Nhóm ngành kỹ thuật, công nghệ 'lên ngôi'

Hơn 50% số thí sinh đăng ký xét tuyển đại học đổ vào nhóm ngành STEM, cho thấy sự "nhạy bén" trước cơ hội nghề nghiệp và chính sách đột phá của đất nước.

Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 15/7 cho biết hơn 874.800 thí sinh đăng ký xét tuyển đại học năm nay với khoảng 7,18 triệu nguyện vọng. Trong đó, gần 467.600 em chọn các ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán) - chiếm 53,45%. Số nguyện vọng là gần 2,37 triệu, chiếm khoảng 33%.

Bộ đánh giá hai lĩnh vực Máy tính và Công nghệ thông tin, Khoa học tự nhiên có "tín hiệu đáng chú ý" khi lần lượt có hơn 154.000 và 43.700 thí sinh đăng ký.

Đây là lần đầu tiên Bộ công bố số liệu này. Tuy nhiên, hồi đầu tháng, khi mới có gần 271.000 thí sinh đặt nguyện vọng vào nhóm STEM trên hệ thống, PGS. TS Nguyễn Anh Dũng, Phó vụ trưởng Giáo dục đại học, cho biết đã cao hơn năm ngoái.

Trả lời VnExpress, chuyên gia tuyển sinh ở nhiều đại học cũng đánh giá số thí sinh đăng ký khối ngành STEM tăng mạnh. Trên fanpage, Đại học Bách khoa Hà Nội đăng ngắn gọn "STEM lên ngôi".

"Có thể nói tỷ lệ này cao nhất trong vài năm trở lại đây và có sự đảo chiều khi khối ngành kinh tế, xã hội thường chiếm tỷ trọng cao hơn hẳn trong những năm qua", PGS. TS Vũ Duy Hải, Trưởng ban Tuyển sinh - Hướng nghiệp, Đại học Bách khoa Hà Nội, nhìn nhận. Theo ông, các năm trước, số thí sinh đặt nguyện vọng vào nhóm STEM trung bình khoảng 30-40%.

Ông Hải và PGS. TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo, trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP HCM, nhìn nhận đây là "chỉ báo tích cực".

Ông Thắng phân tích có ba nguyên nhân chính tác động đến quyết định của thí sinh. Đầu tiên là các quyết sách phát triển khoa học, công nghệ, kỹ thuật như Nghị quyết 57 được truyền thông mạnh mẽ trong hơn một năm qua.

Đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học, kỹ thuật, làm chủ công nghệ được nhắc đến nhiều lần như một yếu tố quan trọng quyết định tương lai đất nước. Vấn đề này hiện diện xung quanh thí sinh, xuất hiện trong đề thi Văn tốt nghiệp THPT 2026.

"Thí sinh cảm nhận sự quyết liệt của cả xã hội, sự chuyển dịch ngành nghề quan trọng trong tương lai gần gắn với khối ngành STEM", ông Thắng nói.

Thứ hai là nền khoa học, công nghệ của thế giới phát triển rất nhanh và hiện diện trong từng ngóc ngách đời sống, như trí tuệ nhân tạo thông qua các chatbot AI hay thiết bị tự hành với drone,... Học trò dùng sản phẩm công nghệ ngày càng nhiều nên ý thức rõ nét hơn về ứng dụng, công việc của ngành, từ đó thích thú và có động lực theo đuổi.

Cuối cùng là chính sách học bổng theo Nghị định 179 hồi tháng 5 của Chính phủ với các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược. Theo đó, tân sinh viên có thể nhận học bổng 37-55 triệu đồng một năm.

"Đây là một chất xúc tác mạnh mẽ, gia tăng niềm tin vào sự lựa chọn của thí sinh", ông Thắng nhìn nhận. "Học bổng của Chính phủ còn như một sự bảo chứng nhu cầu nhân lực của đất nước trong tương lai gần và đó chính là cơ hội việc làm cho các em".

Ông Vũ Duy Hải cũng thấy chính sách học bổng là "cú hích, điểm nhấn" tác động đến lựa chọn của thí sinh. Trong 13 ngày đăng ký, điều chỉnh nguyện vọng, tổ tư vấn tuyển sinh của Đại học Bách khoa Hà Nội nhận được rất nhiều câu hỏi liên quan.

Để được xét học bổng, thí sinh phải đạt giải ba học sinh giỏi quốc gia, hoặc có điểm thi tốt nghiệp THPT theo tổ hợp từ 22,5/30 điểm trở lên, không gồm ưu tiên, điểm cộng. Đồng thời, thí sinh thuộc nhóm 30% dẫn đầu cả nước ở nhóm ngành tương ứng. Điều này cho thấy nhóm đăng ký vào các ngành STEM có chất lượng tốt, theo ông Hải.

111 ngành được xét cấp học bổng theo Nghị định 179

GS. TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục đại học, đánh giá nhận thức của thí sinh và phụ huynh về vai trò của khoa học, công nghệ, kỹ thuật đang có chuyển biến. Song, ông nhìn nhận số đăng ký mới phản ánh mức độ quan tâm ban đầu, sự chuyển dịch thực chất chỉ thể hiện khi có con số nhập học, chất lượng đầu vào, tỷ lệ duy trì học tập, kết quả tốt nghiệp và khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường nhân lực.

Hiện, Việt Nam có hơn 770.000 người học thuộc khối ngành STEM, chiếm 29% tổng số sinh viên. Bộ Giáo dục và Đào tạo kỳ vọng đạt 35% vào năm 2030.

Ngoài chính sách học bổng, ông Thắng đề xuất miễn hoặc hỗ trợ học phí với nhóm ngành STEM trong tương lai, bước đầu có thể ở một vài ngành công nghệ chiến lược, công nghệ lõi.

"Học bổng là khuyến khích, chỉ một phần nhỏ sinh viên có thể đạt được nhưng nếu được miễn, hỗ trợ học phí thì đó là một sự đầu tư, cam kết mạnh mẽ hơn gấp bội", ông nói.

Dương Tâm - Lệ Nguyễn