Khi các cuộc biểu tình nổ ra ở Iran vào cuối tháng 12/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra những cảnh báo mạnh mẽ với Tehran, tuyên bố không kích là một trong rất nhiều lựa chọn được xem xét và ông "không ngại sử dụng vũ lực cũng như sức mạnh của quân đội Mỹ nếu thấy cần thiết".

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ khi đó cũng nhấn mạnh ngoại giao vẫn là "lựa chọn ưu tiên". Bên cạnh ra lệnh cho các nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ di chuyển đến Trung Đông, ông Trump đã cử phái đoàn đàm phán với Iran về chương trình hạt nhân và tên lửa của nước này, với mục tiêu buộc Tehran chấp thuận các nhượng bộ mà Mỹ đưa ra.

Nhưng khi cuộc đàm phán không đạt được bước đột phá, ông Trump tỏ ra mất kiên nhẫn và dần thiên về phương án sử dụng vũ lực. Các nguồn thạo tin ở Nhà Trắng nói với Washington Post rằng quyết định phát động chiến dịch tập kích quy mô lớn vào Iran sáng 28/2 được ông Trump đưa ra sau nhiều tuần nghe thuyết phục từ Israel và Arab Saudi, hai đồng minh quan trọng của Mỹ tại Trung Đông.

Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman cuối tháng 1 điện đàm với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, nhấn mạnh Arab Saudi "sẽ không cho phép không phận hoặc lãnh thổ của mình được sử dụng trong bất kỳ hành động quân sự nào" chống lại Iran. Tuy nhiên, khi Iran đưa ra nhiều tuyên bố cứng rắn, trong đó có lời đe dọa "hủy diệt" nhiều mục tiêu liên quan lợi ích của Mỹ ở Trung Đông, thái độ của Arab Saudi dường như đã thay đổi.

Các nguồn tin cho biết Thái tử Mohammed bin Salman gần đây đã thực hiện nhiều cuộc điện đàm riêng với Tổng thống Trump để thể hiện ủng hộ một cuộc tấn công từ phía Mỹ nhằm vào Iran, bất chấp việc ông công khai ủng hộ giải pháp ngoại giao.

Trong các cuộc thảo luận như vậy, lãnh đạo Arab Saudi cảnh báo rằng Iran sẽ trở nên mạnh mẽ và nguy hiểm hơn nếu Mỹ không tấn công ngay lúc này, sau khi đã tập hợp một lực lượng quân sự khổng lồ ở Trung Đông.

Quan điểm của Thái tử Mohammed càng được củng cố bởi em trai ông, Bộ trưởng Quốc phòng Arab Saudi Khalid bin Salman. Các nguồn tin cho hay Bộ trưởng Khalid đã tổ chức các cuộc họp kín với giới chức Mỹ tại Washington hồi tháng một và cảnh báo về những hệ lụy nếu không tấn công.

Hành động trên bắt nguồn từ tính toán rằng Arab Saudi muốn tránh đòn trả đũa từ Iran nhằm vào hạ tầng dầu mỏ tối quan trọng của mình nhưng bên cạnh đó, Riyadh lâu nay vẫn coi Tehran là đối thủ lớn nhất tại khu vực, giới chuyên gia đánh giá.

Iran, với đa số người Hồi giáo dòng Shiite, và Arab Saudi, do người Sunni dẫn đầu, từ lâu đã đối đầu gay gắt, dẫn đến hàng loạt cuộc xung đột ủy nhiệm trong khu vực.

Sau cuộc không kích ban đầu của Mỹ, Iran đã phóng tên lửa đạn đạo đáp trả nhắm vào Arab Saudi. Riyadh ra tuyên bố giận dữ lên án cuộc tấn công, đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế "thực hiện mọi biện pháp cần thiết và quyết liệt" nhằm đối phó với Tehran.

Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lâu nay vẫn kiên trì thuyết phục Mỹ không kích vào đối thủ mà ông coi là mối đe dọa đối với tồn vong quốc gia.

Cùng với sự bế tắc trong đàm phán, nỗ lực phối hợp của hai nước này được coi là động lực thúc đẩy ông Trump hướng nhiều hơn vào giải pháp quân sự.

Đặc phái viên Nhà Trắng Steve Witkoff và con rể ông Trump, Jared Kushner, hôm 26/2 đàm phán với phái đoàn Iran tại Geneva, lần gặp gỡ cấp cao thứ ba kể từ đầu tháng hai. Theo một quan chức chính quyền Trump, họ đã ra về với niềm tin rằng Tehran đang "chơi đùa với câu chữ" và dùng các thủ thuật trì hoãn khi bị nhắc nhở về yêu cầu ngừng làm giàu uranium.

"Rõ ràng ý định của họ là duy trì khả năng làm giàu uranium để theo thời gian, họ có thể sử dụng nó cho bom hạt nhân", quan chức này nói.

Đến chiều 27/2, khi ông Trump tới Corpus Christi, Texas, để vận động cho cuộc bầu cử sơ bộ của một ứng viên Cộng hòa vào ngày 3/3, nỗi thất vọng cùng những lời lẽ gay gắt của Tổng thống ngày càng gia tăng. Ông liên tục tuyên bố mình "không hài lòng" với các nhà đàm phán Iran.

"Tôi đang có rất nhiều việc phải xử lý", Tổng thống Trump nói với đám đông vào cuối bài phát biểu vốn dĩ tập trung vào chính sách năng lượng. "Chúng ta có một quyết định lớn phải đưa ra. Không hề dễ dàng, không dễ dàng chút nào. Chúng ta có một quyết định rất lớn phải thực hiện".

Sau đó, ông bay về Palm Beach, Florida để nghỉ cuối tuần. Theo một người có mặt và tiếp xúc trực tiếp với Tổng thống, tối 27/2, ông xuất hiện tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago với vẻ mệt mỏi nhưng tinh thần vẫn tốt.

Sau khi trò chuyện cùng những người ủng hộ, ông trở về khu sinh hoạt riêng để ghi hình bài phát biểu thông báo về cuộc tấn công, ngay sau khi quyết định tiến hành chiến dịch tập kích quy mô lớn vào Iran.

"Cách đây không lâu, quân đội Mỹ đã bắt đầu chiến dịch lớn ở Iran. Mục đích của chúng tôi là bảo vệ người Mỹ bằng cách loại bỏ những mối đe dọa cận kề từ Iran. Các hoạt động mang tính đe dọa của họ gây nguy hiểm trực tiếp cho nước Mỹ, binh sĩ của chúng ta, các căn cứ ở nước ngoài và các đồng minh trên khắp thế giới", ông nói trong bài phát biểu.

Ông nói chiến dịch lần này nhắm vào năng lực tên lửa, lực lượng hải quân và các mục tiêu mà ông gọi là "lực lượng ủy nhiệm khủng bố" của Iran, tuyên bố sẽ "hủy diệt các tên lửa và san bằng lực lượng tên lửa của họ", cũng như "xóa sổ lực lượng hải quân".

Tổng thống Mỹ cũng gửi thông điệp đến lực lượng an ninh Iran, kêu gọi họ hạ vũ khí, cảnh báo họ sẽ đối mặt cái chết nếu không làm vậy. Ông đề nghị người dân Iran vào nơi trú ẩn trong thời gian bị tập kích và "giành lấy chính quyền khi chúng tôi xong việc", mô tả đây là "cơ hội trăm năm có một", thêm rằng "giờ phút tự do của các bạn đang đến".

Ngay trong giờ đầu tiên, cuộc tấn công do Mỹ và Israel hiệp đồng triển khai đã khiến Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei cùng nhiều quan chức cấp cao khác thiệt mạng.

Trận tập kích đánh dấu bước ngoặt trong quy tắc ra quyết định suốt nhiều thập kỷ của Mỹ, vốn luôn kiềm chế trước một nỗ lực tổng lực nhằm lật đổ chính quyền Iran. Đây cũng là bước thay đổi mạnh mẽ so với những lần can thiệp quân sự trước đây mà ông Trump thực hiện, vốn có quy mô hẹp hơn nhiều.

Giờ đây, Tổng thống Trump sẽ phải đối mặt với rủi ro từ canh bạc của chính mình: Liệu một chiến dịch quân sự quy mô lớn từ trên không có thể giúp ông đạt được các mục tiêu chính trị dưới mặt đất hay không.

"Không tổng thống nào sẵn lòng làm điều tôi đang làm tối nay", ông Trump phát biểu trong lúc tên lửa Mỹ dội xuống các mục tiêu trên khắp Iran. "Giờ đây, các bạn đã có một tổng thống trao cho các bạn điều mình muốn, vậy hãy xem các bạn phản ứng ra sao".

 

 

Ông Trump nêu lý do mở chiến dịch nhằm vào Iran

Vũ Hoàng (Theo Washington Post, AFP, Reuters)