Dự án sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2026 đang được Bộ Công an xây dựng và lấy ý kiến đến 7/5 đã nêu đề xuất với tội phạm môi trường.

Cụ thể, 3 hành vi đang được cân nhắc xử lý hình sự trong các tội phạm về môi trường gồm: đốt chất thải, nhất là đối với các chất thải nguy hại; gây ra trái phép tiếng ồn, độ rung và mùi vượt tiêu quy chuẩn; tận diệt đối với động vật (sử dụng các loại vật liệu, hóa chất, công cụ có tính chất tận diệt) đối với các loài động vật.

"Người dân chưa thực sự cảm thấy an toàn về môi trường sống"

Theo thống kê, từ 2018 đến tháng 6/2025 có 28 vụ án hình sự về tội phạm môi trường được phát hiện, điều tra và khởi tố, chủ yếu về các hành vi gây ô nhiễm, khai thác tài nguyên, bảo vệ động vật quý hiếm.

Tình trạng xử lý chất thải không đúng quy định; vi phạm về xả nước thải, khí thải vượt quy chuẩn; đổ chất thải trái phép diễn ra phức tạp ở nhiều địa phương.

Bộ Công an đánh giá, người dân chưa thực sự cảm thấy an toàn về môi trường sống của mình. Tình trạng ô nhiễm môi trường, mất vệ sinh an toàn thực phẩm, mất an toàn trong lao động... đã đến mức báo động.

Vì vậy, Bộ luật Hình sự cần được tiếp tục hoàn thiện để góp phần tạo ra một khung pháp lý vững chắc để bảo vệ môi trường sống an toàn cho người dân.

Gây ồn, đốt rác... hiện bị xử lý như thế nào?

Hành vi gây tiếng ồn và độ rung vượt quy chuẩn kỹ thuật là vấn đề gây bức xúc lớn trong cộng đồng dân cư, đang được điều chỉnh bởi Nghị định 45/2022 (về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường).

Theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tiếng ồn, các nguồn gây ra tiếng ồn do hoạt động sản xuất, xây dựng, thương mại, dịch vụ và sinh hoạt không được vượt quá giá trị dBA tại bảng dưới:

Khu vực đặc biệt là vùng trong hàng rào của các cơ sở y tế, thư viện, nhà trẻ, trường học, nhà thờ, đình, chùa và các khu vực có quy định đặc biệt khác. Khu vực thông thường gồm: khu chung cư, các nhà ở riêng lẻ nằm cách biệt hoặc liền kề, khách sạn, nhà nghỉ, cơ quan hành chính.

Hình thức xử phạt chính là phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền lũy tiến theo mức độ vi phạm. Cụ thể, đối với tiếng ồn, mức phạt tiền thấp nhất là một triệu đồng và có thể lên tới 160 triệu đồng đối với cá nhân nếu vượt quy chuẩn từ 40 dBA trở lên

Tương tự, vi phạm về độ rung có mức phạt tối đa là 170 triệu đồng đối với các hoạt động sản xuất, dịch vụ.

Các tội phạm về môi trường hiện nay thiếu quy định về hành vi đốt chất thải, đặc biệt là các chất thải nguy hại. Điều 235 và Điều 236 Bộ luật Hình sự hiện chỉ cấm chôn, lấp, đổ hoặc thải trái pháp luật. Việc đốt chất thải vẫn đang nằm ngoài vùng xử lý hình sự.

Nghị định 45/2022 xử phạt hành vi chôn, lấp, đổ, thải hoặc đốt chất thải nguy hại trái quy định bị xử phạt dựa trên khối lượng tang vật. Mức phạt tiền dao động 100-600 triệu đồng đối với cá nhân đốt từ 3.000 kg chất thải nguy hại trở lên.

Theo Bộ Công an, hành vi sử dụng các loại hóa chất, phương tiện và công cụ đánh bắt động vật có tính chất tận diệt như dùng kích điện, sóng cao tần hoặc hóa chất độc hại có mức độ nguy hiểm rất cao; gây tận diệt sinh vật, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự đa dạng sinh học. Nhưng việc xác định giá trị gây thiệt hại trong các vụ việc này để làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự là rất khó, trong nhiều trường hợp là không thể.

Thực tiễn cho thấy, việc đánh bắt tận diệt đã và đang biến các con sông thành "sông chết", do đó, cần phải có chế tài nghiêm khắc hơn để xử lý, thay vì chỉ xử lý hành chính như hiện nay, theo cơ quan soạn thảo.

Nhưng việc xử lý hình sự hiện nay gặp trở ngại do Điều 242 Bộ luật Hình sự, Tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản, yêu cầu phải xác định được giá trị thiệt hại từ 100 triệu đồng trở lên hoặc giá trị thủy sản thu được từ 50 triệu đồng trở lên.

Do đó, phần lớn các vi phạm này hiện chỉ bị xử phạt hành chính, tại Nghị định 45/2022. Tùy vào khu vực vi phạm như khu bảo tồn đất ngập nước hay di sản thiên nhiên, mức phạt có thể từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng.

Hải Thư