7 cách kiểm soát đường huyết tăng cao vào buổi sáng

1. Vì sao đường huyết thường tăng cao vào buổi sáng?

Nhiều người mắc đái tháo đường nhận thấy chỉ số đường huyết lúc đói cao hơn mong đợi dù tối hôm trước ăn uống khá điều độ. Đây là hiện tượng khá phổ biến, thường được gọi là hiện tượng bình minh (Dawn phenomenon).

Các nghiên cứu cho thấy, vào khoảng từ 3-8 giờ sáng, cơ thể bắt đầu tiết ra nhiều hormone như cortisol, glucagon, hormone tăng trưởng và adrenaline nhằm chuẩn bị năng lượng cho cơ thể thức dậy. Những hormone này kích thích gan giải phóng glucose dự trữ vào máu.

Ở người khỏe mạnh, tuyến tụy sẽ tiết đủ insulin để giữ đường huyết ổn định. Tuy nhiên, ở người mắc đái tháo đường hoặc có tình trạng kháng insulin, lượng insulin không đủ hoặc hoạt động kém hiệu quả, khiến glucose tích tụ trong máu và làm tăng đường huyết lúc đói. Hiện tượng này có thể xuất hiện ở cả người mắc đái tháo đường type 1 và type 2.

Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), hiện tượng bình minh là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến việc kiểm soát đường huyết buổi sáng trở nên khó khăn.

Nhiều người mắc đái tháo đường nhận thấy chỉ số đường huyết lúc đói cao hơn mong đợi dù tối hôm trước ăn uống khá điều độ.

Thỉnh thoảng xuất hiện chỉ số đường huyết buổi sáng cao chưa hẳn là điều đáng lo ngại. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để xác định nguyên nhân.

Đường huyết lúc đói tăng kéo dài có thể cho thấy việc kiểm soát bệnh chưa đạt mục tiêu, chế độ ăn chưa phù hợp, thuốc điều trị cần điều chỉnh hoặc có những yếu tố khác như căng thẳng, thiếu ngủ hay mắc bệnh cấp tính.

Việc tự ý tăng hoặc giảm liều thuốc mà không có hướng dẫn của bác sĩ có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết hoặc khiến bệnh khó kiểm soát hơn.

2. Cách giúp kiểm soát đường huyết buổi sáng

2.1. Không bỏ bữa tối

Bỏ bữa tối không giúp hạ đường huyết như nhiều người nghĩ. Ngược lại, nhịn ăn kéo dài có thể khiến gan giải phóng nhiều glucose hơn trong đêm để cung cấp năng lượng cho cơ thể. Người bệnh nên duy trì bữa tối đầy đủ với lượng carbohydrate phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

2.2. Lựa chọn thực phẩm phù hợp vào bữa tối

Bữa tối nên ưu tiên rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, đạm nạc như cá, thịt gia cầm bỏ da, đậu phụ, chất béo lành mạnh từ các loại hạt hoặc dầu thực vật; hạn chế thực phẩm chứa nhiều đường, tinh bột tinh chế, đồ chiên rán và các món nhiều chất béo bão hòa vì có thể làm đường huyết tăng kéo dài sau ăn.

2.3. Ăn tối sớm, tránh ăn quá sát giờ ngủ

Một số nghiên cứu cho thấy ăn tối quá muộn có thể ảnh hưởng đến kiểm soát đường huyết ở một số người. Không nhất thiết phải ăn trước 18 giờ, nhưng nên hoàn thành bữa tối khoảng 2-3 giờ trước khi đi ngủ để cơ thể có thời gian tiêu hóa và chuyển hóa thức ăn.

2.4. Đi bộ nhẹ sau bữa tối

Đi bộ khoảng 10-30 phút sau ăn giúp cơ bắp sử dụng glucose hiệu quả hơn, từ đó góp phần giảm đường huyết sau bữa ăn và hỗ trợ kiểm soát đường huyết vào sáng hôm sau. Người bệnh nên lựa chọn mức vận động phù hợp với tình trạng sức khỏe và tránh tập luyện quá sức ngay sau ăn.

Đi bộ nhẹ sau bữa tối giúp kiểm soát đường huyết buổi sáng.

2.5. Theo dõi đường huyết thường xuyên

Việc đo đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ giúp người bệnh nhận biết quy luật biến động đường huyết và đánh giá hiệu quả của chế độ ăn, vận động cũng như thuốc điều trị. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể khuyến nghị đo đường huyết trước khi đi ngủ, lúc thức dậy hoặc sử dụng thiết bị theo dõi đường huyết liên tục (CGM) để tìm nguyên nhân khiến đường huyết tăng vào buổi sáng.

2.6. Ngủ đủ giấc và giảm căng thẳng

Thiếu ngủ hoặc căng thẳng kéo dài làm tăng tiết cortisol - hormone có thể khiến đường huyết tăng cao hơn. Người bệnh nên duy trì thời gian ngủ từ 7-9 giờ mỗi đêm, đồng thời áp dụng các biện pháp thư giãn như hít thở sâu, thiền hoặc tập yoga nếu phù hợp.

2.7. Dùng thuốc đúng theo chỉ định

Việc sử dụng thuốc hoặc insulin đúng thời điểm đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát đường huyết ban đêm và buổi sáng. Nếu đường huyết buổi sáng vẫn thường xuyên cao dù đã tuân thủ điều trị, người bệnh không nên tự ý thay đổi liều mà cần trao đổi với bác sĩ để được điều chỉnh phác đồ khi cần thiết.

3. Khi nào nên đi khám?

Người mắc đái tháo đường nên đến cơ sở y tế nếu:

Đường huyết buổi sáng liên tục cao trong nhiều ngày.
Chỉ số đường huyết không cải thiện dù đã tuân thủ điều trị.
Xuất hiện các triệu chứng như khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài hoặc nhìn mờ.
Có dấu hiệu hạ đường huyết hoặc tăng đường huyết nặng.

Việc theo dõi định kỳ và kiểm soát tốt đường huyết không chỉ giúp giảm các triệu chứng trước mắt mà còn góp phần hạn chế nguy cơ biến chứng tim mạch, thận, mắt và thần kinh trong tương lai.

BS. Nguyễn Lương Biên