Yếu tố nguy cơ không nên xem nhẹ của suy tĩnh mạch chi dưới

Do đó, việc nhận biết các yếu tố nguy cơ cũng như dấu hiệu cảnh báo sớm có ý nghĩa rất quan trọng trong phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

Những yếu tố nguy cơ gây suy tĩnh mạch chi dưới

Bệnh xảy ra khi hệ thống tĩnh mạch ở chân hoạt động kém hiệu quả, khiến máu không thể trở về tim một cách bình thường mà bị ứ đọng ở chi dưới. Tình trạng này nếu kéo dài sẽ gây ra nhiều triệu chứng khó chịu, ảnh hưởng đến sinh hoạt, lao động và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Có nhiều yếu tố khác nhau làm tăng nguy cơ mắc suy tĩnh mạch chi dưới. Một số yếu tố liên quan đến thói quen sinh hoạt, nghề nghiệp hoặc đặc điểm cơ thể.

1. Sau huyết khối tĩnh mạch chi dưới

Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến suy tĩnh mạch chi dưới là hậu quả của huyết khối tĩnh mạch. Khi trong lòng tĩnh mạch xuất hiện cục máu đông, dòng máu bị cản trở lưu thông, gây tắc nghẽn mạch máu. Sau khi cục máu đông tan hoặc được điều trị, hệ thống van tĩnh mạch có thể bị tổn thương, khiến chức năng đưa máu trở về tim suy giảm. Điều này làm tăng áp lực trong lòng tĩnh mạch và dẫn đến suy tĩnh mạch mạn tính.

2. Ít vận động, nghề nghiệp phải đứng hoặc ngồi lâu

Những người có tính chất công việc phải đứng hoặc ngồi trong thời gian dài thường có nguy cơ cao mắc suy tĩnh mạch chi dưới. Các nghề như giáo viên, nhân viên văn phòng, bán hàng, thợ may, công nhân dây chuyền… thường xuyên phải duy trì một tư thế trong nhiều giờ liền.

Khi đứng hoặc ngồi lâu, các cơ bắp ở chân ít hoạt động, khiến "bơm cơ" – cơ chế giúp đẩy máu từ chân trở về tim – hoạt động kém hiệu quả. Điều này làm máu dễ bị ứ đọng trong tĩnh mạch, lâu dần dẫn tới giãn tĩnh mạch và suy tĩnh mạch.

3. Bất thường giải phẫu hệ thống tĩnh mạch

Một số người có bất thường bẩm sinh trong cấu trúc hệ thống tĩnh mạch như van tĩnh mạch yếu, van tĩnh mạch không đóng kín hoặc có các thông nối bất thường giữa động mạch và tĩnh mạch. Những bất thường này khiến dòng máu lưu thông không bình thường, làm tăng áp lực lên thành tĩnh mạch và dẫn đến suy tĩnh mạch theo thời gian.

4. Tuổi cao, nữ giới dễ mắc hơn nam giới

Tuổi tác cũng là một yếu tố nguy cơ quan trọng. Khi tuổi càng cao, các thành mạch và hệ thống van tĩnh mạch dần bị lão hóa, giảm độ đàn hồi và khả năng co bóp. Điều này làm giảm hiệu quả của quá trình lưu thông máu tĩnh mạch.

Ngoài ra, thống kê cho thấy phụ nữ có tỷ lệ mắc suy tĩnh mạch chi dưới cao hơn nam giới. Nguyên nhân có thể liên quan đến sự thay đổi nội tiết tố, đặc biệt là hormone estrogen ảnh hưởng đến độ đàn hồi của thành mạch.

Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi tĩnh mạch đã giãn rõ hoặc xuất hiện biến chứng.

5. Thừa cân, béo phì

Thừa cân và béo phì là yếu tố nguy cơ phổ biến trong nhiều bệnh lý mạch máu, trong đó có suy tĩnh mạch chi dưới. Khi trọng lượng cơ thể tăng lên, áp lực lên hệ tĩnh mạch chân cũng tăng theo, khiến tĩnh mạch dễ bị giãn và suy yếu.

Ngoài ra, người thừa cân thường ít vận động hơn, làm giảm khả năng lưu thông máu và góp phần làm bệnh tiến triển nặng hơn.

6. Yếu tố di truyền

Yếu tố gia đình cũng đóng vai trò nhất định trong nguy cơ mắc suy tĩnh mạch chi dưới. Nếu trong gia đình có cha mẹ hoặc người thân từng mắc bệnh này, nguy cơ mắc bệnh ở các thành viên khác có thể cao hơn so với người bình thường.

Nguyên nhân có thể liên quan đến đặc điểm di truyền về cấu trúc thành mạch hoặc chức năng của hệ thống van tĩnh mạch.

7. Sử dụng hormone kéo dài

Việc sử dụng các thuốc chứa hormone trong thời gian dài, đặc biệt là thuốc tránh thai, có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Các hormone này có thể ảnh hưởng đến thành mạch và khả năng đông máu, làm thay đổi hoạt động của hệ tĩnh mạch.

Vì vậy, phụ nữ sử dụng thuốc nội tiết kéo dài cần được theo dõi và tư vấn y khoa phù hợp để hạn chế nguy cơ.

Ngoài ra, Phụ nữ mang thai hoặc sinh nhiều lần cũng có nguy cơ mắc suy tĩnh mạch chi dưới cao hơn. Một số trường hợp suy tĩnh mạch chi dưới có thể liên quan đến tình trạng chèn ép tĩnh mạch từ bên ngoài, chẳng hạn như khối u trong ổ bụng hoặc thai lớn trong giai đoạn cuối thai kỳ. Sự chèn ép này làm giảm lưu lượng máu lưu thông trong tĩnh mạch và tạo điều kiện cho máu bị ứ trệ ở chi dưới.

Dấu hiệu nhận biết suy tĩnh mạch chi dưới

Các triệu chứng của suy tĩnh mạch chi dưới khá đa dạng. Tùy từng bệnh nhân, bệnh có thể biểu hiện một hoặc nhiều triệu chứng khác nhau:

Triệu chứng thường gặp là cảm giác nặng chân, mỏi chân hoặc đau tức ở bắp chân, đặc biệt sau khi đứng hoặc ngồi lâu. Một số người cảm thấy chân bị bó chặt, tê bì, nóng rát hoặc có cảm giác kiến bò ở vùng bàn chân và bắp chân.
Chuột rút ở bắp chân, nhất là vào ban đêm, cũng là dấu hiệu khá điển hình. Nhiều người thường xuyên bị chuột rút nhưng không nghĩ đến nguyên nhân từ suy tĩnh mạch…
Sự xuất hiện của các mao mạch hoặc tĩnh mạch nông giãn dưới da. Các tĩnh mạch này có thể nổi lên thành mạng nhện màu đỏ hoặc xanh tím, thường thấy ở vùng đùi, bắp chân hoặc cẳng chân. Trong một số trường hợp, các tĩnh mạch giãn to có thể nổi ngoằn ngoèo dưới da.

Những biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị

Nếu suy tĩnh mạch chi dưới không được phát hiện và điều trị sớm, bệnh có thể tiến triển nặng và gây ra nhiều biến chứng.

Huyết khối tĩnh mạch nông là biến chứng thường gặp khi tĩnh mạch bị viêm và hình thành cục máu đông. Khi đó, tĩnh mạch có thể nổi rõ dưới da, sờ vào thấy cứng và ấm dọc theo đường đi của mạch. Vùng da xung quanh có thể đỏ và đau.

Huyết khối tĩnh mạch nông thường ít nguy hiểm đến tính mạng nhưng gây nhiều khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt của người bệnh.

Biến chứng nguy hiểm hơn là huyết khối tĩnh mạch sâu. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng chân sưng to, đau nhức dọc theo mạch máu và có màu tím tái.

Trong một số trường hợp, cục máu đông có thể bong ra và di chuyển theo dòng máu lên tim rồi đến phổi, gây tắc động mạch phổi. Đây là biến chứng nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

Tình trạng ứ trệ tuần hoàn kéo dài có thể khiến da vùng chân bị tổn thương. Da trở nên dày, sậm màu, dễ bong vảy hoặc chảy dịch. Những thay đổi này khiến da yếu và dễ bị tổn thương hơn.

Ở giai đoạn nặng, suy tĩnh mạch chi dưới có thể gây loét chân. Ban đầu, vết loét thường nông nhưng sau đó có thể lan rộng và sâu hơn. Các vết loét thường gây đau, dễ nhiễm khuẩn và rất khó lành nếu không được điều trị đúng cách.

Việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như đau mỏi chân kéo dài, phù chân, giãn tĩnh mạch dưới da… sẽ giúp người bệnh được thăm khám và điều trị kịp thời, từ đó hạn chế các biến chứng nguy hiểm của suy tĩnh mạch chi dưới.

BS. Nguyễn Văn Bàng