*Việt Nam - UAE: 22h30 thứ Sáu 16/1, trên VnExpress.

Từ thời đỉnh cao với HLV Park Hang-seo, các lứa tuyển Việt Nam được đánh giá trưởng thành vượt bậc về tâm lý và tâm thế khi gặp những đối thủ mạnh trong khu vực lẫn châu lục. Các cầu thủ không còn cảm giác bối rối, suy sụp sau thất bại, cũng chẳng hân hoan quá mức từ những thắng lợi ít ỏi.

Có hai thông số đáng chú ý khi Việt Nam hạ Arab Saudi 1-0 ở lượt cuối bảng A U23 châu Á 2026 vừa qua: tỷ lệ kiểm soát bóng và số đường chuyền. Trước đối thủ không còn lựa chọn nào khác ngoài tìm kiếm chiến thắng và được đánh giá mạnh hơn, các học trò của HLV Kim vẫn có 40,6% thời lượng cầm bóng, cùng 349 đường chuyền - so với 500 của Arab Saudi.

Những thống kê này cho thấy sự tự tin trong việc tiếp cận trận đấu theo hướng phòng ngự có tổ chức và tấn công có kế hoạch của Việt Nam. Bất chấp việc thủ thành Trần Trung Kiên bắt như lên đồng với 7 pha cứu thua, những gì toàn đội thể hiện tối 12/1 không chỉ là bản lĩnh hay sự mạnh mẽ về mặt tâm lý, không e sợ trước đối thủ. Đó còn là bằng chứng cho thấy khả năng chơi bóng của các cầu thủ Việt Nam đã tới mức trở thành cơ sở cho sự tự tin.

Lối chơi dựa trên hệ thống ba trung vệ đã trở thành một phần bản sắc từ thời ông Park, tiếp tục là nền tảng dưới thời ông Kim. Bệ đỡ ấy trở thành một phần lý do làm nên tâm lý vững vàng cho các cầu thủ.

Hiện, đội tuyển được tổ chức với cấu trúc phòng ngự 5-4-1, thông qua việc bảo vệ khoảng trống giữa tuyến tiền vệ và tuyến thủ, bảo vệ hai góc của khối phòng ngự ở biên. Các học trò của HLV Kim nắm rõ, quán triệt và thực thi cấu trúc này, trong khi hàng hậu vệ rất nhịp nhàng trong hành động dâng lên - lùi xuống với tư thế thân người mở song song với đường biên dọc.

Việt Nam sẽ không đứng vững nếu không kỷ luật và không có bài bản trong các phương án phòng ngự. Và lẽ tất yếu, phòng ngự cũng là một kỹ năng, và nó ắt phải đến từ khả năng của các cầu thủ cùng sự tập luyện.

Lứa cầu thủ trẻ hiện tại của Việt Nam, dưới sự dẫn dắt của HLV Kim, còn đạt mức độ thể lực đáp ứng yêu cầu chuyên môn đặt ra, đặc biệt là trong hoàn cảnh phải chơi ở trạng thái không bóng, duy trì đến phút 90. Trong thể thao, trước khi nói về kỹ thuật hay chiến thuật, một VĐV cần phải có thể trạng đạt chuẩn chuyên nghiệp.

Trả lời VnExpress sau SEA Games 33, trung vệ Nguyễn Nhật Minh từng tiết lộ: "Chúng tôi có thống kê về quãng đường di chuyển. Hậu vệ trung bình từ 9 đến 10 km, còn tiền vệ là từ 11 đến 12 km. Tôi nghĩ nền tảng lứa cầu thủ này có thể lực khỏe và đồng đều, thông qua quá trình đào tạo ở Học viện và CLB. Khi lên tuyển, thời gian tập có thể không bằng CLB, nhưng trong cùng một quãng thời gian thì cường độ cao hơn. HLV Kim không cho quá nhiều thời gian nghỉ mà muốn phải hoạt động liên tục".

Chia sẻ của cầu thủ 22 tuổi quê Hải Phòng làm rõ một khía cạnh quan trọng: quãng đường di chuyển nhiều hay ít đồng nghĩa với việc thi đấu ở cường độ cao hay thấp. Yếu tố ảnh hưởng quan trọng đến sức bền của một cầu thủ nằm ở quãng nghỉ giữa các hành động tăng tốc và giảm tốc.

Các chuyển động mang tính "giật, bật, vọt" nếu diễn ra liên tục trong thời gian ngắn, có thể dẫn đến tình trạng tiêu hao thể lực đáng kể. Điều này cũng cần được đặt trong trạng thái phòng ngự, tức là khi không có bóng, của một cầu thủ. Nó luôn đi kèm áp lực và căng thẳng của sự tập trung: giữ vị trí, giữ cự ly, phối hợp lên - xuống, quan sát bóng lẫn quan sát đối thủ.

Tuy nhiên, như Nhật Minh nhấn mạnh: HLV Hàn Quốc muốn các học trò chơi với quãng nghỉ không nhiều và mang tính liên tục. Nghĩa là, xét ở góc nhìn của người trong cuộc, các cầu thủ Việt Nam vừa có thể chạy nhiều, vừa có thể đảm bảo cường độ cao.

Cũng về thể chất, nhờ sở hữu Phạm Lý Đức, Nguyễn Hiểu Minh - cặp trung vệ cao lần lượt 1,82 và 1,84 mét, rất mạnh không chiến, đội có thêm vũ khí lợi hại từ bóng chết. Khi cách thức ghi bàn được mở rộng và chứng minh được mức độ hiệu quả trong suốt một năm đã qua dưới thời ông Kim, các đối thủ buộc phải dè chừng nhiều hơn, và đổi lại, chúng ta có thêm niềm tin hơn vào bản thân.

Về khía cạnh trình độ chơi bóng, quy luật của sự phát triển nằm ở tính cạnh tranh. Nhiều năm qua, sự chuẩn bị cho các lứa trẻ của bóng đá Việt Nam không chỉ ở khâu đào tạo học viện hay cấp CLB, mà còn ở những chuyến tập huấn, mang đến cơ hội cọ xát với các đối thủ mạnh.

"Sự chuẩn bị của Việt Nam cũng hơn hẳn các nước trong khu vực, nhờ nhiều chuyến ra nước ngoài", trung vệ Nhật Minh chia sẻ. "Chúng tôi đá với các đối thủ mạnh hơn nên rút ra thêm kinh nghiệm. Khi về Đông Nam Á, cách biệt với các đội ít đầu tư thể hiện rõ ràng, chỉ Thái Lan và Indonesia là tạo cảm giác tương đương".

Và cuối cùng là sự đồng đều của tập thể, khi bóng đá là trò chơi của 11 con người trên sân. Lứa U23 Việt Nam hiện tại không chỉ được xây dựng trên một tập hợp nhiều cầu thủ dày dạn kinh nghiệm đá ở V-League, mà nhiều gương mặt đã "quen" nhau từ các lứa tuổi thấp hơn. Ví dụ, thông qua định hướng tập hợp các tài năng trẻ khắp đất nước, các cầu thủ được tập luyện trong điều kiện cơ sở vật chất hiện đại của lò PVF, từ đó thi đấu ở các giải quốc tế như U15 ICC cuối năm 2018.

"Việc được thi đấu thường xuyên với nhau là một lợi thế hơn so với các nước trong khu vực", Nhật Minh nói với VnExpress. "Hơn một năm nay, lực lượng của đội gần như không thay đổi, lại có nhiều đợt tập trung và đá giao hữu. Nếu chỉ gần sát giải mới tập trung rồi đá luôn, tôi nghĩ sẽ rất khó vì mỗi người đến từ một CLB, một triết lý khác nhau".

Chiến thắng ngược trước Thái Lan ở chung kết SEA Games là minh chứng cho điều đó, khi tập thể này vẫn giữ trạng thái sung mãn cả tinh thần lẫn thể lực ở hiệp hai, cùng các mảng miếng kết nối ở nhóm cầu thủ biên trái và nách trái trung lộ. Các mô hình phối hợp người thứ ba chạy chỗ hay "up, back, through" (chuyền tiến công, trả về và chọc bóng) được phát huy khi các cầu thủ có nền tảng kỹ thuật và "tâm đầu ý hợp".

Trước Arab Saudi vừa qua, đoàn quân của ông Kim không hoàn toàn chịu trận và phản kháng kiểu hú họa. Các cầu thủ áo trắng nhiều lần tạo ra các chuỗi chuyền bóng liên tiếp, với các pha cầm bóng và chạy chỗ nhịp nhàng, đẹp mắt.

SEA Games 33 và U23 châu Á hiện tại cho thấy tập thể Việt Nam có nhiều cầu thủ như Thái Sơn, Thanh Nhàn, Đình Bắc giỏi xoay xở trước áp lực theo kèm và bủa vây từ đối thủ. Họ làm chủ quả bóng bằng những cú chạm gọn, qua người bằng những pha xử lý kỹ thuật và đôi khi không ngần ngại phô diễn.

Trước Arab Saudi, tiền đạo Nguyễn Ngọc Mỹ cũng cho thấy những pha xử lý như vậy, với nhiều lần "thoát đi" thành công dù bị hai, ba đối thủ bao quanh. Trong một khoảnh khắc ở phút 36 khi ấy, cầu thủ người Thanh Hóa này còn "tô điểm" thêm cho tổ hợp triển khai tấn công mượt mà của U23 Việt Nam với một cú giật gót chuyền bóng điệu nghệ. Sự tự tin ấy đến từ niềm tin vào kỹ năng chơi bóng của anh lẫn sự ăn ý giữa các đồng đội.

Khi những chiến tích cứ liên tục được gặt hái, sự tự tin ngày càng được bồi đắp. Lịch sử góp phần neo giữ những đôi chân thăng bằng trên mặt đất, chẳng hạn việc Việt Nam chưa từng thắng trong 90 phút trước UAE, đưa ra lời nhắc nhở rằng thầy trò ông Kim vẫn đang là những người "đi săn".

Và trong bộ đồ nghề mang theo cho chuyến săn ấy, là sự tự tin, đến từ nhiều cơ sở.

Hoàng Thông