Tại hội nghị UA Day về tăng cường hợp tác khu vực trong thúc đẩy chấp nhận tên miền đa ngữ toàn cầu tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương được tổ chức tại Việt Nam tuần này, đại diện cơ quan quản lý Internet của nhiều quốc gia tham dự, nhằm tìm hướng phát triển cho tên miền đa ngữ (Internationalized Domain Name - IDN).

IDN được hiểu là tên miền chứa các ký tự của riêng từng quốc gia, khu vực, mở rộng hơn so với các tên miền vốn chỉ vào gồm chữ số và ký tự tiếng Latinh như hiện nay. Chẳng hạn tên miền ở Việt Nam có thể là "côngnghệ.vn". Nhiều quốc gia sử dụng hệ thống chữ viết riêng như Trung Quốc, Nga, Thái Lan, Lào, Ấn Độ cũng mong muốn phát triển tên miền riêng bằng tiếng nước mình.

Tại sự kiện ở Việt Nam, đại diện tổ chức về quản lý tên miền toàn cầu ICANN cho biết dù hệ thống tên miền đã trải qua đợt mở rộng lớn, từ 22 tên miền cấp cao phổ biến trên toàn cầu (gTLD) trước năm 2009, lên hơn 1.200 ở hiện tại, rào cản về ngôn ngữ trên Internet vẫn là thách thức lớn.

Theo số liệu tính đến tháng 1, có 61 tên miền quốc gia cấp cao đa ngữ được ủy quyền cho 42 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, nút thắt về "sự chấp nhận phổ quát" (UA) vẫn chưa được tháo gỡ khi tỷ lệ các máy chủ email trên toàn cầu hỗ trợ đầy đủ địa chỉ email quốc tế hóa (EAI) mới đạt khoảng 28,44%.

Tại nhiều quốc gia, tỷ lệ các website địa phương chấp nhận email bằng chữ viết bản địa vẫn ở mức thấp, thường dưới 20%. Thực trạng này khiến mục tiêu cá nhân hóa bản sắc số và thúc đẩy hòa nhập số thông qua tiếng mẹ đẻ vẫn còn khoảng cách xa so với kỳ vọng, ngay cả khi vòng đăng ký tên miền mới dự kiến sẽ mở lại vào tháng 4/2026.

Để thúc đẩy loại tên miền này, ICANN đã phối hợp với UNESCO từ năm 2023 đã khởi xướng UA Day, là sáng kiến nhằm thúc đẩy Chấp nhận Phổ quát (Universal Acceptance - UA) đối với tên miền đa ngữ, địa chỉ email đa ngữ trên các hệ thống, phần mềm và dịch vụ Internet. Sáng kiến này xuất phát từ thực tế nhiều nền tảng kỹ thuật chưa hỗ trợ đầy đủ các tên miền hợp lệ, hạn chế khả năng tiếp cận dịch vụ số, đặc biệt tại các quốc gia sử dụng ngôn ngữ và ký tự ngoài bảng chữ cái Latin.

Tại Việt Nam, tên miền tiếng Việt có dấu được triển khai từ năm 2011, từng đạt gần 1 triệu tên miền vào năm 2014 và được tích hợp thống nhất trong hệ thống quản lý tên miền quốc gia ".vn". Tuy nhiên, theo đại diện Trung tâm Internet Việt Nam - VNNIC, mức độ sử dụng thực tế chưa tương xứng với tiềm năng. Theo đại diện VNNIC, khi yêu cầu phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, việc thúc đẩy Universal Acceptance là cần thiết nhằm bảo đảm người dân và doanh nghiệp có thể sử dụng tên miền, địa chỉ thư điện tử tiếng Việt một cách an toàn, bình đẳng, đồng thời tăng cường chủ quyền số và phát huy giá trị tài nguyên Internet quốc gia.

Ông Nguyễn Trường Giang, quyền giám đốc VNNIC, Việt Nam có thuận lợi hơn một số nước khác khi tiếng Việt sử dụng chữ Latin, có thể được thể hiện thông qua các tên miền phổ thông hiện tại. Tuy nhiên theo ông, việc phát triển tên miền đa ngữ sẽ đem lại nhiều giá trị.

Ba mục tiêu chính của IDN là mở rộng khả năng tiếp cận, nâng cao trải nghiệm người dùng và bảo tồn văn hóa, trong đó đặc biệt hữu ích với người dân gặp rào cản với tiếng Anh, đồng thời giúp việc định danh trên Internet trở nên tự nhiên, gần gũi hơn bằng tiếng mẹ đẻ và góp phần gìn giữ, lan tỏa tiếng bản địa trong môi trường số toàn cầu.

Tại sự kiện, ông Vadim Mikhaylov chia sẻ kinh nghiệm từ Nga trong việc thúc đẩy tên miền quốc gia bằng chữ Cyrillic (.рф) bên cạnh tên miền Latinh ".ru". Theo ông Mikhaylov, một trong những thách thức cần giải quyết là nguy cơ tấn công giả mạo bằng ký tự đồng hình (Homograph phishing). Đây là kỹ thuật mà tin tặc sử dụng các ký tự từ các bảng chữ cái khác nhau nhưng có hình thức hiển thị gần như y hệt nhau để đánh lừa người dùng, ví dụ chữ "a" trong bảng chữ cái Latinh và chữ "а" trong bảng chữ cái Cyrillic của Nga có thể trông gần giống nhau trên trình duyệt, nhưng lại có mã máy tính khác nhau, dẫn đến việc kẻ gian có thể sử dụng ký tự này để tạo ra các địa chỉ như "pаypal", "bаnk" nhằm đánh cắp thông tin người dùng.

Để giải quyết vấn đề, Nga đã triển khai các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt trong việc phân loại và kiểm soát việc đăng ký tên miền, đặc biệt là các nhóm ký tự dễ gây nhầm lẫn giữa hệ Latinh, Latinh mở rộng và chữ Cyrillic.

Ngoài ra, theo đại diện ICANN, trước thực trạng hạ tầng Internet chưa thực sự tương thích với đa ngôn ngữ, cơ quan này đang thúc đẩy lộ trình giải pháp dựa trên ba trụ cột chính: tiêu chuẩn kỹ thuật, đào tạo và hỗ trợ tài chính, đưa ra đề xuất các nhà phát triển cập nhật hệ thống để chấp nhận mọi định dạng tên miền mới, đồng thời đưa chương trình giảng dạy về UA vào nhiều đại học.

Lưu Quý