5 triệu hộ kinh doanh đối diện luật chơi mới trên sàn thương mại số

Thương mại điện tử Việt Nam bước vào giai đoạn mới khi quy mô thị trường tăng nhanh và khung chính sách đang được hoàn thiện theo hướng minh bạch, chuẩn hóa và bền vững hơn.

Theo ông Bùi Trung Kiên, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, thị trường thương mại điện tử Việt Nam đã duy trì tốc độ tăng trưởng liên tục trong nhiều năm. Riêng năm vừa qua, mức tăng trưởng vượt 25%, cao nhất trong khu vực Đông Nam Á. Quy mô thị trường đã vượt ngưỡng 32 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường lớn nhất khu vực.

Sự mở rộng nhanh chóng của thương mại điện tử gắn với sự tham gia ngày càng đông đảo của các hộ kinh doanh và cá nhân bán hàng.

Hiện Việt Nam có hơn 5 triệu hộ kinh doanh tham gia các hoạt động thương mại, chưa kể số lượng lớn người bán hàng thông qua livestream hoặc mạng xã hội. Tổng giá trị giao dịch của bốn nền tảng thương mại điện tử lớn gồm Shopee, TikTok, Lazada và Tiki đạt hơn 429 nghìn tỷ đồng, với khoảng 2 tỷ đơn hàng mỗi năm.

Trong cấu trúc của nền kinh tế số, thương mại điện tử hiện chiếm hơn 1/4 tổng doanh thu và dự kiến đạt tối thiểu 35% vào năm 2030 theo định hướng phát triển của Chính phủ. Những con số này cho thấy thương mại điện tử đã trở thành một trụ cột quan trọng của nền kinh tế số Việt Nam.

Giai đoạn tăng trưởng nóng dần khép lại

Tuy vậy, sự phát triển nhanh cũng kéo theo những thay đổi trong cách thức vận hành của thị trường thương mại điện tử. Ông Kiên cho rằng giai đoạn tăng trưởng nóng đã dần khép lại. Thị trường bước vào giai đoạn phát triển bền vững với yêu cầu cao hơn về minh bạch, chuẩn hóa và quản trị dữ liệu.

Trong bối cảnh đó, khung pháp lý trở thành yếu tố quan trọng định hình thị trường. Các quy định mới liên quan đến thuế, quản lý giao dịch và trách nhiệm của các nền tảng đang được triển khai đồng bộ. Việc hoàn thiện hệ thống chính sách giúp giảm dần tình trạng bán hàng tự phát, hàng kém chất lượng hoặc những tranh chấp liên quan đến giao dịch trực tuyến.

Một thay đổi đáng chú ý là sự xuất hiện của Nghị định 68/2026/NĐ‑CP quy định về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và Nghị định 117/2025/NĐ‑CP quy định quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, nền tảng số của hộ, cá nhân.

Hai văn bản này được xem là bước điều chỉnh quan trọng đối với hoạt động thương mại điện tử và quản lý thuế trong môi trường số.

Chính sách mới nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên 500 triệu đồng mỗi năm, cao hơn nhiều so với mức 100 triệu đồng trước đây. Theo thống kê, khoảng 90% hộ kinh doanh tại Việt Nam có doanh thu dưới mức này. Quy định mới giúp giảm áp lực tuân thủ cho phần lớn hộ kinh doanh nhỏ, đồng thời khuyến khích họ tham gia thị trường một cách chính thức và minh bạch hơn.

Với những hộ kinh doanh có doanh thu cao hơn, cơ chế tính thuế cũng linh hoạt hơn. Người nộp thuế có thể lựa chọn phương thức tính dựa trên tỷ lệ doanh thu hoặc lợi nhuận thực tế tùy theo đặc thù hoạt động.

Bên cạnh đó, cơ chế thuế khoán truyền thống được bãi bỏ để chuyển sang hình thức tự kê khai, phù hợp với môi trường kinh doanh số có dữ liệu giao dịch rõ ràng.

Ông Bùi Trung Kiên, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam. Ảnh: VGP

Một cải cách đáng chú ý khác là cơ chế khấu trừ thuế tự động trên các sàn thương mại điện tử.

Theo quy định mới, các nền tảng có chức năng thanh toán trực tiếp sẽ thực hiện khấu trừ và nộp thay một phần nghĩa vụ thuế cho người bán đối với mỗi giao dịch thành công. Cơ chế này giúp đơn giản hóa thủ tục cho cá nhân kinh doanh và tăng tính minh bạch của dòng tiền trong hệ thống.

Sự phát triển của công nghệ cũng đang thay đổi bản chất của các nền tảng thương mại điện tử. Nhiều sàn bán hàng truyền thống đã chuyển dần sang mô hình kết hợp nội dung giải trí và giao dịch thương mại. Video ngắn, livestream và các hoạt động tương tác trực tuyến trở thành công cụ quan trọng trong việc thu hút người tiêu dùng và thúc đẩy doanh số.

Song song với sự thay đổi của nền tảng là sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng. Theo dữ liệu của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, tại các đô thị lớn như TP.HCM, phần lớn sản phẩm tiêu dùng, làm đẹp và dịch vụ cá nhân đã được giao dịch qua kênh trực tuyến. Thương mại điện tử đang dần trở thành kênh mua sắm quen thuộc của người dân.

Cùng lúc đó, xu hướng bán hàng đa kênh ngày càng phổ biến. Người bán cần quản lý dữ liệu đơn hàng, tồn kho và khách hàng thông qua các công cụ công nghệ thay cho cách ghi chép thủ công trước đây. Khả năng phân tích dữ liệu và tối ưu vận hành trở thành yếu tố quan trọng trong cạnh tranh.

Thương mại điện tử xuyên biên giới cũng mở ra một không gian thị trường rộng lớn hơn. Các nền tảng quốc tế đang xây dựng các trung tâm vận hành khu vực, cho phép nhà bán hàng tại Việt Nam tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng tại nhiều quốc gia Đông Nam Á. Khi khách hàng thực hiện giao dịch trực tuyến, hàng hóa có thể được cung cấp cho thị trường trong nước hoặc các quốc gia khác trong khu vực thông qua cùng một hệ thống.

Trong bối cảnh đó, ông Kiên cho rằng, hệ sinh thái thương mại điện tử cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chủ thể.

Các nền tảng đóng vai trò kết nối thị trường và thiết lập tiêu chuẩn vận hành. Các tổ chức trung gian thanh toán tham gia giám sát dòng tiền và đảm bảo tính minh bạch của giao dịch. Các doanh nghiệp công nghệ cung cấp công cụ quản trị dữ liệu, tự động hóa quy trình và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để nâng cao hiệu quả vận hành.

Thương mại điện tử Việt Nam đang đứng trước một chu kỳ phát triển mới. Quy mô thị trường tiếp tục mở rộng trong khi các quy chuẩn vận hành ngày càng rõ ràng. Sự kết hợp giữa khung chính sách minh bạch, công nghệ số và năng lực quản trị của doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho một hệ sinh thái thương mại điện tử phát triển ổn định trong thập kỷ tới.

Lam Anh