GS Vũ Hà Văn, Đại học Hong Kong, kiêm Giám đốc Quỹ Đổi mới Sáng tạo VinIF, ngày 13/4 chia sẻ về dạy và học Toán trong kỷ nguyên công nghệ tại hội thảo do Đại học Quốc gia TP HCM tổ chức.

Mở đầu, ông kể một lần đi khám răng ở Mỹ. Khi biết ông là giáo sư Toán, nha sĩ thắc mắc: "Học Toán để làm gì nhỉ? Toán có sin - cos nhưng đi làm tôi chưa bao giờ thấy nó cả?". Tương tự, ông từng nghe nhiều người than phiền học tích phân, đạo hàm nhưng không thấy ứng dụng trong cuộc sống.

Tuy nhiên, ít ai hỏi rằng cần học cụ thể nội dung gì ở môn này. GS Văn nhìn nhận đây là thiếu sót bởi Toán là lĩnh vực rộng, gồm nhiều chuyên ngành nhỏ, tương tự thể thao. Ai cũng biết chơi thể thao có lợi cho sức khỏe, nâng cao tinh thần, tuổi thọ, nhưng quan trọng là phải chọn môn phù hợp và có lợi nhất.

"Nếu ở làng chài thì rõ ràng nên học bơi lội để phục vụ cho công việc, cuộc sống", ông ví dụ.

Theo GS Văn, tầm quan trọng của Toán học đã được khẳng định trong thực tế phát triển khoa học công nghệ toàn cầu. Đây là môn học nền tảng của nhiều ngành khoa học tự nhiên, công nghệ, kỹ thuật. Toán học cũng là cơ sở kiến tạo nguồn nhân lực chất lượng cao - yếu tố then chốt để Việt Nam bắt kịp xu hướng công nghệ của thế giới.

Ông dẫn lời của những ông "trùm" công nghệ như Elon Musk (CEO Tesla) và Jensen Huang (CEO NVIDIA), Pavel Durov (CEO Telegram), đều khuyên sinh viên chú trọng Toán học. Jensen Huang từng nói trong kỷ nguyên AI, sinh viên nên tập trung hơn vào học toán và vật lý thay vì học lập trình. Bởi AI rồi sẽ lập trình tốt, con người phải hiểu khoa học.

GS Văn cho rằng Toán học không chỉ là tập hợp của những lý thuyết, công thức tính toán, mà hơn hết là dạy người học cách tư duy, nhìn nhận sự vận hành của thế giới. Gần 30 năm làm việc, trao đổi ở những ngôi trường hàng đầu như Đại học Princeton, California, Rutgers hay Yale, ông cho rằng đây là điểm yếu trong việc dạy và học Toán nói chung, không chỉ Việt Nam.

"Đa phần học sinh, sinh viên vẫn học Toán để qua môn, đối phó. Ngay cả trong các trường đại học ở Mỹ, phần lớn sinh viên vẫn học Toán với tư duy này", ông nói.

Theo ông, bất cập này do nội dung đào tạo dàn trải, giáo trình cũ kỹ, phương pháp giảng dạy nặng về truyền thụ lý thuyết. Chương trình Toán ở phổ thông và đại học hiện nay có nhiều nội dung không cần thiết, không cập nhật nhu cầu thực tế công nghệ, công nghiệp.

"Có một số lý thuyết phải dạy vài tháng sinh viên mới hiểu, thông thạo. Nhưng công bằng mà nói, nếu không đi làm cho NASA thì chắc không bao giờ chúng ta dùng", ông nói. "Ngược lại, trong đời sống hàng ngày có những nhu cầu liên quan đến Toán học cơ bản như đầu tư tài chính, cần hiểu lý thuyết phương sai nhưng đa số lại lơ mơ".

Nghịch lý này cũng xảy ra ở một số ngành nghề đòi hỏi Toán học đỉnh cao. Ông kể câu chuyện tuyển chọn ứng viên cho chương trình kỹ sư AI của VinIF. Hầu hết sinh viên chuyên ngành liên quan đến Toán, tốt nghiệp các đại học danh tiếng như Bách khoa hay Khoa học Tự nhiên, điểm trung bình Toán rất cao nhưng vẫn cần khoảng 4 tháng đầu để học lại một số môn cơ sở.

Khẳng định nhân lực ngành Toán sẽ là điểm tựa để quốc gia thực hiện các mục tiêu phát triển trong kỷ nguyên mới, GS Văn cho rằng đổi mới giáo trình và phương pháp giảng dạy là nhu cầu bức thiết.

"Không chỉ Việt Nam, nhiều nước trên thế giới cũng đang chạy đua cách tân chương trình Toán", ông nói.

Hồi tháng 3, trả lời VnExpress, GS Ngô Bảo Châu, Giám đốc Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán (VIASM), cho biết nhiều nhà khoa học đau đáu với việc đào tạo Toán học trong nước, nhất là ở bậc tiến sĩ. Hiện, nhóm có trình độ nghiên cứu cạnh tranh với thế giới "chỉ đếm trên đầu ngón tay", dù có nhiều học sinh giỏi Toán ở bậc phổ thông. Nhiều chương trình đang được triển khai để phát triển Toán học trong nước.

Theo chương trình trọng điểm quốc gia về Toán giai đoạn 2021-2030 của Chính phủ, Việt Nam đặt mục tiêu có 5 trường đại học vào top 500 thế giới ở lĩnh vực Toán học; tăng gấp đôi số lượng công bố trên các tạp chí uy tín thế giới, số lượt nhà khoa học nước ngoài đến làm việc so với giai đoạn 2010-2020; tham gia đào tạo khoảng 400 tiến sĩ ngành Toán...

Lệ Nguyễn