5.000 binh sĩ Mỹ rời Đức: Phần nổi của khủng hoảng an ninh châu Âu

Binh sĩ Mỹ tham gia một cuộc tập trận. Ảnh: THX/TTXVN

Theo kênh CNN ngày 3/5, trong những xung đột lớn như về thuế quan, cảnh báo sáp nhập đảo Greenland và bất đồng về viện trợ cho Ukraine, thì mối đe dọa cấp bách nhất đối với châu Âu là rạn nứt xuyên Đại Tây Dương liên quan đến Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Mới đây nhất, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ rút ít nhất 5.000 binh sĩ đồn trú tại Đức, sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz chỉ trích cách Mỹ xử lý xung đột với Iran, nói rằng Iran đã làm Mỹ bẽ mặt.

Ông Trump cũng chỉ trích Tây Ban Nha và Italy vì không hỗ trợ chiến dịch tấn công Iran. Khi được hỏi liệu ông có cân nhắc rút quân Mỹ khỏi các nước này hay không, ông Trump trả lời: “Có thể… tại sao tôi lại không? Italy không giúp gì cho chúng tôi và Tây Ban Nha thì rất tệ”.

Tây Ban Nha đã từ chối cho quân đội Mỹ sử dụng các căn cứ hoặc không phận của mình cho các nhiệm vụ hoặc cuộc tấn công liên quan đến xung đột với Iran. Ông Trump chỉ trích Italy dù Thủ tướng Giorgia Meloni là một đồng minh chủ chốt.

Từ lâu, ông Trump phàn nàn rằng Mỹ phải gánh vác phần lớn trách nhiệm đảm bảo an ninh cho phương Tây, từng chỉ trích Đức chểnh mảng trong vấn đề này. Việc Mỹ rút quân một phần khỏi Đức là diễn biến mới của câu chuyện đó, nhưng cũng cho thấy những vấn đề lớn hơn.

Khi Mỹ không còn sẵn sàng bảo đảm an ninh cho châu Âu như trước, Đức, Anh và Pháp đã cam kết mở ra một kỷ nguyên chi tiêu mới, nhưng các nước này đối mặt thách thức rất lớn và thời gian không còn nhiều.

Mỹ điều chỉnh ưu tiên

Binh sĩ Mỹ gác trong cuộc tập trận tại căn cứ quân sự ở Hohenfels, Đức ngày 30/4/2026. Ảnh: Reuters/TTXVN

Sau khi ông Trump đề cập việc rút quân nói trên, ngày 2/5, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius nói: “Nếu chúng ta muốn duy trì mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương, chúng ta phải củng cố trụ cột châu Âu trong NATO”. Ông Pistorius cho rằng việc Mỹ cắt giảm quân là điều đã được dự đoán.

Tương tự, ngày 3/5, Thủ tướng Merz cho rằng không có mối liên hệ nào giữa căng thẳng với Tổng thống Trump và việc giảm quân Mỹ.

Trong khi đó, hàng nghìn binh sĩ Mỹ vẫn ở lại Đức, dù con số này chỉ còn là một phần nhỏ so với trước đây.

Theo dữ liệu của Bộ Chiến tranh Mỹ, tính đến tháng 12/2025, có 36.436 binh sĩ Mỹ đang tại ngũ đồn trú ở Đức. Vào cao điểm thời Chiến tranh Lạnh, khoảng 250.000 binh sĩ tại ngũ được triển khai tại khu vực từng là Tây Đức.

Ngày 2/5, người phát ngôn NATO Allison Hart bình luận rằng “chiếc ô” bảo vệ đang được thu hẹp và động thái mới nhất của Mỹ cho thấy châu Âu cần phải đầu tư nhiều hơn cho quốc phòng.

Theo quan chức cấp cao Lầu Năm Góc Elbridge Colby, Mỹ muốn tập trung vào châu Á và khu vực của mình, nơi những thách thức mà chỉ sức mạnh Mỹ mới có thể đóng vai trò quyết định. Ông nói thêm rằng Mỹ đang yêu cầu các đồng minh phải nỗ lực nhiều hơn và đảm nhận trách nhiệm chính trong phòng thủ thông thường của châu Âu.

Theo ông Colby, dưới góc nhìn của Mỹ, điều này không phải là chống châu Âu. Ngược lại, điều này thể hiện hy vọng và niềm tin vào năng lực hành động mạnh mẽ của châu Âu.

Một số quan chức châu Âu nhìn nhận khác, coi đây là suy giảm đoàn kết và mục tiêu chung, đồng thời là ví dụ rõ rệt về chủ nghĩa đơn phương của Mỹ.

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk nói: “Mối đe dọa lớn nhất đối với cộng đồng xuyên Đại Tây Dương không phải là các đối thủ bên ngoài mà là sự tan rã đang diễn ra của liên minh chúng ta. Chúng ta phải làm mọi điều cần thiết để đảo ngược xu hướng thảm họa này”.

Đảo ngược xu hướng này đòi hỏi phần lớn các thành viên NATO phải tăng chi tiêu quốc phòng, khôi phục sản xuất vũ khí, đầu tư vào công nghệ mới và tăng cường hợp tác sâu rộng hơn.

Theo các kế hoạch hiện tại, chi tiêu quốc phòng hằng năm của châu Âu dự kiến gần như tăng gấp đôi vào năm 2030, đạt gần 750 tỷ USD.

Tuy nhiên, sử dụng hiệu quả số tiền này cũng đòi hỏi tư duy khác. Trong lĩnh vực quốc phòng, các chính phủ thường bảo vệ lợi ích quốc gia, dẫn đến tình trạng thiếu hợp tác lâu dài trong sản xuất và mua sắm.

Các nhà phân tích cho biết quy mô sản xuất nhỏ khiến những trang bị như xe tăng chiến đấu Leopard của Đức có chi phí cao hơn nhiều so với sản phẩm tương đương của Mỹ. Mỹ chỉ sản xuất một loại xe tăng chiến đấu chủ lực, trong khi châu Âu sản xuất tới hàng chục loại.

Dự án Pháp - Đức nhằm phát triển thế hệ máy bay chiến đấu mới đã đổ vỡ và đây là ví dụ cho thấy có những lợi ích quốc gia không thể dung hòa. Giữa những tranh cãi kéo dài về vai trò lãnh đạo dự án này, Giám đốc điều hành hãng chế tạo máy bay Dassault của Pháp, ông Eric Trappier, nói về nước láng giềng: “Nếu họ muốn tự làm, hãy để họ tự làm”.

Một thách thức khác xuất hiện khi châu Âu giảm phụ thuộc vào trang bị của Mỹ. Liên minh châu Âu muốn ít nhất một nửa chi tiêu quốc phòng của các nước thành viên được thực hiện trong nội khối vào năm 2030.

Lý do rất rõ: không thể xây dựng năng lực của chính mình nếu mua sắm từ bên ngoài. Trước đây, gần 80% các thương vụ mua sắm diễn ra ngoài khu vực, chủ yếu từ Mỹ.

Quản lý quá trình chuyển đổi này mà không tạo ra những điểm yếu mới là một thách thức lớn, vốn đã gây khó khăn cho châu Âu trong bối cảnh Mỹ tăng mạnh tiêu thụ vũ khí và đạn dược trong cuộc chiến với Iran.

Khoảng trống tên lửa

Binh sĩ Mỹ tham gia một cuộc diễn tập tại miền Nam Đức ngày 20/4/2026. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Tình trạng thiếu hụt các hệ thống phòng thủ tên lửa đặc biệt nghiêm trọng và đây là lĩnh vực mà châu Âu vốn đã yếu. Các nhà phân tích mô tả tốc độ tiêu hao đáng kinh ngạc của các tên lửa đánh chặn như Patriot và THAAD trong xung đột tại vùng Vịnh, khi Mỹ dự kiến cung cấp thêm các vũ khí này cho các đồng minh trong khu vực với trị giá hàng tỷ USD.

Đáng chú ý, ngoài việc rút quân tại Đức, Lầu Năm Góc cho biết sẽ không thực hiện kế hoạch triển khai một tiểu đoàn hỏa lực tầm xa được trang bị tên lửa Tomahawk và tên lửa siêu vượt âm.

Các nhà sản xuất châu Âu có sản xuất nhiều loại tên lửa đánh chặn khác nhau nhưng không ở quy mô lớn, đặc biệt là các loại có khả năng đối phó với tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình tiên tiến. Theo một nghiên cứu gần đây của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, châu Âu không có giải pháp thay thế hoàn chỉnh duy nhất cho các hệ thống của Mỹ.

Phối hợp cùng nhau để sản xuất nhiều hơn có thể giảm bớt tình trạng thiếu hụt, nhưng báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế lưu ý rằng điều đó đòi hỏi mức độ tin cậy và ưu tiên xuyên Đại Tây Dương nhưng hai điều này có thể không còn tồn tại.

Đây chính là thế tiến thoái lưỡng nan của châu Âu. Con đường nhanh để tái vũ trang phụ thuộc vào Mỹ nhưng cần sự tin cậy và nhất quán lẫn nhau.

Con đường chậm hơn đòi hỏi châu Âu chi tiêu nhiều hơn, vượt qua cấu trúc công nghiệp phân mảnh và tính toán xem các ưu tiên hiện tại của Mỹ là tạm thời hay là một trật tự mới.

Có những dấu hiệu tiến triển, khi Anh tham gia chặt chẽ vào việc xây dựng bản sắc quốc phòng châu Âu dù đã rời Liên minh châu Âu và ngày càng nhiều các dự án chung giữa các công ty quốc phòng và Ukraine.

Các công ty như Saab của Thụy Điển, Rheinmetall của Đức và BAE của Anh đang có lượng đơn đặt hàng kỷ lục.

Thụy Điển và Phần Lan, những nước mới gia nhập NATO, đã nhanh chóng hội nhập vào liên minh này.

Tuy nhiên, việc chia sẻ chủ quyền để tăng tốc năng lực tự vệ của châu Âu vẫn là mục tiêu khó đạt nhất.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc