báo Hà Văn Kiệm

Năm 1997, khi tôi bước chân vào nghề báo, chiếc máy tính xách tay vẫn còn là phương tiện khá xa lạ với nhiều phóng viên. Những chuyến đi cơ sở luôn gắn với cuốn sổ tay, cây bút, chiếc máy ảnh dùng phim và những cuộc điện thoại bàn hay fax để gửi tin về tòa soạn. Tin bài được đánh máy, ảnh phải mang đi tráng rửa, tài liệu lưu trữ nằm trong những tủ hồ sơ hoặc những chồng báo cũ trong thư viện, phòng truyền thống...

Gần 30 năm sau, nhiều đồng nghiệp trẻ trong tòa soạn không hình dung nổi quy trình làm báo “như thời tiền sử” ấy. Giờ thì chỉ với một chiếc điện thoại thông minh có kết nối mạng, phóng viên có thể ghi hình, chụp ảnh, dựng video, biên tập nội dung, truyền dữ liệu và xuất bản tác phẩm báo chí ngay tại hiện trường. Điều mà trước đây cần nhiều người phối hợp thực hiện với không ít thời gian, thì nay có thể hoàn thành chỉ trong vài phút.

Trong quãng thời gian ấy, báo chí đã trải qua nhiều cuộc cách mạng công nghệ. Từ máy chữ, xếp chữ sang máy vi tính, chế bản điện tử; từ báo in sang báo điện tử; từ những phòng biên tập truyền thống sang mô hình tòa soạn hội tụ… Mỗi lần thay đổi đều xuất hiện những băn khoăn, thậm chí lo ngại về tương lai nghề nghiệp. Nhưng rồi thực tế cho thấy công nghệ chỉ làm thay đổi phương thức tác nghiệp, còn những giá trị cốt lõi của báo chí vẫn được gìn giữ, tất nhiên có thể trong một hình thái mới mẻ hơn.

Hôm nay, AI đang tạo nên một cuộc chuyển động mới với tốc độ mạnh hơn tất cả những gì chúng ta từng chứng kiến, trên nhiều mặt của đời sống - xã hội, trong đó có hoạt động báo chí.

Khoảng 4-5 năm trước, AI còn khá thô sơ. Những kết quả do AI khi ấy mang lại đôi khi ngớ ngẩn, hài hước. Giờ thì khác, chỉ trong thời gian ngắn, AI đã có thể dịch thuật, tổng hợp tài liệu, tạo hình ảnh, dựng video, phân tích dữ liệu và hỗ trợ giải quyết rất nhiều công việc chuyên môn với tốc độ đáng kinh ngạc. Sự phát triển ấy khiến không ít người đặt câu hỏi: Đâu là giới hạn của AI và AI có thay thế con người hay không?

Theo tôi, AI chắc chắn sẽ thay đổi rất nhiều công việc trong đời sống, nhưng AI không thể thay thế những giá trị cốt lõi làm nên con người. AI có thể đưa ra câu trả lời rất nhanh, nhưng AI không có trải nghiệm sống, không hiểu thế nào là nỗi đau của một gia đình mất người thân vì tai nạn giao thông; AI cũng không thể cảm nhận được niềm vui của một người dân khi được giúp đỡ trong lúc khó khăn, hoạn nạn; AI không thể biết thế nào là sự day dứt, trăn trở hay trách nhiệm công dân!... Những điều tưởng như rất cảm tính ấy lại chính là phần sâu nhất làm nên con người - đó là sự đồng cảm, lòng nhân ái, khả năng thấu hiểu và tinh thần trách nhiệm với cộng đồng - đây cũng là những giá trị không thể đo đếm bằng bất kỳ thuật toán nào.

An ninh Thủ đô ra mắt hệ thống Chatbot ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm hỗ trợ độc giả tra cứu thông tin nhanh chóng và thuận tiện hơn

Có một nghịch lý đang xuất hiện ngày càng rõ trong thời đại số: thông tin nhiều hơn nhưng sự thật đôi khi lại khó nhận biết hơn. Chỉ vài phút, một đoạn video giả có thể lan truyền tới hàng triệu người; một bức ảnh được tạo bằng AI có thể khiến nhiều người tin là thật; một tin đồn thất thiệt có thể gây ra những hậu quả rất nặng nề trên đời sống thực. Chính vì vậy, xã hội càng cần những con người thật biết kiểm chứng thông tin, biết phân tích bản chất vấn đề và dám chịu trách nhiệm với những gì mình công bố.

Có người cho rằng tương lai sẽ diễn ra cuộc cạnh tranh giữa con người và AI. Tôi không nghĩ vậy. AI là công cụ, con người mới là chủ thể. Cuộc cạnh tranh thực sự sẽ diễn ra giữa những người sẵn sàng học hỏi công nghệ mới, với những người ngại thay đổi; giữa những người liên tục hoàn thiện bản thân với những người bằng lòng với hiện tại. Hơn một thế kỷ trước, những người làm báo cách mạng đã sử dụng những phương tiện hết sức thô sơ để truyền đi ánh sáng của sự thật. Hôm nay, chúng ta có trong tay những công cụ hiện đại hơn rất nhiều, trong đó có AI. Nhưng điều làm nên giá trị của báo chí, của xã hội và của mỗi con người vẫn không thay đổi - đó là sự trung thực, tinh thần trách nhiệm, lòng nhân ái và khát vọng cống hiến. Trong thời đại AI, câu hỏi quan trọng nhất không phải AI sẽ thông minh đến đâu, mà là con người sẽ trưởng thành đến đâu để sử dụng công nghệ một cách đúng đắn và có ích cho cộng đồng.

Hà Văn Kiệm