'Pháo đài hạt nhân' Iran lọt tầm ngắm của ông Trump

Nằm sâu trong lòng núi, Pickaxe được xem là cơ sở hạt nhân kiên cố nhất Iran và đang trở thành mục tiêu mà Tổng thống Donald Trump nhắm đến.

"Núi Pickaxe có thể là mục tiêu để giáng đòn mạnh. Chúng tôi sẽ phá hủy địa điểm đó, bảo Iran chuẩn bị đi", Tổng thống Mỹ Donald Trump nói ngày 13/7, khi nhắc đến cơ sở hạt nhân ngầm được mô tả là "bất khả xuyên phá" của Iran.

Phát biểu được đưa ra trong bối cảnh chiến sự Mỹ - Iran tiếp diễn với cường độ ngày càng cao sau khi lệnh ngừng bắn từ giữa tháng 6 đổ vỡ. Quân đội Mỹ rạng sáng 17/7 tấn công sân bay, ga đường sắt và hai cây cầu ở miền nam Iran, dù trước đó tránh nhắm vào cơ sở hạ tầng nước này.

Ông Trump cho biết Mỹ đang theo dõi sát chương trình hạt nhân Iran và sẽ tiến hành không kích mỗi khi phát hiện các hoạt động đáng ngờ.

Trong chiến dịch không kích hồi tháng 6/2025, nhiều cơ sở hạt nhân quan trọng tại Iran như Natanz, Isfahan và Fordow đã hứng các đợt oanh tạc dữ dội của Mỹ và Israel. Tuy nhiên, Pickaxe không chịu thiệt hại, khiến nơi đây trở thành một trong số ít mắt xích quan trọng còn nguyên vẹn trong chương trình hạt nhân của Iran.

Núi Pickaxe, hay còn gọi là Kuh-e Kolang Gaz La, nằm ở dãy núi Zagros có độ cao khoảng 1.600 m so với mực nước biển. Đây là một cơ sở liên quan chương trình hạt nhân của Iran, nằm cách thủ đô Tehran khoảng 220 km về phía nam và cách tổ hợp hạt nhân Natanz khoảng 2 km.

Theo Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (ISIS), Iran bắt đầu xây dựng Pickaxe từ mùa thu năm 2020, sau khi cơ sở hạt nhân Natanz ghi nhận một vụ nổ mà giới chức nước này mô tả là "hành vi phá hoại" được cho là do tình báo Israel thực hiện.

Người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Iran khi đó là Ali Akbar Salehi, cho biết nước này muốn xây một khu sản xuất "lớn hơn, hiện đại hơn và toàn diện hơn về mọi mặt trong lòng ngọn núi gần Natanz" để sản xuất các máy ly tâm thế hệ mới.

Phương Tây nghi ngờ đây là địa điểm dự phòng để Iran thực hiện các hoạt động hạt nhân nhạy cảm hơn. Một số báo cáo tình báo cho rằng Tehran có thể đang chuẩn bị một địa điểm làm giàu uranium bí mật hoặc dự phòng cho kịch bản các cơ sở hiện hữu bị phá hủy.

Iran bác bỏ các cáo buộc này, khẳng định chương trình hạt nhân của họ chỉ phục vụ mục đích hòa bình. Tuy nhiên, Tehran không giải thích vì sao họ lại làm giàu uranium đến 60%, rất gần với cấp độ vũ khí 90% và cao hơn rất nhiều so với nhiên liệu hạt nhân cho hoạt động dân sự.

Không giống nhiều cơ sở hạt nhân khác của Iran, Pickaxe ngay từ đầu đã được thiết kế nhằm chống chịu các cuộc không kích cường độ cao. Khu vực này được bao quanh bởi vành đai an ninh rộng, các cửa hầm được gia cố nhiều lớp bê tông và đất đá.

Theo phân tích ảnh vệ tinh của ISIS, Pickaxe gồm hai cặp cửa hầm ở phía đông và tây được cho là dẫn vào một khu phức hợp nằm sâu ít nhất 100 m trong lòng núi. Một số chuyên gia phương Tây cho rằng cơ sở có thể nằm sâu 600 m, nhờ núi có kết cấu đá granite.

"Đá granite có khả năng chịu nén cao hơn nhiều so với đá vôi và trầm tích xung quanh những cơ sở như Fordow. Loại đá này có thể hấp thụ và phân tán xung lực từ bom xuyên boong-ke tốt hơn", Benjamin Ashraf, nhà phân tích tại Mạng lưới Hạt nhân Mở (ONN), nói với New Arab.

Khi Mỹ và Israel không kích hàng loạt cơ sở nằm trong chương trình hạt nhân của Iran hồi tháng 6/2025, Natanz hứng chịu thiệt hại nặng nề. Cơ sở trên mặt đất tại Natanz được cho là đã bị phá hủy, còn các hầm ngầm chịu thiệt hại đáng kể. Pickaxe khi đó không nằm trong số các mục tiêu bị tấn công.

Sau các cuộc xung đột, ảnh vệ tinh cho thấy Iran tiếp tục gia cố lối vào các đường hầm ở Pickaxe, trong đó một số cửa hầm phía đông được đắp thêm đất để hạn chế phương tiện mặt đất tiếp cận.

"Việc tăng cường gia cố các cửa hầm sẽ khiến việc nhắm mục tiêu bằng các loại đạn xuyên phá như bom xuyên boong-ke trở nên phức tạp hơn", Sam Lair, chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại (FPRI), nói với Reuters.

Theo đánh giá từ ISIS, Pickaxe vẫn chưa đi vào vận hành hoàn toàn và quá trình xây dựng vẫn tiếp diễn.

"Hiện chưa rõ Iran có còn muốn triển khai một cơ sở lắp ráp quy mô lớn hay không, trong bối cảnh năng lực sản xuất máy ly tâm và các linh kiện liên quan của nước này đã bị ảnh hưởng nặng nề", ISIS cho biết.

Tuy nhiên, ISIS nhận định nếu Iran khôi phục được năng lực sản xuất máy ly tâm, nước này có thể xây dựng một cơ sở lắp ráp quy mô nhỏ hơn tại Pickaxe. Dù không lớn như kế hoạch ban đầu, cơ sở này vẫn có thể đáp ứng nhu cầu của một chương trình vũ khí hạt nhân.

Chuyên gia Lair cho rằng việc Iran tiếp tục gia cố các cửa hầm cho thấy Tehran vẫn đang duy trì các hoạt động tại Pickaxe và có ý định tiếp tục phát triển cơ sở này.

"Tuy nhiên, nước này nhiều khả năng cũng lo ngại về nguy cơ bị tấn công nên đang triển khai các biện pháp nhằm tăng cường hệ thống phòng thủ", ông Lair nói.

Mehdi Mohammadi, cố vấn Chủ tịch Quốc hội Iran, cho rằng Mỹ không đủ khả năng phá hủy Pickaxe. Ông mô tả đây là "cơ sở hạt nhân kiên cố nhất thế giới", đồng thời cho rằng việc Washington đe dọa tấn công địa điểm này cho thấy họ đã cạn kiệt các lựa chọn quân sự.

Cố vấn Mohammadi cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào Pickaxe sẽ "biến cả khu vực thành địa ngục", tuyên bố Iran sẽ đáp trả quyết liệt, khiến toàn bộ lực lượng Mỹ tại khu vực rơi vào hỗn loạn.

Chuyên gia Ashraf lưu ý việc theo dõi chương trình hạt nhân của Iran sẽ trở nên khó khăn hơn nếu Mỹ chỉ gây thiệt hại một phần cho Pickaxe, không ảnh hưởng đến phần cốt lõi.

Theo ông Ashraf, việc ném bom sẽ khó đạt hiệu quả như tuyên bố nếu các thanh sát viên quốc tế không thể quay lại hiện trường để xác minh.

"Kịch bản sau các cuộc không kích Natanz, Fordow và Isfahan có thể lặp lại. Các cơ sở được mô tả là 'đã bị xóa sổ', nhưng uranium đã làm giàu vẫn còn, nhiều hạ tầng có thể được sửa chữa, trong khi Iran tiếp tục xây dựng các cơ sở nằm sâu hơn dưới lòng đất", ông Ashraf nói.

Như Tâm (Theo Reuters, Al Jazeera, New Arab)