Gói thầu xây lắp XL-02 cao tốc Vũng Áng - Bùng dài khoảng 25 km do liên danh Công ty CP Đầu tư và Xây dựng giao thông Phương Thành - Công ty CP Lizen thi công từ cuối năm 2023, mục tiêu hoàn thành vào cuối năm 2025 để đồng bộ với tiến độ chung của tuyến cao tốc Bắc Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025.

Đây là một trong những gói thầu có khối lượng lớn và điều kiện địa hình thi công phức tạp qua nhiều đồi núi, sông hồ. Gói thầu gồm nhiều hạng mục cầu lớn như cầu sông Gianh, cầu sông Son, cầu Quảng Sơn 3, cùng các đoạn nền đường đi qua khu vực địa chất khó, nền đất yếu và yêu cầu khối lượng đào đắp rất lớn.

Liên danh nhà thầu đã tổ chức thi công đồng loạt 8 mũi trên toàn tuyến. Trong đó có 4 mũi thi công cầu, 3 mũi thi công đường và một mũi khoan thăm dò hang karst. Gần 100 máy móc, thiết bị cùng khoảng 300 kỹ sư, công nhân được huy động thường xuyên trên công trường.

Ban lãnh đạo doanh nghiệp trực tiếp cùng đội ngũ kỹ sư xuống hiện trường, rà soát hồ sơ thiết kế, điều kiện địa hình, địa chất, nhận diện sớm các rủi ro để xây dựng phương án tổ chức thi công tối ưu. Nhà thầu xác định đoạn nào cần ưu tiên triển khai trước, đoạn nào làm sau, đồng thời bố trí nhân lực, máy móc theo hướng "trải đều nhưng có trọng tâm", tránh đứt gãy mạch thi công.

Gói thầu đối mặt hàng loạt thách thức về địa hình, địa chất và nguồn vật liệu. Tổng khối lượng đào lên tới hơn 10 triệu m3, khối lượng đắp khoảng 6 triệu m3, trong đó khó khăn lớn nhất là xử lý đoạn nền đất yếu dài gần hai km ven sông Gianh.

Theo phương án ban đầu, tư vấn thiết kế đề xuất xử lý nền đất yếu thông thường bằng bấc thấm rồi gia tải, chờ lún khoảng 6-12 tháng. Giải pháp này tiết kiệm chi phí song đòi hỏi khoảng 400.000 m3 cát, thời gian chờ lún dài. Thời điểm đó, trữ lượng khai thác cát được cấp phép mỗi năm tại địa phương chỉ khoảng 10.000 m3 quá nhỏ so với nhu cầu dự án, nhà thầu đã phải lập kế hoạch xin cấp mỏ vật liệu mới. Dù chính quyền địa phương đã thống nhất chủ trương, quá trình triển khai vẫn bị ách tắc, dự án đứng trước nguy cơ chậm tiến độ.

Khi kiểm tra hiện trường vào tháng 6/2024, Bộ trưởng Giao thông Vận tải khi đó là ông Nguyễn Văn Thắng đặt yêu cầu về tiến độ hoàn thành để đồng bộ với toàn tuyến cao tốc Bắc Nam vào cuối năm 2025, càng tạo áp lực lớn cho nhà thầu.

Trước tình thế đó, chỉ trong một tuần, nhà thầu Phương Thành cùng chủ đầu tư, đơn vị tư vấn rà soát toàn bộ phương án và quyết định chuyển từ xử lý nền đất yếu bằng bấc thấm sang xử lý nền bằng cọc xi măng đất, chấp nhận phát sinh thêm khoảng 40 tỷ đồng chi phí.

Thi công cọc xi măng đất là biện pháp gia cố nền đất yếu bằng cách trộn tại chỗ đất với xi măng, tạo thành các cột đất - xi măng có cường độ và độ ổn định cao hơn nhiều so với đất tự nhiên. Khác với bấc thấm hay giếng cát, cọc xi măng đất không cần chờ lún dài. Giải pháp này cho phép thi công nhanh, rút ngắn thời gian xử lý 1,5 km nền đất yếu khoảng 9 tháng so với kế hoạch ban đầu, giúp nhà thầu "chạy đua" với thời tiết, hoàn thành đắp nền trước mùa mưa năm 2025.

Nhà thầu Phương Thành cũng chấp nhận tăng chi phí huy động thiết bị, nhân lực so với hồ sơ dự thầu, tổ chức tăng ca, tăng kíp. "Chúng tôi phải tự lo toàn bộ chi phí phát sinh. Vì danh dự của nhà thầu và mục tiêu chung của dự án, khi được cấp có thẩm quyền chấp thuận, chúng tôi quyết định triển khai", ông Nguyễn Đức Nhận, Phó tổng giám đốc Công ty Phương Thành, chia sẻ.

Trở ngại khác khi thi công cầu sông Gianh trên tuyến là địa chất phức tạp. Cầu sông Giang có gần 800 cọc khoan nhồi thì một nửa gặp phải hang karst là những khoảng rỗng ngầm trong lòng đất, rất phổ biến ở các vùng núi đá vôi. Khi đặt móng cầu dễ xảy ra sụt lún, mất ổn định móng trụ cầu.

Có những cọc đã được đổ bêtông thì mọi thứ trôi tuột đi, nhà thầu mới biết gặp phải hàng karst thành mỏng. Bằng kinh nghiệm đã có, đơn vị đã tìm các giải pháp tối ưu, xử lý triệt để địa chất, đảm bảo chất lượng thi công. Cầu sông Gianh về đích trong 20 tháng so với 30 tháng theo kế hoạch.

Một điểm nhấn khác của gói thầu XL-02 là cầu Quảng Sơn 3 - công trình giữ vai trò chiến lược trong vận chuyển đất đắp cho dự án. Phương án ban đầu yêu cầu xây dựng cầu tạm qua sông Rào Nan để phục vụ thi công, song Phương Thành tính toán việc làm cầu tạm vừa tốn thời gian, vừa phát sinh chi phí. Thay vào đó, doanh nghiệp quyết định dồn toàn lực thi công cầu Quảng Sơn 3 ngay năm đầu.

Đơn vị huy động máy móc, nhân lực làm xuyên lễ, xuyên Tết, rút ngắn thời gian thi công xuống còn 9 tháng thay vì 24 tháng như kế hoạch. Cầu Quảng Sơn 3 hoàn thành sớm không chỉ giúp thông tuyến vận chuyển vật liệu mà còn tiết kiệm cho ngân sách khoảng 14 tỷ đồng do không phải xây cầu tạm.

Không chỉ khâu tổ chức thi công sáng tạo, trước đó nhà thầu Phương Thành đã chú trong giải phóng mặt bằng và nguồn vật liệu. Doanh nghiệp đã thành lập riêng một tổ giải phóng mặt bằng gồm 4-5 người, chia theo từng xã, từng địa bàn, phối hợp chặt chẽ với ban quản lý dự án huyện, xã để nắm bắt nguyện vọng của từng hộ dân, làm rõ nguồn gốc đất và đề xuất phương án xử lý phù hợp.

Với những trường hợp người dân còn băn khoăn về chính sách đền bù, nhà thầu chủ động cân nhắc hỗ trợ thêm để sớm đạt đồng thuận. Điển hình là khu vực đồi 601, nơi hồ sơ pháp lý về nguồn gốc đất của người dân chưa đầy đủ, khiến việc phê duyệt gặp khó. Để tháo gỡ, nhà thầu đề xuất hỗ trợ thêm mỗi hộ 10 triệu đồng, qua đó đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng.

Nhờ nhiều giải pháp tổ chức thi công, dự án Vũng Áng - Bùng hoàn thành sớm hơn kế hoạch 6 tháng. "Dù chịu nhiều thiệt thòi về tài chính, chúng tôi giữ được lời hứa và uy tín của nhà thầu", ông Nguyễn Đức Nhận nói.

Đánh giá về quá trình triển khai các dự án cao tốc Bắc Nam giai đoạn 2021-2025, ông Nguyễn Thế Minh, Phó cục trưởng Cục Kinh tế, Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), cho rằng các nhà thầu Việt Nam đã trưởng thành rõ rệt, tích lũy kinh nghiệm, mạnh dạn đầu tư máy móc hiện đại, làm chủ nhiều công nghệ tiên tiến để thi công các công trình quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp.

Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng tự bỏ kinh phí, áp dụng giải pháp mới để đưa dự án về đích sớm như dự án Vũng Áng - Bùng. Tại dự án Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, Tập đoàn Đèo Cả áp dụng phương án đào từng phần mặt gương hầm, tăng số mũi thi công, rút ngắn thời gian thi công hầm. Ở dự án Hậu Giang - Cà Mau, khi khan hiếm cát, nhà thầu sử dụng giải pháp tăng tải bằng cấp phối đá dăm kết hợp hút chân không để giảm thời gian chờ lún, đảm bảo tiến độ.

Theo ông Minh, chính sự chủ động, dám làm và tinh thần đồng hành vì mục tiêu chung đã tạo nên bước đột phá trong đầu tư hạ tầng giao thông, góp phần đưa các tuyến cao tốc trọng điểm của đất nước sớm về đích, tạo động lực cho phát triển kinh tế xã hội.

Đoàn Loan