Yếu tố quan trọng quyết định trí thông minh của trẻ

Sai lầm trong dinh dưỡng và nuôi dạy sớm có thể ảnh hưởng lâu dài đến khả năng tư duy, ghi nhớ và tập trung của trẻ. Ảnh: Freepik.

Ngay từ khi cất tiếng khóc chào đời, não bộ trẻ đã bắt đầu "chạy đua" để hình thành hàng triệu kết nối thần kinh mỗi giây. Theo TS.BS Phạm Thị Thuận, khoa Nhi, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, việc nuôi dưỡng não bộ không chỉ là cho trẻ ăn đủ, mà quan trọng hơn là bổ sung đúng dưỡng chất, đúng thời điểm.

Não bộ trẻ cần gì để phát triển?

Theo bác sĩ Thuận, khoảng 60% khối lượng vật chất não bộ là chất béo, trong đó phần lớn là các axit béo thuộc nhóm omega 3 như DHA, EPA và ALA.

Cụ thể, DHA (Docosahexaenoic Acid) là thành phần chính cấu tạo nên tế bào não và võng mạc. Dưỡng chất này giúp tăng cường khả năng ghi nhớ, học hỏi và hỗ trợ phát triển thị giác ở trẻ nhỏ.

EPA (Eicosapentaenoic Acid) tuy chiếm tỷ lệ ít hơn trong não nhưng có vai trò hỗ trợ dẫn truyền tín hiệu thần kinh, đồng thời góp phần điều hòa cảm xúc, cải thiện sự tập trung và hành vi.

Trong khi đó, ALA (Alpha-Linolenic Acid) là một axit béo có nguồn gốc từ thực vật (có trong các loại hạt, dầu thực vật). ALA có thể được cơ thể chuyển hóa một phần thành DHA và EPA, giúp bổ sung nguồn omega 3 cần thiết khi chế độ ăn thiếu hụt từ thực phẩm động vật.

Phần còn lại gồm nước, protein, carbohydrate và muối khoáng. Điều này cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của chất béo, nhất là omega 3, trong cấu trúc và hoạt động của não.

Do đó, việc bổ sung đầy đủ và cân đối các dưỡng chất ngay từ những năm đầu đời sẽ giúp trẻ phát triển trí tuệ tối ưu. Đáng chú ý, ALA là loại axit béo chỉ có trong nguồn thực vật, không tồn tại trong omega từ động vật, nên cần được chú ý bổ sung qua chế độ ăn.

Việc bổ sung đầy đủ và cân đối các dưỡng chất ngay từ những năm đầu đời sẽ giúp trẻ phát triển trí tuệ tối ưu. Ảnh: Freepik.

Vai trò của các dưỡng chất "ít được chú ý"

Một thực tế đáng lưu ý là nhiều cha mẹ đánh giá sai "thời điểm vàng" để phát triển trí não cho con. Việc đầu tư dinh dưỡng và kích thích trí tuệ thường chỉ được chú trọng khi trẻ bắt đầu đi học, hoặc khi đã xuất hiện dấu hiệu kém tập trung, tiếp thu chậm.

Theo TS Thuận, điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng tư duy, tính toán, phản xạ và mức độ tập trung của trẻ về lâu dài.

Trên thực tế, ngay từ khi chào đời, não bộ trẻ đã bắt đầu hình thành và phát triển các kết nối thần kinh thông qua trải nghiệm hàng ngày. Những tương tác tích cực giữa trẻ với cha mẹ và môi trường xung quanh chính là "chất xúc tác" quan trọng giúp não bộ hoàn thiện.

Nhiều nghiên cứu khoa học đã khẳng định vai trò của omega 3 trong phát triển trí não. Một báo cáo tổng quan từ 18 thử nghiệm lâm sàng của các chuyên gia tại Anh, Tây Ban Nha và Hà Lan cho thấy, omega 3 góp phần quan trọng trong việc hình thành năng lực nhận thức - tư duy, tăng khả năng học hỏi, ghi nhớ, đánh giá và cả sự phát triển thị giác ở trẻ.

Bên cạnh chế độ ăn, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của môi trường nuôi dưỡng. Cha mẹ nên thường xuyên trò chuyện, tương tác với trẻ để kích thích phản xạ và khả năng giao tiếp.

Đặc biệt với trẻ sơ sinh, việc giao tiếp cần diễn ra chậm rãi, kết hợp cử chỉ, nét mặt và những khoảng ngừng để trẻ có cơ hội "đáp lại". Đây là cách giúp trẻ từng bước hình thành tư duy và kỹ năng giao tiếp.

Ngoài ra, việc xây dựng lối sống lành mạnh, khuyến khích trẻ vận động phù hợp cũng góp phần phát triển toàn diện cả thể chất lẫn trí tuệ. Cha mẹ được khuyến cáo không nên quá khắt khe, mà cần thiết lập chế độ dinh dưỡng và luyện tập phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ.

Bên cạnh đó, một số vi chất như sphingomyelin và choline cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình myelin hóa thần kinh - yếu tố quyết định tốc độ truyền dẫn tín hiệu trong não.

Hiện nay, các dưỡng chất này đã được bổ sung trong nhiều sản phẩm dinh dưỡng dành cho phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ, nhằm hỗ trợ phát triển hệ thần kinh và trí tuệ ngay từ giai đoạn sớm.

Phương Anh