Căng thẳng gần đây giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Giáo hoàng Leo XIV đang bộc lộ khác biệt sâu sắc giữa Nhà Trắng và Tòa thánh Vatican về cuộc chiến ở Iran. Từ những lời kêu gọi chấm dứt xung đột của Giáo hoàng đến phản ứng gay gắt từ phía ông Trump, bất đồng này đang thu hút sự chú ý toàn cầu.

"Chiến tranh như vậy là đủ rồi", Giáo hoàng Leo XIV nói trong buổi cầu nguyện cho hòa bình hôm 11/4. Ông lên án "ảo tưởng về quyền năng vô hạn" đang thúc đẩy xung đột leo thang. Thông điệp không nhắc đích danh bên nào, được hiểu là lời kêu gọi quay lại con đường đối thoại và giải pháp đa phương.

Tổng thống Trump ngày 12/4 phản ứng lại bằng bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, cho rằng Giáo hoàng Leo XIV "yếu đuối trong việc chống tội phạm và rất tệ trong chính sách đối ngoại". "Tôi không muốn một Giáo hoàng nghĩ rằng Iran có thể sở hữu vũ khí hạt nhân. Tôi không muốn một Giáo hoàng cho rằng thật tệ khi Mỹ tấn công Venezuela, đất nước đã chuyển lượng lớn ma túy vào Mỹ", ông Trump viết.

Giáo hoàng Leo XIV ngày 13/4 tuyên bố "không e sợ chính quyền Trump" và vẫn sẽ tiếp tục lên tiếng cho hòa bình, lần hiếm hoi người đứng đầu Vatican nhắc đích danh một chính quyền tổng thống Mỹ. Giáo hoàng nhấn mạnh ông "không công kích bất kỳ ai" và "phúc cho những người kiến tạo hòa bình".

Đây không phải lần đầu tiên ông Trump tranh cãi với một giáo hoàng, và cũng không phải lần đầu tiên một tổng thống Mỹ có bất đồng với lãnh đạo cộng đồng Công giáo thế giới.

Tổng thống Trump và Giáo hoàng Francis

Khi tranh cử nhiệm kỳ đầu tiên năm 2016, ông Trump đã vướng vào tranh cãi với Giáo hoàng Francis, người tiền nhiệm của Giáo hoàng Leo XIV, liên quan cam kết xây tường dọc biên giới Mỹ - Mexico.

"Một người chỉ nghĩ đến việc xây tường ở bất cứ đâu mà không xây cầu nối thì không phải là Cơ đốc nhân", Giáo hoàng Francis nói với các phóng viên vào tháng 2/2016, trên chuyến bay trở về Vatican sau khi thăm Mexico.

Ông Trump gọi những bình luận của Giáo hoàng Francis là "không thể tin nổi" và "đáng xấu hổ".

"Không một lãnh đạo nào, đặc biệt là lãnh đạo tôn giáo, có quyền đặt câu hỏi về tôn giáo hay đức tin của người khác. Tôi tự hào là một Cơ đốc nhân và với tư cách tổng thống, tôi sẽ không cho phép Cơ đốc giáo liên tục bị tấn công và suy yếu", ông Trump viết trên mạng xã hội khi đó.

Bất đồng công khai giữa Giáo hoàng Francis và Tổng thống Trump về vấn đề nhập cư tiếp diễn trong suốt nhiệm kỳ đầu và kéo dài sang cả nhiệm kỳ thứ hai của ông.

Tháng 2/2025, Vatican công bố một bức thư của Giáo hoàng Francis gửi tới các giám mục Công giáo Mỹ, trong đó chỉ trích mạnh mẽ chính sách trục xuất hàng loạt của Tổng thống Trump.

"Hành động trục xuất những người mà trong nhiều trường hợp đã rời bỏ quê hương vì nghèo đói cùng cực, bất an, bị bóc lột, bị đàn áp hoặc do môi trường suy thoái nghiêm trọng, làm tổn hại đến phẩm giá của nhiều đàn ông và phụ nữ, cũng như của các gia đình, và đặt họ vào tình trạng đặc biệt dễ bị tổn thương và không được bảo vệ", Giáo hoàng Francis viết trong thư.

Tổng thống George W. Bush và Giáo hoàng John Paul II

Tháng 7/2001, trong cuộc gặp đầu tiên với Tổng thống George W. Bush, Giáo hoàng John Paul II đã kêu gọi Mỹ "từ chối" việc nghiên cứu tế bào gốc từ phôi người. Cuộc gặp diễn ra tại dinh thự mùa hè Castel Gandolfo của Giáo hoàng ở gần thủ đô Rome, nhân dịp ông Bush đến Italy dự hội nghị thượng đỉnh G8.

"Một xã hội tự do và có đạo đức, điều mà nước Mỹ hướng tới, phải từ chối những hành động làm hạ thấp và xâm phạm sự sống con người ở bất kỳ giai đoạn nào, từ lúc thụ thai đến khi chết tự nhiên", Giáo hoàng John Paul II nói với Tổng thống Bush.

Một tháng sau cuộc gặp với Giáo hoàng John Paul II, Tổng thống Bush tuyên bố trong bài phát biểu trên truyền hình rằng ông chấp thuận tài trợ liên bang cho nghiên cứu tế bào gốc, sử dụng các dòng tế bào gốc đã tồn tại.

Ông chủ Nhà Trắng lưu ý rằng "vấn đề này vẫn đang được tranh luận trong giáo hội, với những người thuộc các đức tin khác nhau". Ông cho biết chính phủ Mỹ phê duyệt tài trợ vì các nghiên cứu từ lĩnh vực tư nhân đã cho thấy "nhiều triển vọng lớn" trong việc cải thiện cuộc sống của những người mắc các bệnh như tiểu đường type 1, Alzheimer, Parkinson và chấn thương tủy sống.

"Về cốt lõi, vấn đề này buộc chúng ta phải đối diện với những câu hỏi nền tảng về sự khởi đầu của sự sống và giới hạn của khoa học", ông Bush phát biểu. "Nó đặt chúng ta vào một điểm giao thoa đạo đức đầy khó khăn. Một bên là nhu cầu bảo vệ sự sống ở mọi giai đoạn, bên kia là cơ hội phục vụ và cải thiện chất lượng cuộc sống ở mọi thời điểm".

Tổng thống Bill Clinton và Giáo hoàng John Paul II

Tổng thống Mỹ Bill Clinton đã có bất đồng với Giáo hoàng John Paul II về vấn đề phá thai. Trong chiến dịch tranh cử năm 1992, ông Clinton cho biết lập trường của mình về phá thai là làm cho việc này "an toàn, hiếm xảy ra và hợp pháp".

Tại cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa hai người tại thành phố Denver, bang Colorado tháng 8/1993, Giáo hoàng John Paul II đã nhấn mạnh quan điểm "quyền được sống".

"Nếu các bạn muốn công lý bình đẳng cho tất cả, tự do đích thực và hòa bình lâu dài, thì hỡi nước Mỹ, hãy bảo vệ sự sống. Tất cả những mục tiêu lớn lao mà các bạn đang theo đuổi ngày hôm nay chỉ có ý nghĩa khi các bạn bảo đảm quyền được sống và bảo vệ con người", Giáo hoàng John Paul II phát biểu tại Denver, khi ông Clinton đứng bên cạnh.

Trong cuộc gặp tại Vatican tháng 6/1994, ông Clinton thừa nhận tồn tại "những bất đồng thực sự" với Giáo hoàng John Paul II về tránh thai và chính sách dân số. Hai người tiếp tục bày tỏ quan điểm khác biệt trong vấn đề này tại hội nghị về dân số của Liên Hợp Quốc tổ chức ở Ai Cập vào tháng 9 cùng năm.

Bất chấp căng thẳng, ông Clinton vẫn ca ngợi vai trò lãnh đạo về mặt đạo đức của Giáo hoàng John Paul II. Hai bên cũng tìm được điểm chung trong các nỗ lực hỗ trợ người nghèo, chấm dứt xung đột và thúc đẩy trách nhiệm toàn cầu của Mỹ.

David Campbell, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Notre Dame, cho hay bất đồng chính sách giữa các tổng thống Mỹ và giáo hoàng là điều bình thường, nhưng ông và các đồng nghiệp chưa từng thấy "cuộc đấu khẩu" nào giống như những gì đang xảy ra giữa ông Trump và Giáo hoàng Leo XIV.

"Đây là mức độ chỉ trích chưa từng có từ một tổng thống Mỹ đối với giáo hoàng", giáo sư Campbell nói.

Như Tâm (Theo ABC News, CNN, Reuters)