50 năm rực rỡ tên vàng

Đó không chỉ là một quyết định hành chính hay một sự kiện mang ý nghĩa biểu tượng, mà còn gửi gắm niềm tin và kỳ vọng của cả dân tộc vào một đô thị lớn nhất cả nước sẽ tiếp tục phát huy truyền thống năng động, sáng tạo, xứng đáng với tên gọi của vị lãnh tụ vĩ đại đã dành trọn cuộc đời cho độc lập dân tộc và hạnh phúc của Nhân dân.

Năm mươi năm mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, thành phố không chỉ là đầu tàu kinh tế của cả nước mà còn là nơi khởi nguồn của nhiều tư duy đổi mới, nhiều mô hình sáng tạo và nhiều quyết sách mang tính đột phá, góp phần tạo nên những bước ngoặt quan trọng trong tiến trình phát triển của đất nước.

Lịch sử đã ghi dấu hình ảnh người thanh niên Nguyễn Tất Thành rời Bến Nhà Rồng năm 1911 để bắt đầu hành trình tìm đường cứu nước. Khi đất nước chìm trong bóng tối của chế độ thực dân, Người đã lựa chọn con đường chưa ai đi, với khát vọng tìm ra lời giải cho vận mệnh dân tộc. Tinh thần ấy - dám nghĩ khác, dám đột phá đi trước vì lợi ích của đất nước, dân tộc - đã trở thành một phần bản sắc của thành phố mang tên Người.

Sau ngày đất nước thống nhất, đặc biệt trong những năm cuối thập niên 1970 và đầu những năm 1980, Việt Nam đứng trước những khó khăn chưa từng có. Cơ chế quản lý tập trung, bao cấp bộc lộ nhiều hạn chế; sản xuất đình trệ, hàng hóa khan hiếm, lạm phát tăng cao, đời sống Nhân dân gặp vô vàn khó khăn. Trong bối cảnh ấy, Thành phố Hồ Chí Minh không chấp nhận tư duy trông chờ hay bằng lòng với thực trạng. Thành phố đã chủ động tìm kiếm lối đi mới, mạnh dạn đề xuất và thực hiện nhiều biện pháp tháo gỡ rào cản cho sản xuất, kinh doanh, từ đó tạo nên những "xé rào" mang tính mở đường trong lịch sử đổi mới kinh tế của Việt Nam.

Bến Nhà Rồng hôm nay, nơi ghi dấu bước chân của người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước

Những mô hình khoán trong sản xuất, mở rộng quyền tự chủ cho doanh nghiệp, linh hoạt trong lưu thông hàng hóa hay các chính sách khuyến khích sản xuất đã được thành phố triển khai trước khi trở thành chủ trương chung của cả nước. Thực tiễn sinh động từ thành phố đã cung cấp những bài học quý giá, góp phần hình thành đường lối Đổi mới được Đại hội VI của Đảng khởi xướng năm 1986.

Tinh thần tiên phong ấy tiếp tục được thể hiện rõ nét trong việc mở cửa nền kinh tế. Khi Việt Nam bắt đầu thực hiện chính sách thu hút đầu tư nước ngoài, Thành phố Hồ Chí Minh trở thành điểm đến của những nhà đầu tư quốc tế đầu tiên. Những dự án có vốn đầu tư nước ngoài không chỉ mang theo nguồn vốn mà còn đưa đến công nghệ mới, phương thức quản trị hiện đại và tác phong sản xuất công nghiệp tiên tiến. Từ những khu công nghiệp đầu tiên đến các khu chế xuất, thành phố đã mở ra một mô hình phát triển hoàn toàn mới, tạo động lực thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa của đất nước.

Song song với quá trình mở cửa, thành phố cũng là nơi gieo những hạt mầm đầu tiên cho sự phát triển mạnh mẽ của khu vực kinh tế tư nhân. Trong khi tư duy về kinh tế nhiều thành phần còn chưa thật sự thống nhất, Thành phố Hồ Chí Minh đã nhìn thấy vai trò to lớn của kinh tế tư nhân trong việc giải phóng sức sản xuất, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng. Những cơ sở sản xuất nhỏ, những doanh nghiệp tư nhân đầu tiên từng bước được tạo điều kiện phát triển, từ đó hình thành một đội ngũ doanh nhân năng động, sáng tạo, đóng góp ngày càng lớn vào sự phát triển của thành phố và cả nước. Chính từ những hạt giống ban đầu ấy đã hình thành nên cộng đồng doanh nghiệp tư nhân Việt Nam ngày càng trưởng thành và hội nhập sâu rộng với nền kinh tế thế giới.

TPHCM ngày càng hiện đại, văn minh, nghĩa tình - Ảnh: Minh Quân

Đầu thập niên 1990, khi hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, nhiều quốc gia đứng trước những biến động sâu sắc về chính trị và kinh tế. Việt Nam cũng phải đối mặt với vô vàn khó khăn khi mất đi những đối tác truyền thống. Tuy nhiên, trong thử thách đó, Thành phố Hồ Chí Minh vẫn giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế, kiên định con đường Đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng. Thành phố không chỉ duy trì tốc độ phát triển mà còn tiếp tục mở rộng quan hệ kinh tế với nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, góp phần chứng minh tính đúng đắn của đường lối Đổi mới và hội nhập quốc tế.

Bước vào thời kỳ hội nhập sâu rộng, đặc biệt sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục đi đầu trong việc mở rộng hợp tác quốc tế. Không chỉ thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, thành phố còn chủ động xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, cải thiện chất lượng hạ tầng và phát triển các ngành dịch vụ hiện đại như tài chính, logistics, công nghệ thông tin, thương mại điện tử và đổi mới sáng tạo.

Nhận thức rằng con người là nguồn lực quan trọng nhất của sự phát triển, thành phố cũng từng bước hoàn thiện các chính sách thu hút nhân tài. Các chương trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, hợp tác với các trường đại học và viện nghiên cứu quốc tế, cũng như những cơ chế đặc thù nhằm thu hút chuyên gia, nhà khoa học và đội ngũ trí thức đã góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đây chính là nền tảng để thành phố thích ứng với yêu cầu của nền kinh tế tri thức và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Ngày nay, đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với khát vọng trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao. Trong hành trình ấy, Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục được kỳ vọng giữ vai trò tiên phong. Thành phố đang đi đầu trong cải cách thủ tục hành chính, xây dựng chính quyền số, phát triển kinh tế số và xã hội số. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công trực tuyến và xây dựng cơ sở dữ liệu số đang góp phần tạo nên một nền hành chính hiện đại, minh bạch và phục vụ người dân, doanh nghiệp hiệu quả hơn.

Cùng với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh đã trở thành một định hướng phát triển chiến lược. Thành phố đang từng bước xây dựng mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính và phát triển kinh tế tuần hoàn. Các chương trình phát triển giao thông xanh, năng lượng tái tạo, công trình xanh và đô thị thông minh không chỉ hướng đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế mà còn bảo đảm chất lượng sống cho người dân và sự phát triển bền vững cho các thế hệ tương lai.

Đặc biệt, sau quá trình mở rộng không gian phát triển thông qua việc hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh sở hữu những yếu tố thuận lợi để xây dựng một siêu đô thị hiện đại với đầy đủ các trụ cột phát triển: tài chính, công nghiệp, logistics, cảng biển, du lịch, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Không gian phát triển mới mở ra cơ hội để thành phố phát huy tốt hơn vai trò đầu tàu, đồng thời tạo sức lan tỏa mạnh mẽ đến toàn vùng Đông Nam Bộ và cả nước.

Năm mươi năm mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là năm mươi năm thành phố không ngừng đổi mới để xứng đáng với tên gọi thiêng liêng ấy. Mỗi giai đoạn phát triển của đất nước đều in đậm dấu ấn tiên phong của thành phố: tiên phong tìm đường Đổi mới khi nền kinh tế gặp khó khăn; tiên phong mở cửa và hội nhập; tiên phong phát triển kinh tế tư nhân; tiên phong thu hút đầu tư nước ngoài; tiên phong cải cách hành chính, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong giai đoạn hiện nay.

Thành phố mang tên Bác đã và đang viết nên nhiều trang sử vẻ vang bằng tinh thần năng động, sáng tạo và ý chí vươn lên không ngừng. Trên hành trình hướng tới mục tiêu xây dựng Việt Nam hùng cường, thịnh vượng vào giữa thế kỷ XXI, Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vững vai trò tiên phong, tiếp tục là nơi khơi nguồn cho những ý tưởng Đổi mới, những mô hình phát triển mới và những động lực tăng trưởng mới của đất nước, tiếp tục cống hiến và tiếp tục dẫn đầu trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Viện sĩ, PGS.TS NGUYỄN NGỌC ĐIỆN