23/6: Nỗi đau người mẹ và Ngày Quốc tế Góa phụ

Ngày vui nhất đời con trai đáng lẽ cũng phải là ngày vui nhất của người mẹ. Thế nhưng trong lễ cưới của Raj Loomba, một giáo sỹ đã đề nghị mẹ ông đứng tránh khỏi khu vực hành lễ vì cho rằng sự hiện diện của góa phụ gần bàn lễ có thể đem lại điều không may cho đôi uyên ương.

Người mẹ lặng lẽ chấp nhận, nhưng con bà thì không thể quên. Nhiều năm sau, chính ký ức ấy đã góp phần làm thay đổi cuộc đời hàng triệu phụ nữ trên thế giới.

Từ trái sang: Tổng Thư ký Liên hợp quốc Ban Ki-moon giai đoạn 2007 – 2016, luật sư Cherie Blair - Chủ tịch Quỹ Loomba, và nhà sáng lập quỹ Lord Raj Loomba tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York năm 2010. (Ảnh: The Loomba Foundation).

Ngày người mẹ mất chồng

Mọi chuyện bắt đầu ngày 23/6/1954 tại thị trấn Dhilwan, thuộc huyện Kapurthala, bang Punjab, miền Bắc Ấn Độ. Khi ấy, Raj Loomba mới 10 tuổi. Cha của Raj – một doanh nhân địa phương - qua đời vì bệnh lao, để lại người vợ Pushpa Wati Loomba cùng 7 người con.

Ngay sau đám tang, người mẹ bị yêu cầu tháo bỏ những chiếc vòng tay, xóa dấu son trên trán và từ bỏ những biểu tượng của phụ nữ đã kết hôn. Chỉ trong một ngày, bà từ một người vợ trở thành góa phụ.

Những gì diễn ra sau đó còn khó khăn hơn. Một mình nuôi bảy người con trong hoàn cảnh thiếu thốn, bà Pushpa Wati vẫn quyết tâm cho tất cả các con được đến trường. Bà dành những gì mình có để cả con trai lẫn con gái đều được học hành và có cơ hội đổi thay số phận.

Nhưng sự vất vả về kinh tế chưa phải điều đau đớn nhất. Ở nhiều nơi tại Nam Á thời bấy giờ, góa phụ thường bị nhìn bằng ánh mắt thương hại hoặc kỳ thị. Họ có thể bị xem là mang lại điều không may, bị hạn chế quyền tham gia các hoạt động xã hội, thậm chí bị đối xử như những người đứng bên lề cộng đồng.

Nhiều năm sau, khi chứng kiến mẹ mình bị yêu cầu tránh xa nghi lễ trong chính đám cưới của con trai, Raj Loomba nhận ra rằng những định kiến ấy vẫn chưa hề biến mất.

Tâm hiếu của người con

Thời gian trôi qua, những đứa trẻ ngày nào đã trưởng thành. Năm 1962, Raj Loomba sang Anh. Từ những công việc nhỏ và một sạp hàng ở miền Bắc nước Anh, ông từng bước gây dựng doanh nghiệp thời trang, rồi đặt trụ sở tại London. Càng thành công, ông càng không quên những hy sinh và tổn thương mà mẹ mình từng trải qua.

Sau khi mẹ qua đời năm 1992, ông bắt đầu tìm hiểu cuộc sống của góa phụ ở nhiều quốc gia khác nhau. Những câu chuyện tai nghe mắt thấy khiến ông bàng hoàng.

Có những phụ nữ bị tước quyền thừa kế sau khi chồng mất. Có người bị đuổi khỏi nhà, hay phải sống trong nghèo đói cùng cực cùng những đứa con nhỏ. Không ít người bị xã hội đối xử như gánh nặng hoặc một điều bất hạnh cần tránh xa.

Ông nhận ra mẹ mình không phải trường hợp duy nhất. Ngoài kia còn hàng triệu phụ nữ đang sống trong hoàn cảnh tương tự. Dù không thể thay đổi quá khứ của mẹ, ông muốn góp phần thay đổi tương lai của những phụ nữ khác.

Năm 1997, Raj Loomba cùng vợ là Veena thành lập Shrimati Pushpa Wati Loomba Trust, tiền thân của The Loomba Foundation. Tổ chức chính thức ra mắt tại London vào tháng 3/1998.

Raj Loomba mong muốn hỗ trợ các góa phụ nghèo và con cái của họ. Nhưng mục tiêu của ông không chỉ là hỗ trợ vật chất. Ông muốn thế giới nhìn thấy những con người lâu nay vẫn bị lãng quên.

Ngày 26/5/2005, tại Thượng viện Anh, Quỹ Loomba phát động chiến dịch vận động cho Ngày Quốc tế Góa phụ, chọn ngày 23/6 làm ngày hành động toàn cầu. Đó chính là ngày mẹ ông trở thành góa phụ hơn nửa thế kỷ trước. Đó là cách một người con biến ký ức về mẹ thành hành động nhân văn.

Tại lễ ra mắt Quỹ Loomba ở London năm 1998: Thủ tướng Anh Tony Blair (trái) và Raj Loomba bên chân dung bà Pushpa Wati Loomba. (Ảnh: The Loomba Foundation).

Từ chuyện một gia đình đến ngày của thế giới

Những nỗ lực vận động kéo dài nhiều năm cuối cùng đã mang lại kết quả. Ngày 21/12/2010, Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua Nghị quyết A/RES/65/189, quyết định lấy ngày 23/6 hằng năm làm Ngày Quốc tế Góa phụ. Từ năm 2011, ngày này được tổ chức trên toàn thế giới nhằm nâng cao nhận thức về những khó khăn và quyền lợi của phụ nữ góa chồng.

Liên hợp quốc ước tính thế giới có khoảng 258 triệu phụ nữ góa chồng, nhưng thừa nhận con số thực tế có thể cao hơn do thiếu dữ liệu. Nhiều người trong số họ vẫn đang đối mặt với nghèo đói, phân biệt đối xử và những rào cản trong tiếp cận giáo dục, việc làm hay các quyền cơ bản khác.

Đằng sau những con số ấy là những câu chuyện rất giống với câu chuyện của bà Pushpa Wati Loomba hơn 7 thập niên trước.

Ngày 23/6 hằng năm, thế giới nhắc đến các góa phụ bằng những báo cáo và chương trình hành động. Nhưng nguồn gốc của ngày quốc tế ấy lại bắt đầu từ một điều rất giản dị: Tình yêu của một người con dành cho mẹ mình.

Raj Loomba không thể xóa đi những năm tháng mẹ phải sống cùng định kiến. Ông cũng không thể thay đổi ngày 23/6/1954 – ngày cha qua đời và mẹ ông trở thành góa phụ.

Nhưng ông đã làm được một điều khác. Ông khiến thế giới lắng nghe những người phụ nữ như mẹ mình. Có lẽ đó cũng là món quà hiếu thảo đẹp nhất mà một người con có thể dành cho mẹ: Biến nỗi đau của một gia đình thành hy vọng cho hàng triệu người trên khắp thế giới.

Trí Nhân