10 giáo sư danh tiếng rời phương Tây về Trung Quốc

Từ chủ nhân giải Nobel đến người "săn" hố đen và nhiều giáo sư danh tiếng rời Mỹ, Anh, bắt đầu trang mới của sự nghiệp ở Trung Quốc, trong 6 tháng qua.

Nhà nghiên cứu Vật lý sinh học phân tử và Hóa sinh Zhang Kai

Hồi tháng 1, Zhang Kai gây bất ngờ khi bỏ ghế phó giáo sư bậc một (assistant professor) tại Đại học Yale, Mỹ, để về khoa Khoa học Sự sống và Y học, Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc.

Zhang có nhiều công trình nghiên cứu đột phá về công nghệ phân tích và hình ảnh hiển vi điện tử độ phân giải cao, ghi lại hình ảnh protein ngay khi chúng đang "vận động" trong cơ thể để phục vụ phân tích khoa học.

Chuyên gia này tốt nghiệp cử nhân ở Học viện Công nghệ Cáp Nhĩ Tân (HIT), rồi học cao học tại Viện Vật lý sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS). Với Zhang, quyết định trở về quê hương là bước đi tự nhiên để hiện thực hóa các tham vọng nghiên cứu đỉnh cao.

Chủ nhân giải Nobel Omar Yaghi

Nhà hóa học Omar Yaghi gia nhập Đại học Thanh Hoa hồi đầu tháng, dẫn dắt một trung tâm nghiên cứu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để thay đổi quy trình thiết kế, tổng hợp vật liệu mới, giúp rút ngắn chu kỳ phát triển xuống nhiều lần.

Ông là một trong ba người được trao giải Nobel Hóa học năm 2025 cho công trình nghiên cứu về khung hữu cơ-kim loại (MOFs). Đây là những vật liệu siêu xốp có cấu trúc như bọt biển, cho phép thu giữ và chuyển hóa carbon, thu gom nước từ không khí sa mạc hoặc hấp thụ hydro để sản xuất năng lượng sạch.

Trước khi về Thanh Hoa, Yaghi giữ vị trí Giáo sư danh dự James và Neeltje Tretter danh giá về Hóa học tại UC Berkeley - đại học công số 1 nước Mỹ.

Nhà khoa học "săn" hố đen Dai Liang

Dai Liang nhận chức giáo sư tại Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải hồi tháng 6. Trước đó, anh là giáo sư bậc một, giữ ghế danh dự Michael M. Garland Chair tại khoa Vật lý, UC Berkeley.

Dai nghiên cứu về vũ trụ học lý thuyết và vật lý thiên văn năng lượng cao, sử dụng một công cụ cốt lõi là hiệu ứng thấu kính hấp dẫn. Anh là một trong những người tiên phong phát triển phương pháp sử dụng hiệu ứng này để "soi" vào những cấu trúc siêu nhỏ của vật chất tối, đồng thời giải mã nguồn gốc, sự tiến hóa của các ngôi sao thế hệ đầu và các hố đen trong vũ trụ sơ khai mà các kính viễn vọng thông thường không thể nhìn thấy trực tiếp.

Anh từng tốt nghiệp Đại học Bắc Kinh, sau đó lấy bằng tiến sĩ về vũ trụ học lý thuyết ở Đại học Johns Hopkins (Mỹ).

Chuyên gia năng lượng Chen Peipei

Chen Peipei, nhà khoa học năng lượng, rời Đại học Cambridge, Anh, để làm giáo sư danh dự tại trường Năng lượng và Môi trường, Đại học Thành phố Hong Kong (CityUHK) hồi tháng 5.

Chen chuyên về kinh tế năng lượng, phân tích chuyển đổi năng lượng và mô hình hóa dòng vào - ra (input-output modelling). Định hướng nghiên cứu chính của cô xoay quanh việc liên kết khả năng thích ứng với khí hậu và phát triển đô thị bền vững.

Chen tốt nghiệp Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc và Đại học An Huy, rồi tới Anh nhận bằng Tiến sĩ kinh tế sinh thái học từ University College London (UCL). Cô cho hay quay về vì bị thu hút bởi môi trường thuận lợi cho các giảng viên trẻ.

Ngôi sao bán dẫn Jiang Jianfeng

Sau 1,5 năm làm nghiên cứu sau tiến sĩ ở Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) ở Mỹ, Jiang Jianfeng đầu quân cho Đại học Bắc Kinh hồi tháng 3.

Ở tuổi 30, Jiang được ví như ngôi sao đang lên trong ngành bán dẫn, nổi tiếng nhờ công trình nghiên cứu về vật liệu Indium Selenide (InSe) hai chiều. Nó được xem là "vũ khí" để vượt qua nút thắt của Định luật Moore, đồng thời vượt trội về khả năng tiết kiệm điện - chìa khóa cho tương lai của AI và xe tự lái.

Jiang nhận bằng tiến sĩ tại Đại học Bắc Kinh năm 2024. Jiang cho hay trở về trường cũ vì nơi đây có môi trường nghiên cứu thuận lợi, đồng thời tin rằng nghiên cứu phục vụ nhu cầu thực tế của quốc gia mang lại ý nghĩa lớn hơn là chỉ thuần túy học thuật.

Nhà thần kinh học Chih-Ying Su

Chih-Ying Su rời ghế Phó trưởng khoa Thần kinh sinh học tại Đại học California, San Diego, Mỹ, bắt đầu công việc ở Viện Khoa học Y tế Thâm Quyến (SMART) đầu tháng này.

Su nổi tiếng với những nghiên cứu khứu giác trên muỗi và ruồi giấm. Phòng thí nghiệm của bà tập trung vào cách các tế bào thần kinh thụ thể khứu giác (ORN) xử lý thông tin về mùi.

Su tốt nghiệp Đại học Quốc lập Đài Loan, nhận bằng tiến sĩ Thần kinh học tại Đại học Johns Hopkins, rồi làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Yale.

Cha đẻ ứng dụng nhận diện thực vật bằng AI - Ling Haibin

Ling Haibin rời Đại học Stony Brook, Mỹ, về Đại học Tây Hồ hồi đầu năm, làm chủ nhiệm khoa Trí tuệ nhân tạo.

Ling là "cha đẻ" ứng dụng di động nhận diện thực vật đầu tiên thế giới với hơn 51.000 lượt trích dẫn - LeafSnap. Công trình giúp máy móc hiểu và tương tác tốt hơn với thế giới hình ảnh, tạo nền tảng cho nhiều ứng dụng hiện nay, từ AR (thực tế tăng cường) đến phân tích hình ảnh y sinh.

Thời trẻ, Ling được tuyển thẳng vào Đại học Bắc Kinh, tốt nghiệp cử nhân và thạc sĩ Khoa học máy tính, trước khi sang Mỹ. Ling cho hay về nước làm việc vì muốn được tự do hơn trong việc khám phá các hướng nghiên cứu mới lạ.

Chuyên gia thị giác máy tính Liang Jie

Liang Jie gia nhập trường Khoa học và Công nghệ Điện tử, Viện Công nghệ phía Đông hồi tháng 1. Ông từng giảng dạy tại khoa Kỹ thuật, Đại học Simon Fraser, Canada, trước khi ra ngoài khởi nghiệp.

Liang chuyên nghiên cứu về xử lý tín hiệu, truyền thông đa phương tiện, thị giác máy tính, học máy, AI và chăm sóc sức khỏe thông minh. 20 năm trước, những công nghệ do ông phát triển tại Microsoft đã được tích hợp vào các sản phẩm như Windows Media Video Player và đĩa Blu-ray, phục vụ hàng triệu người dùng trên toàn thế giới.

Thời trẻ, ông nhận bằng cử nhân và thạc sĩ tại Đại học Giao thông Tây An, học thêm một bằng thạc sĩ ở Đại học Quốc gia Singapore trước khi đến Đại học Johns Hokpins, Mỹ, làm tiến sĩ.

Chuyên gia chip nhớ Shi Guojun

Tháng 3, Shi Guojun, giáo sư danh dự tại Đại học California, Irvine, rời trường sau hơn hai thập kỷ. Ông gia nhập một công ty vật liệu dẫn điện hàng đầu ở miền đông Trung Quốc với vai trò giám đốc.

Shi là chuyên gia về đóng gói bán dẫn và chip nhớ. Ông vốn là sinh viên Viện Khí tượng Nam Kinh, rồi lấy bằng thạc sĩ ở Đại học Guelph, Canada, trước khi chuyển hướng nghiên cứu, lấy bằng tiến sĩ kỹ thuật hóa học và khoa học vật liệu ở Viện Công nghệ California (Caltech) ở Mỹ.

Suốt sự nghiệp, Shi đã công bố hơn 200 bài báo khoa học, đóng góp cho lĩnh vực đóng gói quang điện tử, vật liệu thiết bị tiên tiến và quy trình sản xuất. Ông trở lại quê nhà giữa bối cảnh Bắc Kinh đang thúc đẩy các công ty tự chủ về công nghệ tiên tiến.

Chuyên gia động cơ xe điện Zhu Ziqiang

Hồi tháng 2, Zhu Ziqiang, nhà khoa học về nam châm vĩnh cửu tại Đại học Sheffield, Anh, về làm giáo sư chủ nhiệm bộ môn máy điện và hệ thống điều khiển tại Đại học Bách khoa Hong Kong.

Tại đây, ông tiếp tục nghiên cứu về động cơ nam châm vĩnh cửu hiệu suất cao - công nghệ cốt lõi đằng sau ô tô điện, tàu cao tốc, tua bin gió, robot và các thiết bị gia dụng hiện đại nhất. Nghiên cứu của ông đã được ngành công nghiệp ứng dụng rộng rãi, ở các công ty như Siemens, Toyota, Rolls-Royce và Midea.

Zhu nhận bằng cử nhân và thạc sĩ kỹ thuật điện từ Đại học Chiết Giang, rồi chuyển đến Đại học Sheffield để theo đuổi bằng tiến sĩ. Quyết định trở về đã khép lại gần 40 năm sự nghiệp của ông tại ngôi trường này.

Làn sóng dịch chuyển của các nhà khoa học ở nhiều nơi trên thế giới về Trung Quốc diễn ra mạnh mẽ hai năm nay. Thống kê trong 5 năm, tính đến cuối năm ngoái, của Global Times cho thấy số nhà khoa học hàng đầu tại nước này đã tăng từ khoảng 18.800 lên hơn 32.500 người. Trong đó, tỷ lệ học giả quốc tế tăng từ 16,9% lên 27,9%.

Khánh Linh (Tổng hợp)