Quyết định siết Starlink như 'giáng đòn hạt nhân' vào Ukraine

Hệ thống Starlink bị hạn chế đã gây ảnh hưởng đến nhiều chiến dịch của Ukraine, thậm chí được ví như "đòn tấn công hạt nhân" nhằm vào nước này.

Serhii Beskrestnov, cố vấn công nghệ của Tổng thống Ukraine, cho biết các thiết bị Starlink quân sự của Ukraine đã ngừng hoạt động khi phương tiện di chuyển với tốc độ quá 160 km/h từ đêm 13/10. "Chúng tôi không được báo trước về điều này, khiến một số nhiệm vụ tác chiến bị gián đoạn", ông cho hay.

"Công tác bảo đảm hậu cần trên tiền tuyến và khả năng thực hiện các đòn tập kích vào hậu phương của Nga đang bị cản trở nghiêm trọng. Những hạn chế xuất hiện ngay giữa đêm mà không có cảnh báo trước", một quan chức cấp cao Ukraine nói với Financial Times.

Ukraine phụ thuộc rất nhiều vào các dịch vụ Internet vệ tinh như Starlink, do hạ tầng viễn thông bị thiệt hại nặng nề trong xung đột. Hồi tháng 3/2025, tỷ phú Elon Musk tuyên bố toàn bộ tiền tuyến Ukraine sẽ sụp đổ nếu công ty SpaceX của ông ngắt kết nối Starlink.

Dịch vụ của SpaceX đóng vai trò thiết yếu đối với công tác chỉ huy và kiểm soát của quân đội Ukraine, cũng như với các hệ thống thiết bị không người lái (drone) trên không, trên biển và trên bộ. Drone tích hợp Starlink có thể duy trì kết nối với người điều khiển ở khoảng cách xa và ít chịu ảnh hưởng bởi các biện pháp gây nhiễu thông thường.

Cố vấn Beskrestnov khẳng định hạn chế tốc độ không chỉ ảnh hưởng tới các cuộc tập kích bằng UAV tầm xa của Ukraine. Khả năng phòng không cũng suy giảm đáng kể, vì nhiều drone đánh chặn tốc độ cao, vốn được phát triển để để đối phó máy bay không người lái phản lực Nga, cũng sử dụng thiết bị đầu cuối Starlink.

Các nguồn tin ở Bộ Quốc phòng Ukraine nhấn mạnh đây là "những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu" đối với nước này, nhưng không tiết lộ quy mô ảnh hưởng cụ thể. Do mạng lưới Starlink không hoạt động trên lãnh thổ Nga, gián đoạn chỉ xảy ra trong lãnh thổ Ukraine và những khu vực mà Moskva kiểm soát sau khi xung đột bùng phát.

"Điều này không khác gì một cuộc tấn công hạt nhân nhằm vào Ukraine. Mọi hoạt động đều bị đình trệ, nhiều người trong chúng tôi nguy cơ phải trả giá bằng mạng sống. Toàn bộ thiết bị đầu cuối Starlink và Starshield đều bị áp giới hạn tốc độ là 100 km/h kể từ đêm 13/10", một chỉ huy đơn vị máy bay không người lái (UAV) tầm trung của Ukraine nói với Politico.

Theo sĩ quan này, lực lượng Ukraine thường triển khai một UAV mang bộ thu phát Starlink để kết nối với kíp vận hành và chuyển tiếp dữ liệu đến các phi cơ khác. Phương thức này cho phép UAV Ukraine tấn công mục tiêu nằm sâu trong khu vực Nga kiểm soát hoặc những nơi mà đối phương triển khai dày đặc hệ thống tác chiến điện tử.

"Chúng tôi không thể tác chiến hiệu quả để chi viện bộ binh trên chiến trường, không thể tấn công pháo phản lực, pháo tự hành hạng nặng Nga bố trí xa tiền tuyến, cũng như kho đạn, sở chỉ huy và các mục tiêu khác", sĩ quan Ukraine nói về hậu quả khi bị áp hạn chế Starlink, bày tỏ lo ngại Nga có thể tận dụng tình trạng này để củng cố vị trí.

Quân đoàn Phản ứng nhanh số 7, đơn vị đang tham chiến tại mặt trận đông nam Ukraine, cho biết các hạn chế đã ảnh hưởng tới Starshield, dịch vụ liên lạc bảo mật sử dụng công nghệ mã hóa tăng cường và thiết bị đầu cuối chuyên dụng cho quân sự, với xương sống là mạng lưới vệ tinh Starlink.

"Gói dịch vụ Starshield trước đây không có hạn chế về tốc độ truyền dữ liệu. Những thay đổi gần đây đã ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động vận hành UAV trang bị hệ thống điều khiển qua Starlink", đơn vị này cho hay.

Các phi công drone Ukraine nhận thấy kết nối bị gián đoạn trong 10-20 giây nếu phương tiện bay với tốc độ 110-120 km/h. "Phi cơ vẫn tiếp tục di chuyển, nhưng các đợt gián đoạn khiến nỗ lực điều khiển chúng trở nên khó khăn hơn", Quân đoàn 7 cho hay, thừa nhận các đơn vị trực thuộc đã phải hủy một số nhiệm vụ.

Serhii Sternenko, cựu cố vấn Bộ Quốc phòng Ukraine và là một trong những nhà hoạt động có ảnh hưởng nhất nước này, ngày 14/10 cho biết hạn chế về Starlink tiếp tục bị thắt chặt, khiến kết nối với phương tiện bay không người lái bị ngắt ở tốc độ 60-70 km/h.

Nếu không muốn bị ngắt kết nối, UAV Ukraine phải bay dưới tốc độ giới hạn. Điều này ảnh hưởng đáng kể tới khả năng điều khiển của UAV cánh bằng và khiến chúng dễ bị lực lượng Nga bắn hạ hơn, trong khi drone đánh chặn sẽ không thể bắt kịp UAV phản lực đối phương.

Một sĩ quan Ukraine có biệt danh Jura cho biết Starlink giúp binh sĩ "không phải bận tâm đến vấn đề vật lý vô tuyến", cho phép người điều khiển nhận video theo thời gian thực từ UAV tới thời điểm phương tiện đánh trúng mục tiêu. Starlink cũng có thể cung cấp tọa độ tổng hợp, giúp drone định vị trong trường hợp tín hiệu GPS thông thường bị gây nhiễu.

"Tôi và nhiều đồng đội rất lo lắng về kịch bản không có Starlink. Chúng tôi nhiều lần thảo luận về điều gì sẽ xảy ra nếu Elon Musk hoặc ai đó tại SpaceX quyết định tắt hệ thống này", Jura nói.

Tỷ phú Musk ngày 14/10 nói rằng quân đội Mỹ và Tổng thống Donald Trump chịu trách nhiệm điều hành Starshield. "Mọi giới hạn về tốc độ, khả năng kết nối đều do quân đội Mỹ và cuối cùng là Tổng thống Mỹ quyết định", ông cho biết.

Một cố vấn của Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết các quan chức quốc phòng Ukraine đang nỗ lực giải quyết vấn đề thông qua trung tâm điều phối tại thành phố Wiesbaden của Đức, nơi đóng vai trò là đầu mối liên lạc giữa Kiev với các đối tác phương Tây.

Cựu bộ trưởng quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov ngày 15/10 cho biết kết nối Starlink, Starshield ở tốc độ tới 160 km/h đã được khôi phục, thay vì bị hạn chế ở mức 60-100 km/h như những ngày trước đó. "Loại bỏ hoàn toàn giới hạn về tốc độ đối với Starshield hiện rất quan trọng với hoạt động phòng thủ của Ukraine", ông Fedorov viết và cảm ơn tỷ phú Musk vì "sự hỗ trợ liên tục".

Nguyễn Tiến (Theo Financial Times, Politico, AFP)