10 năm Brexit: Nước Anh vẫn đi tìm lời giải sau cuộc chia tay lịch sử với châu Âu

Ngày 23/6/2026, nước Anh kỷ niệm tròn 10 năm “vụ ly hôn thế kỷ” Brexit, sự kiện Anh rời Liên minh châu Âu (EU). Ảnh: cnbctv18

10 năm sau cuộc trưng cầu dân ý lịch sử năm 2016, Brexit không còn là một sự kiện chính trị đơn lẻ mà đã trở thành một tiến trình định hình lại nước Anh. Từ kỳ vọng “giành lại quyền kiểm soát” đến thực tế tăng trưởng suy giảm, từ bài toán nhập cư đến sự phân mảnh chính trị nội bộ, nước Anh đang đứng trước câu hỏi lớn: Brexit là điểm kết thúc của một thời kỳ hay mới chỉ là khởi đầu của một quá trình điều chỉnh kéo dài và chưa có lời giải rõ ràng.

“Cuộc chia tay lịch sử” và kỳ vọng về một nước Anh tự chủ hơn

Ngày 23/6/2016, cử tri Vương quốc Anh bỏ phiếu rời Liên minh châu Âu với tỷ lệ 52% ủng hộ. Quyết định này được xem là một trong những bước ngoặt lớn nhất của chính trị châu Âu thời hậu Chiến tranh Lạnh, kết thúc hơn bốn thập kỷ hội nhập sâu rộng giữa London và Brussels.

Những người ủng hộ Brexit, thường được gọi là phe “Brexiteers”, đã xây dựng chiến dịch xoay quanh một thông điệp đơn giản: “Take Back Control” - giành lại quyền kiểm soát. Họ lập luận rằng việc rời EU sẽ giúp Anh tự chủ về luật pháp, biên giới, thương mại và nhập cư, đồng thời giải phóng nền kinh tế khỏi các ràng buộc hành chính từ Brussels.

Tuy nhiên, ngay từ thời điểm đó, các nhà phân tích đã cảnh báo rằng cái giá của “tự chủ” có thể là sự đánh đổi về quy mô thị trường và sức cạnh tranh.

Ông Jonathan Portes, giáo sư tại King’s College London, nhận định trong phân tích của mình rằng: “Brexit đã khiến nền kinh tế Anh nhỏ hơn so với kịch bản nếu ở lại EU. Tác động không diễn ra ngay lập tức mà là sự suy giảm tích lũy đối với thương mại, đầu tư và năng suất.”

Quan điểm này phản ánh cách nhìn phổ biến trong giới kinh tế: rời một khối thương mại lớn luôn đồng nghĩa với việc mất đi một phần lợi thế quy mô.

Kinh tế Anh: từ kỳ vọng bứt phá đến tăng trưởng suy giảm kéo dài

Một thập kỷ sau Brexit, bức tranh kinh tế Anh vẫn gây tranh luận sâu sắc. Theo nhiều nghiên cứu được tổng hợp trong các phân tích của giới học thuật và các tổ chức nghiên cứu tại Anh, nền kinh tế nước này có thể đã nhỏ hơn từ 4% đến 8% so với kịch bản nếu tiếp tục ở lại EU.

Điều này không phải là một cú sốc tức thời, mà là một quá trình “hao mòn mềm” - khi thương mại, đầu tư và năng suất đều chịu tác động giảm dần.

Hình ảnh người biểu tình phản đối Brexit được phản chiếu trong một vũng nước lớn khi họ vẫy cờ châu Âu trước tòa nhà Quốc hội ở London, ngày 3 tháng 12 năm 2018. Ảnh: AP

Các doanh nghiệp Anh hiện phải đối mặt với: chi phí hải quan và thủ tục tăng lên khi giao thương với EU, rào cản kỹ thuật và chứng nhận hàng hóa, khó khăn trong tiếp cận thị trường lao động châu Âu

Dù Anh vẫn duy trì được các thỏa thuận thương mại với một số đối tác, nhiều kỳ vọng về các hiệp định lớn sau Brexit, đặc biệt với Mỹ, chưa đạt được như dự đoán ban đầu.

Một phân tích của giới kinh tế được dẫn lại trên báo The Guardian cho rằng Brexit đã tạo ra “một lực cản tích lũy đối với thương mại và đầu tư”, khiến tăng trưởng dài hạn của Anh thấp hơn tiềm năng.

Tuy vậy, không phải mọi đánh giá đều hoàn toàn tiêu cực. Một số nhà quan sát cho rằng kinh tế Anh vẫn duy trì được sự ổn định tương đối trong bối cảnh đại dịch COVID-19 và các cú sốc năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, điều này không đủ để đảo ngược xu hướng tăng trưởng thấp kéo dài.

Nhập cư và bài toán “kiểm soát biên giới” chưa trọn vẹn

Một trong những cam kết trọng tâm của chiến dịch Brexit là kiểm soát nhập cư hiệu quả hơn sau khi chấm dứt cơ chế tự do đi lại trong EU.

Thực tế sau Brexit cho thấy một bức tranh phức tạp hơn nhiều.

Dữ liệu được trích dẫn trong các phân tích quốc tế cho thấy: Di cư từ EU giảm đáng kể. Nhưng di cư từ ngoài EU lại tăng mạnh. Tổng thể, nhập cư hợp pháp vẫn ở mức cao trong nhiều giai đoạn

Một nghịch lý xuất hiện: trong khi chính sách mới giúp giảm dòng người từ châu Âu, thì nhu cầu lao động trong nước, đặc biệt trong các lĩnh vực y tế, chăm sóc xã hội và dịch vụ, lại buộc chính phủ phải mở rộng cấp thị thực từ các khu vực khác.

Mười năm sau cuộc bỏ phiếu Brexit, nền kinh tế Anh cho thấy một sự thay đổi lớn với tỷ lệ di cư từ EU giảm và lượng người nhập cư từ ngoài EU đạt mức kỷ lục. Ảnh: whalesbook

Ông Jonathan Portes nhấn mạnh: “Việc rời EU không tự động giải quyết bài toán nhập cư. Nó chỉ thay đổi cấu trúc dòng di chuyển, chứ không xóa bỏ các áp lực kinh tế phía sau.”

Bên cạnh nhập cư hợp pháp, vấn đề nhập cư không chính thức qua eo biển Manche cũng trở thành tâm điểm tranh luận chính trị tại Anh trong những năm gần đây, tạo áp lực lớn lên các chính phủ kế tiếp.

Brexit và sự phân mảnh sâu sắc của chính trị nội bộ

Nếu kinh tế là câu chuyện về chi phí và lợi ích, thì chính trị Anh sau Brexit là câu chuyện về sự phân cực.

Một trong những hệ quả rõ rệt nhất là sự suy yếu của hai đảng truyền thống – Bảo thủ và Lao động - trong việc duy trì sự đồng thuận cử tri rộng rãi. Các cuộc khảo sát của Ipsos cho thấy: hơn một nửa người dân Anh từng được hỏi bày tỏ mong muốn xem xét lại quan hệ với EU, tỷ lệ đánh giá Brexit “kém hơn kỳ vọng” chiếm ưu thế đáng kể

Sự bất mãn này đã tạo điều kiện cho các lực lượng chính trị mới và các phong trào mang tính dân túy nổi lên, trong đó có Đảng Cải cách Anh (Reform UK) do Nigel Farage - một trong những gương mặt biểu tượng của chiến dịch Brexit, dẫn dắt.

Một phân tích chính trị được đăng tải trên The Guardian cho rằng Brexit đã “tái cấu trúc hoàn toàn hệ thống chính trị Anh”, làm suy yếu liên minh truyền thống trong Đảng Bảo thủ và tạo ra khoảng trống chính trị cho các lực lượng mới.

Từ góc nhìn này, Brexit không chỉ là một quyết định về quan hệ quốc tế, mà còn là chất xúc tác làm thay đổi cấu trúc quyền lực nội bộ.

EU sau Brexit: không tan rã mà củng cố theo cách khác

Trái với dự đoán của một số lãnh đạo châu Âu theo hướng hoài nghi EU thời điểm 2016, Liên minh châu Âu không những không suy yếu mà trong nhiều khía cạnh còn củng cố sự gắn kết nội khối.

Các nhà phân tích châu Âu cho rằng Brexit đã tạo ra một “hiệu ứng răn đe”: việc rời EU trở nên phức tạp, tốn kém và ít hấp dẫn hơn trong mắt các quốc gia thành viên khác.

Một số quốc gia từng có xu hướng hoài nghi EU nay lại chuyển sang thảo luận về việc tăng cường hội nhập hoặc mở rộng hợp tác. Đồng thời, EU cũng đẩy mạnh các chương trình an ninh, quốc phòng và chính sách công nghiệp chung.

Một số cựu quan chức EU được The Guardian dẫn lời cho rằng Brexit đã giúp EU “dễ ra quyết định hơn” trong một số lĩnh vực, do không còn phải xử lý các bất đồng nội bộ từ Anh – một thành viên lớn nhưng thường có quan điểm đặc thù.

Tuy nhiên, EU cũng thừa nhận mất đi vai trò quan trọng của Anh trong các lĩnh vực như tài chính, công nghệ và chính sách đối ngoại.

Quan hệ Anh - EU: từ chia rẽ sang giai đoạn “tái cân bằng”

Mười năm sau Brexit, quan hệ giữa Anh và EU không còn ở trạng thái đối đầu căng thẳng như giai đoạn đàm phán rời khối, mà đang bước vào một giai đoạn được nhiều nhà quan sát gọi là “tái cân bằng thực dụng”.

Mười năm sau Brexit, quan hệ giữa Anh và EU không còn ở trạng thái đối đầu căng thẳng, mà đang bước vào một giai đoạn được nhiều nhà quan sát gọi là “tái cân bằng thực dụng”. Ảnh: Briefingsforbritain

Các lĩnh vực hợp tác mới đang được thảo luận bao gồm: thương mại nông sản và kiểm dịch, liên kết hệ thống giảm phát thải, chương trình trao đổi thanh niên, hợp tác an ninh khu vực

Một số lãnh đạo châu Âu cho rằng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu và các biến động địa chính trị, việc duy trì một quan hệ ổn định với Anh là cần thiết hơn là theo đuổi sự xa cách hoàn toàn.

Tuy nhiên, khả năng Anh quay trở lại EU trong ngắn hạn vẫn được đánh giá là không thực tế. Cả hai bên đều đang duy trì lập trường thận trọng, ưu tiên các thỏa thuận kỹ thuật thay vì tái hội nhập chính trị.

Brexit - một quyết định đã xong nhưng tranh luận chưa kết thúc

Mười năm sau cuộc trưng cầu dân ý lịch sử, Brexit không còn là một câu hỏi “có hay không”, mà đã trở thành một thực tế định hình lại nước Anh theo nhiều tầng nấc: kinh tế, chính trị và xã hội.

Những người ủng hộ cho rằng Brexit mang lại quyền tự chủ lớn hơn và khả năng điều chỉnh chính sách linh hoạt hơn. Trong khi đó, nhiều nhà kinh tế và học giả lại nhấn mạnh cái giá phải trả về tăng trưởng, đầu tư và vị thế quốc tế.

Điều rõ ràng nhất sau một thập kỷ là Brexit không mang lại một kết quả dứt khoát như kỳ vọng ban đầu của cả hai phía. Thay vào đó, nó mở ra một giai đoạn điều chỉnh kéo dài, trong đó nước Anh vẫn đang tiếp tục tìm kiếm một mô hình phát triển phù hợp trong một thế giới biến động nhanh và phức tạp hơn.

Như một số nhà phân tích đã nhận định, Brexit có thể không phải là điểm kết thúc của một câu chuyện, mà là sự khởi đầu của một quá trình “tái định vị kéo dài” mà nước Anh vẫn đang tiếp tục viết tiếp.

Bích Hồng