Năm 1986, khi đại biểu Na Uy Ellen Wille đứng trên sân khấu tại Đại hội thường niên của LĐBĐ Thế giới (FIFA) ở Mexico để yêu cầu thành lập World Cup dành cho nữ, bà đã nhận được sự ủng hộ từ một trong những đồng minh khó ngờ tới nhất. Lay động bởi bài phát biểu của Wille, đoàn Triều Tiên trở về Bình Nhưỡng với một kế hoạch cụ thể - sử dụng bóng đá nữ như một công cụ để tái khẳng định vị thế đang suy giảm trên trường quốc tế.

Kế hoạch này rất đơn giản. Bắt đầu từ cuối thập niên 1980, chính phủ Triều Tiên đầu tư mạnh mẽ vào bóng đá nữ. Họ đưa bóng đá vào chương trình giảng dạy học đường, thành lập các đội nữ trong quân đội - nơi các cầu thủ được tập luyện toàn thời gian, xây dựng hệ thống tìm kiếm tài năng trẻ và kiến thiết các cơ sở hạ tầng hiện đại trên khắp cả nước.

Trong bối cảnh quốc gia bị cô lập về mặt chính trị, thể thao nổi lên như một trong những con đường duy nhất để Triều Tiên có thể cạnh tranh, và thậm chí là thành công trên bình diện quốc tế. Dưới thời cố lãnh tụ Kim Jong-il - người hâm mộ cuồng nhiệt bóng đá, môn thể thao này đã trở thành "nền tảng ủy nhiệm" để truyền bá các chương trình nghị sự chính trị của Triều Tiên. Vì vậy, hành trình của tuyển nữ Triều Tiên tại Asian Cup sắp tới sẽ rất đáng để chờ đợi, bắt đầu bằng trận mở màn gặp Uzbekistan vào ngày 3/3 ở Tây Sydney, Australia.

Từng ba lần vô địch Asian Cup, nhưng nữ Triều Tiên không tham gia giải này kể từ sau thất bại ở trận chung kết trước Australia năm 2010. Sau cột mốc đó, họ gần như biến mất khỏi bản đồ bóng đá thế giới. Nhưng lần này, Triều Tiên trở lại, tràn đầy sinh lực với một thế hệ mới vừa đăng quang tại các giải World Cup trẻ, cùng tham vọng trở lại đỉnh cao của bóng đá châu Á.

Tuyển nữ Triều Tiên ra mắt vào năm 1989, hai năm trước khi đồng minh thân cận nhất là Trung Quốc đăng cai kỳ World Cup nữ đầu tiên vào năm 1991. Học tập Trung Quốc, quốc gia cũng đầu tư vào bóng đá nữ như một công cụ địa chính trị và trở thành một cường quốc của bộ môn này, chính quyền Triều Tiên đã nhìn thấy cơ hội để mở rộng và củng cố địa vị quốc tế khi các kênh tạo ảnh hưởng chính trị truyền thống dần thu hẹp.

"Do sự cô lập về chính trị, bóng đá nữ là một trong số ít lĩnh vực mà Triều Tiên có thể phô diễn sự ưu tú trước công chúng quốc tế", giảng viên cao cấp về chính sách thể thao Lee Jung-woo tại Đại học Edinburgh (Anh) nhận định. "Có thể hiểu được rằng, những vinh quang bóng đá mang lại cho chính phủ Triều Tiên một phương tiện tuyên truyền chính trị hiệu quả để truyền tải chủ nghĩa dân tộc đặc thù và củng cố quyền lực".

Thập kỷ mất tích

Sự đầu tư sớm của chính phủ vào bóng đá nữ đã mang lại thành quả gần như tức thì. Từ giữa những năm 1990 đến thập niên 2010, Triều Tiên trở thành một trong những tuyển nữ mạnh nhất châu Á với ba chức vô địch Asian Cup (từ 2001 đến 2008) cùng hàng loạt danh hiệu lớn nhỏ khác khắp châu lục.

Hàng chục nghìn khán giả đã lấp đầy SVĐ ở các trận sân nhà, tiêu biểu như sân 1/5 với sức chứa 150.000 chỗ ngồi, vào thời điểm mà lượng khán giả bóng đá nữ ở những nơi khác trên thế giới còn khiêm tốn. Các cơ quan nhà nước thậm chí còn phát hành tem, áp phích và sản xuất cả phim truyền hình dài tập về các nữ tuyển thủ để truyền cảm hứng cho toàn dân.

Để đổi lấy thành công, các cầu thủ nữ được tặng căn hộ, quyền ưu tiên đi lại, các buổi lễ vinh danh trước công chúng và hộ khẩu tại thủ đô Bình Nhưỡng, nơi mức sống vượt xa so với các vùng nông thôn.

Trải nghiệm của các tuyển thủ nữ này đã được ghi lại trong bộ phim tài liệu năm 2008 mang tên Hana, dul, sed. Bộ phim theo chân bốn người phụ nữ "trong suốt sự nghiệp thi đấu và sau khi giải nghệ, quan sát cuộc sống thường nhật của họ một cách kín đáo trên nền những tượng đài hoành tráng và các nghi lễ trang trọng tại quốc gia bí ẩn này".

Tuy nhiên, vào năm 2011, đà thăng tiến toàn cầu của tuyển nữ Triều Tiên bị khựng lại đột ngột. Năm cầu thủ bị phát hiện dương tính với chất cấm tại World Cup nữ ở Đức. Triều Tiên phủ nhận mọi sai phạm, tuyên bố rằng các cầu thủ chỉ sử dụng một loại dược liệu tự nhiên chiết xuất từ tuyến hươu xạ sau khi họ bị... sét đánh.

FIFA đã bác bỏ lời giải thích kỳ quặc này và ban hành án phạt cấm thi đấu bốn năm, khiến tuyển nữ Triều Tiên lỡ hẹn với kỳ World Cup 2015. Sau đó, Triều Tiên tiếp tục thất bại trong việc giành vé dự Asian Cup 2018 và World Cup 2019, trong khi các lệnh phong tỏa vì đại dịch Covid-19 đã khiến họ phải rút lui khỏi cả hai giải đấu vào năm 2022 và 2023.

Hệ quả là tuyển nữ Triều Tiên đã vắng bóng tại các giải đấu quốc tế trong hơn một thập kỷ, dù vẫn duy trì được vị trí trong top 10 thế giới. Các lệnh trừng phạt kinh tế cũng khiến các cầu thủ gần như không thể ký hợp đồng thi đấu tại nước ngoài.

Tuy nhiên, ngay cả khi tuyển nữ rơi vào trạng thái đình trệ, chiến lược dài hạn của Triều Tiên vẫn tiếp tục phát huy hiệu quả. Nhờ sự đầu tư bền bỉ trong hàng thập kỷ, đặc biệt là việc thành lập Trường Bóng đá Quốc tế Bình Nhưỡng vào năm 2013, các lứa tuyển trẻ của quốc gia này đang trải qua "làn sóng thành công thứ hai".

Thế hệ tốt nghiệp đầu tiên từ ngôi trường này đang là nhà ĐKVĐ World Cup và Asian Cup ở cả cấp độ U17 và U20. Điều này biến Triều Tiên trở thành tuyển nữ thành công nhất lịch sử ở các giải trẻ, với 14 danh hiệu, gồm bốn chức vô địch chỉ trong hai năm qua.

Asian Cup nữ 2026, giải đấu sẽ khởi tranh vào ngày 1/3 tới tại Perth, Australia, có thể còn sớm để những ngôi sao trẻ như Yu Jong-hyang, Choe Il-son, Jon Il-chong và Chae Un-gyong bước lên vũ đài tỏa sáng. Song, đây sẽ là cái nhìn rõ nét nhất để kiểm chứng xem liệu "siêu cường" cũ của bóng đá nữ thế giới có thực sự đang trỗi dậy mạnh mẽ hay không.

Hoàng Thông (theo Guardian)