Châu Âu bất an khi chiếc ô bảo trợ của Mỹ mỏng dần

Giới phân tích cho rằng động thái cắt giảm quân số chỉ mang ý nghĩa biểu tượng. Những đòn giáng nặng nề hơn với châu Âu đến từ việc Tổng thống Donald Trump tăng thuế với ô tô châu Âu, đảo ngược kế hoạch triển khai tên lửa tầm xa tại Đức và những hệ lụy quân sự, kinh tế ngày càng rõ từ cuộc chiến với Iran.

Binh sĩ không quân Mỹ tham gia cuộc diễn tập không chiến Ramstein 1-v-1 tại căn cứ không quân Ramstein, Đức, ngày 6-6-2024. Nguồn: Không quân Mỹ

“Những điều đó nghiêm trọng hơn nhiều so với việc cắt giảm tượng trưng 5.000 quân,” ông Thorsten Benner, Giám đốc Viện Chính sách Công Toàn cầu tại Berlin, nhận định. “Cả việc kho vũ khí Mỹ cạn kiệt nhanh chóng vì tiêu tốn lượng lớn tài sản quân sự quý giá trong chiến tranh Iran cũng vậy.”

Ngày 2-5, các quan chức quốc phòng cấp cao Mỹ cho biết Lầu Năm Góc sẽ rút một lữ đoàn lục quân khỏi Đức trong vòng 6 đến 12 tháng tới, chỉ ít ngày sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz công khai chỉ trích Mỹ không có chiến lược thoát khỏi cuộc chiến Iran.

Một quan chức cấp cao Mỹ ngày 3-5 tiếp tục đưa ra thông điệp cứng rắn rằng ông Trump, các đối thủ của Mỹ và toàn thế giới đang theo dõi cách những nước châu Âu như Đức hành xử, đặc biệt tại Trung Đông.

Đức hiện là trung tâm hậu cần quan trọng nhất trong mạng lưới 85.000 binh sĩ Mỹ đồn trú tại châu Âu, với căn cứ không quân Ramstein lâu nay đóng vai trò đầu mối cho các chiến dịch ở Afghanistan, Iraq và gần đây là Iran.

Tuy nhiên, đợt cắt giảm lần này chỉ tương đương khoảng 14% trong tổng số 36.000 quân Mỹ tại Đức và thấp hơn nhiều so với kế hoạch rút 12.000 quân mà ông Trump từng thúc đẩy trong nhiệm kỳ đầu.

Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho rằng việc Mỹ từng bước thu hẹp hiện diện quân sự tại châu Âu là điều “đã có thể dự báo”, trong khi NATO nhấn mạnh diễn biến này càng cho thấy châu Âu phải gánh vác nhiều hơn trách nhiệm an ninh của chính mình.

Tuy nhiên, với Berlin, việc rút quân chưa phải tín hiệu đáng ngại nhất. Mỹ đã từ bỏ kế hoạch triển khai một tiểu đoàn vận hành tên lửa hành trình Tomahawk và tên lửa siêu vượt âm Dark Eagle tại Đức theo thỏa thuận được chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden ký năm 2024 nhằm tăng cường năng lực răn đe Nga sau chiến sự Ukraine.

Ông Nico Lange, Giám đốc Viện Phân tích Rủi ro và An ninh Quốc tế Đức, cho rằng khoảng trống đáng lo nhất hiện nay là châu Âu vẫn chưa nước nào sở hữu hệ thống răn đe thông thường tầm xa tương đương Mỹ. “Tất cả điều này đồng nghĩa rủi ro an ninh của châu Âu đang tăng lên,” ông nói.

Ngay tại Washington, nhiều nghị sĩ lưỡng đảng cũng chỉ trích thông báo rút quân vì cho rằng nó có thể làm suy yếu lợi ích chiến lược của Mỹ.

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk thậm chí cảnh báo: “Mối đe dọa lớn nhất với cộng đồng xuyên Đại Tây Dương không phải các kẻ thù bên ngoài, mà là sự tan rã đang diễn ra của chính liên minh chúng ta.”

Không chỉ là vấn đề quân sự, nhiều lãnh đạo châu Âu còn lo ngại đây là tín hiệu mới cho thấy chính quyền ông Trump đang từng bước hạ nhiệt quan hệ với Tổng thống Nga Vladimir Putin, sau khi Mỹ đình chỉ các biện pháp siết trừng phạt dầu mỏ Nga trong bối cảnh Iran phong tỏa Eo biển Hormuz.

Dưới thời ông Merz, Đức đã tăng mạnh chi tiêu quân sự và đẩy nhanh mua sắm quốc phòng với mục tiêu trở thành lực lượng quân sự thông thường lớn nhất châu Âu vào năm 2029. Tuy nhiên, châu Âu chưa thể giảm phụ thuộc vào Mỹ nhanh như mong muốn, trong khi kho vũ khí Mỹ lại hao hụt nhanh chóng sau chiến dịch quân sự tại Iran.

Nếu mặt trận quân sự khiến Berlin lo về năng lực phòng thủ, thì mặt trận kinh tế lại trực tiếp bào mòn nguồn lực để Đức theo đuổi tham vọng tái vũ trang.

Xuất khẩu của Đức sang Mỹ, vốn là thị trường bù đắp quan trọng khi thị phần tại Trung Quốc sụt giảm kéo dài, đã lao dốc kể từ khi ông Trump phát động chiến tranh thương mại với châu Âu năm ngoái. Cùng lúc, giá năng lượng tăng mạnh sau xung đột Iran và mức thuế ôtô châu Âu bị nâng từ 15% lên 25% càng đẩy nền công nghiệp trụ cột của Đức vào thế khó.

Chính phủ Đức đã buộc phải hạ mạnh dự báo tăng trưởng năm nay, trong khi niềm tin doanh nghiệp rơi xuống mức thấp nhất 6 năm.

Kinh tế trì trệ kéo dài cũng đang thu hẹp nhanh dư địa chính trị trong nước của ông Merz. Đức lúc này không chỉ đối mặt nguy cơ chiếc ô an ninh từ Mỹ mỏng đi, mà còn phải giải bài toán khó hơn, đó là làm sao tự tăng cường phòng thủ trong khi chính nền tảng kinh tế chống lưng cho tham vọng đó đang suy yếu.

Ngọc Lâm