8 món ăn dưỡng phế, nhuận táo trong tiết Lập Thu

1.Vì sao tiết Lập Thu cần chú ý dưỡng phế, nhuận táo?

ThS.BS. Nguyễn Quang Dương, Khoa Ngoại, Bệnh viện Tuệ Tĩnh cho biết, theo ngũ hành, mùa Thu thuộc hành Kim, tương ứng với tạng phế. Phế có chức năng chủ khí, chủ hô hấp, thông điều thủy đạo và có mối liên hệ mật thiết với da, lông.

Mùa Thu có đặc điểm là "táo", hanh khô, trong đó "táo tà" dễ làm tổn thương tân dịch của cơ thể. Khi tân dịch bị hao tổn, cơ thể có thể xuất hiện tình trạng khô như khô miệng, khô họng, khô da; một số người có thể ho khan, đờm ít và khó khạc. Vì vậy, nguyên tắc dưỡng sinh trong mùa Thu thường chú trọng dưỡng âm, nhuận táo, dưỡng phế, đồng thời giữ cho cơ thể thích nghi với sự thay đổi của thời tiết.

Trong chế độ ăn, có thể ưu tiên các thực phẩm có hàm lượng nước cao, giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất; kết hợp các món ăn mềm, dễ tiêu, chế biến thanh nhẹ. Một số thực phẩm theo y học cổ truyền được sử dụng với mục đích dưỡng âm, sinh tân, nhuận táo như lê, củ sen, mè đen, mật ong… có thể được đưa vào thực đơn phù hợp.

Cháo lê món ăn phù hợp để thay đổi khẩu vị trong những ngày thời tiết chuyển mùa. Ảnh: AI.

2. Gợi ý một số món ăn 

2.1. Lê hấp mật ong

Nguyên liệu: Lê 1 quả, mật ong 1 thìa cà phê, có thể thêm một lượng nhỏ kỷ tử hoặc vài lát gừng tùy khẩu vị.

Cách làm: Lê rửa sạch, có thể gọt vỏ hoặc để nguyên vỏ nếu bảo đảm nguồn gốc và vệ sinh; cắt phần đầu quả lê, khoét bỏ lõi, cho một lượng nhỏ mật ong vào bên trong; hấp cách thủy đến khi lê mềm.

Công dụng: Theo y học cổ truyền, lê có vị ngọt, tính mát, có tác dụng sinh tân, nhuận táo, thanh nhiệt; mật ong vị ngọt, tính bình, có tác dụng bổ trung, nhuận táo. Sự kết hợp giữa lê và mật ong tạo thành món ăn mềm, dễ dùng, thích hợp trong những ngày thời tiết khô hanh, khi cơ thể có cảm giác khô miệng, khô họng.

Lưu ý, người bệnh đái tháo đường cần lưu ý lượng mật ong sử dụng. Trẻ dưới 1 tuổi tuyệt đối không được dùng mật ong vì nguy cơ ngộ độc botulinum.

2.2. Cháo lê

Nguyên liệu: Gạo tẻ 50-60 g, lê 1 quả nhỏ, nước vừa đủ.

Cách làm: Gạo vo sạch, nấu thành cháo; lê rửa sạch, gọt vỏ, bỏ lõi, thái nhỏ. Khi cháo gần chín, cho lê vào nấu thêm một thời gian ngắn hoặc ép nước ép quả lê rồi lấy nước nấu cháo.

Công dụng: Cháo gạo tẻ mềm, dễ tiêu; lê góp phần bổ sung nước và chất xơ; gạo tẻ có tác dụng bổ trung, ích khí; lê có tác dụng sinh tân, nhuận táo. Đây là món ăn phù hợp để thay đổi khẩu vị trong những ngày thời tiết chuyển mùa.

2.3. Canh củ sen hầm sườn non

Nguyên liệu: Củ sen 200-300 g, sườn non 200 g, gừng tươi vài lát, hành lá, gia vị vừa đủ.

Cách làm: Sườn non chần qua nước sôi, rửa sạch; củ sen gọt vỏ, rửa sạch, cắt khoanh. Cho sườn vào ninh mềm, sau đó thêm củ sen và nấu đến khi chín; nêm gia vị vừa ăn, thêm hành lá.

Công dụng: Củ sen là thực phẩm quen thuộc trong các món ăn dưỡng sinh, có vị ngọt, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, sinh tân, lương huyết. Món canh củ sen hầm sườn cung cấp protein từ thịt, carbohydrate và chất xơ từ củ sen, phù hợp với bữa ăn gia đình.

Lưu ý, người mắc bệnh mạn tính cần kiểm soát lượng muối nên hạn chế nêm mặn.

2.4. Cháo hạt sen, củ sen

Nguyên liệu: Gạo tẻ 50 g, hạt sen 20-30 g, củ sen 50-100 g, nước vừa đủ, một lượng nhỏ đường phèn nếu dùng như món ngọt.

Cách làm: Hạt sen bỏ tâm nếu không thích vị đắng, rửa sạch; củ sen gọt vỏ, thái lát; nấu gạo cùng hạt sen và củ sen cho đến khi nhừ; có thể chế biến thành cháo mặn hoặc cháo ngọt tùy khẩu vị.

Công dụng: Hạt sen có vị ngọt, tính bình, có tác dụng bổ tỳ, dưỡng tâm, ích thận; củ sen có tác dụng sinh tân, thanh nhiệt khi dùng tươi. Sự kết hợp này tạo thành món cháo mềm, dễ ăn, có thể sử dụng trong bữa sáng hoặc bữa phụ.

Lưu ý, nếu chế biến thành cháo ngọt, cần kiểm soát lượng đường, đặc biệt ở người thừa cân, béo phì hoặc đái tháo đường.

2.5. Chè mè đen

Nguyên liệu: Mè đen 30-40 g, gạo nếp hoặc bột gạo lượng vừa đủ, đường phèn một lượng nhỏ, nước vừa đủ.

Cách làm: Mè đen rang thơm, xay hoặc nghiền nhỏ; nấu cùng bột gạo hoặc gạo nếp thành hỗn hợp sánh mịn; thêm lượng đường vừa phải.

Công dụng: Mè đen có vị ngọt, tính bình, có tác dụng bổ can thận, ích tinh huyết, nhuận táo, hoạt trường. Đây là thực phẩm thường được sử dụng trong các món ăn dưỡng sinh, đặc biệt khi cơ thể có biểu hiện khô táo. Mè đen cũng cung cấp chất béo không bão hòa, protein thực vật và chất xơ.

Tuy nhiên, món chè mè đen thường chứa đường và có năng lượng tương đối cao. Người thừa cân, béo phì hoặc đái tháo đường nên giảm lượng đường, đồng thời chú ý khẩu phần.

2.6. Cháo bí đỏ, hạt sen

Nguyên liệu: Gạo tẻ 50 g, bí đỏ 100 g, hạt sen 20 g, nước vừa đủ.

Cách làm: Gạo vo sạch, hạt sen rửa sạch; bí đỏ gọt vỏ, bỏ hạt, cắt miếng nhỏ; cho gạo và hạt sen vào nấu trước, khi gần chín thêm bí đỏ, tiếp tục nấu đến khi các nguyên liệu mềm nhừ; có thể dùng món cháo này hoặc không thêm đường.

Công dụng: Bí đỏ có vị ngọt, tính ấm, có tác dụng bổ trung ích khí; hạt sen có tác dụng bổ tỳ, dưỡng tâm. Đây là món ăn mềm, dễ tiêu, thích hợp để bổ sung vào thực đơn mùa Thu. Món cháo cũng cung cấp carbohydrate, chất xơ và một số vitamin, khoáng chất. Người bệnh đái tháo đường nên chú ý khẩu phần bí đỏ và tổng lượng tinh bột trong bữa ăn.

2.7. Canh củ cải trắng nấu thịt nạc

Nguyên liệu: Củ cải trắng 200 g, thịt nạc heo 100 g, gừng vài lát, hành lá, gia vị vừa đủ.

Cách làm: Củ cải trắng rửa sạch, gọt vỏ, cắt miếng; thịt nạc thái mỏng hoặc băm nhỏ; nấu thịt trong nước đến khi chín, sau đó cho củ cải vào nấu mềm; thêm gừng và hành lá, nêm vừa ăn.

Công dụng: Củ cải trắng chứa nhiều nước, chất xơ và một số vitamin, khoáng chất, có vị cay ngọt, tính mát, có tác dụng tiêu thực, hạ khí, hóa đàm, sinh tân. Món canh thanh nhẹ, dễ ăn, có thể sử dụng trong bữa cơm gia đình vào những ngày thời tiết chuyển mùa.

2.8. Cháo lê, hạt sen

Nguyên liệu: Gạo tẻ 50 g, lê 1 quả nhỏ, hạt sen 20 g, nước vừa đủ.

Cách làm: Hạt sen rửa sạch, có thể ngâm trước cho mềm; gạo vo sạch, nấu cùng hạt sen; khi cháo gần chín, cho lê đã gọt vỏ, bỏ lõi và thái nhỏ vào nấu thêm vài phút; có thể ăn nhạt hoặc thêm một lượng nhỏ mật ong.

Công dụng: Lê có tác dụng sinh tân, nhuận táo; hạt sen có tác dụng kiện tỳ, dưỡng tâm, an thần. Món cháo có vị thanh, mềm và dễ ăn. Đây là món có thể lựa chọn khi thời tiết khô hanh, cơ thể có cảm giác khô miệng, khô họng. Tuy nhiên, nếu các triệu chứng kéo dài hoặc kèm ho, sốt, khó thở, người bệnh cần đi khám để xác định nguyên nhân.

Hải Long