Hệ vi sinh đường ruột: 'Mảnh ghép bí mật' có thể quyết định hiệu quả điều trị ung thư

Chiều 9/3, Trường Đại học Y Hà Nội (ĐHYHN) phối hợp với Metagen, Inc. và Meiji Food Materia Co., Ltd. (Nhật Bản) tổ chức hội thảo khoa học quốc tế “Hệ vi sinh đường ruột, Prebiotics và Probiotics ứng dụng trong y học”.
Nhiều nhà khoa học, chuyên gia lâm sàng trong và ngoài nước cùng trao đổi những tiến bộ mới nhất trong nghiên cứu hệ vi sinh vật đường ruột, cũng như vai trò của prebiotic và probiotic trong phòng ngừa, điều trị bệnh.

GS Tạ Thành Văn cho rằng hệ vi sinh đường ruột của mỗi người có tác động đến kết quả điều trị bệnh

Phát biểu khai mạc, GS Tạ Thành Văn, Chủ nhiệm Chương trình KH&CN cấp quốc gia, cố vấn cao cấp Bộ môn Hóa sinh Trường ĐHYHN, nhấn mạnh vai trò quan trọng của hệ vi sinh đường ruột trong y học hiện đại, đặc biệt ở lĩnh vực miễn dịch, chuyển hóa và bệnh lý nhiễm trùng.

Theo ông, nghiên cứu về hệ vi khuẩn đường ruột đang mở ra nhiều triển vọng mới. Bất kỳ thực phẩm nào đưa vào cơ thể cũng được hệ vi sinh xử lý và sự cân bằng của hệ vi khuẩn này có vai trò quan trọng đối với sức khỏe.

GS Tạ Thành Văn nhấn mạnh hội thảo là cơ hội để các nhà khoa học và bác sĩ lâm sàng trao đổi học thuật, thúc đẩy hợp tác quốc tế và đưa các kết quả nghiên cứu mới vào thực hành y học tại Việt Nam.

Nhiều nhóm nghiên cứu trên thế giới đang tập trung vào việc điều biến hệ miễn dịch thông qua hệ vi sinh đường ruột, thậm chí mở rộng sang lĩnh vực ung thư. Các chế phẩm probiotic vốn quen thuộc trong điều trị rối loạn tiêu hóa cũng đang được nghiên cứu sâu hơn về cơ chế và ứng dụng.

Những phát hiện mới từ nghiên cứu quốc tế

Tại hội thảo, GS Shinji Fukuda (Đại học Keio, CEO Metagen, Inc.) chia sẻ các nghiên cứu theo hướng cá thể hóa, trong đó so sánh hệ vi sinh ở trẻ sinh thường và sinh mổ; hệ vi sinh ở người khỏe mạnh trong nhiều năm.

GS Shinji Fukuda đưa ra các bằng chứng về ảnh hưởng của hệ vi sinh đường ruột đến kết quả điều trị ung thư

Ông cũng dẫn kết quả nghiên cứu của GS Ishikawa (Bệnh viện Đại học Juntendo) về thử nghiệm lâm sàng cấy ghép vi sinh vật đường ruột từ phân (FMT) ở bệnh nhân viêm loét đại tràng. Kết quả cho thấy 82,4% bệnh nhân cải thiện triệu chứng, 35,5% thuyên giảm bệnh trong vòng hai tháng.

Một hướng nghiên cứu đang được quan tâm là cấy ghép vi sinh vật đường ruột từ phân người hiến sang bệnh nhân. Phương pháp này nhằm khôi phục sự cân bằng hệ vi sinh ở những người mắc bệnh lý đường ruột nặng và đã được FDA công nhận trong một số chỉ định.

TS Vũ Thị Ngọc Bích (Đại học Oxford) phân tích nguy cơ rối loạn hệ vi sinh và tình trạng kháng kháng sinh do việc sử dụng kháng sinh phổ biến tại Việt Nam.

Theo các nghiên cứu, kháng sinh có thể gây rối loạn hệ vi sinh đường ruột chỉ sau 7–14 ngày sử dụng. Tại Việt Nam, vấn đề càng đáng lo ngại khi tần suất sử dụng kháng sinh rất cao, không chỉ trong điều trị mà còn gián tiếp qua thực phẩm.

TS Vũ Thị Ngọc Bích cho biết hệ vi sinh đường ruột của người Việt không như kỳ vọng

Dù chế độ ăn của người Việt giàu ngũ cốc và rau củ, các nghiên cứu lại cho thấy hệ vi sinh đường ruột không đa dạng như kỳ vọng, thậm chí kém phong phú hơn một số quần thể có chế độ ăn phương Tây.

TS Chung Thế Hào (Đại học Oxford) cũng trình bày nghiên cứu về vai trò của vi khuẩn Bifidobacterium pseudocatenulatum trong bệnh tiêu chảy ở trẻ em Việt Nam.

TS Chung Thế Hào chia sẻ về nghiên cứu của mình

Ở góc độ lâm sàng, PGS Nguyễn Thùy Linh (Bệnh viện ĐHYHN) cập nhật thực trạng sử dụng prebiotic và probiotic trong thực hành dinh dưỡng lâm sàng tại Việt Nam.

Trong khi đó, ông Yosuke Kasai (Meiji Food Materia Co., Ltd.) và TS Takaya Sugawara (Metagen, Inc.) giới thiệu về fructooligosaccharides (FOS) - một loại prebiotic cùng các dữ liệu thực nghiệm in vitro liên quan đến tác động của hợp chất này đối với hệ vi sinh đường ruột.

Hướng tới bản đồ hệ vi sinh của người Việt

Trao đổi tại hội thảo, GS Tạ Thành Văn cho biết các nghiên cứu gần đây cho thấy hệ vi sinh vật đường ruột có ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe con người. Một số nghiên cứu của các nhà khoa học Nhật Bản còn cho thấy hệ vi sinh đường ruột có thể ảnh hưởng tới hiệu quả của một số thuốc điều trị đích trong ung thư.

Điều này đặc biệt đáng chú ý ở những bệnh nhân phải sử dụng kháng sinh kéo dài, bởi sự thay đổi hệ vi sinh có thể tác động trực tiếp tới kết quả điều trị. Từ các kết quả nghiên cứu đó, nhiều ứng dụng thực tiễn đã được phát triển, trong đó có các xét nghiệm đánh giá hệ vi sinh đường ruột và đã được triển khai tại Nhật Bản.

Thậm chí, các nhà khoa học còn phát triển công nghệ cảm biến gắn trong bồn cầu để phân tích mẫu phân, từ đó đánh giá hệ vi sinh của mỗi người và đưa ra khuyến nghị dinh dưỡng phù hợp.

“Việc cấy ghép hệ vi khuẩn đường ruột phân lập từ phân người khỏe mạnh sang bệnh nhân đã làm tăng cường hệ miễn dịch và tăng tác dụng đáp ứng thuốc trên người bệnh được cấy ghép. Điều đó cho thấy giá trị khoa học của hệ vi sinh đường ruột, nên trong nhiều nghiên cứu, một mẫu phân có thể được định giá khoảng 40 USD vì giá trị dữ liệu sinh học mà nó mang lại”- GS Văn cho biết thêm.

Theo GS Tạ Thành Văn, các nhà khoa học của Trường ĐHYHN đang phối hợp với các nhà khoa học Nhật Bản để xây dựng bản đồ hệ vi sinh đường ruột của người Việt Nam – lĩnh vực mà nhiều quốc gia đã có nhưng Việt Nam còn thiếu, từ đó, đưa ra khuyến cáo chế độ dinh dưỡng để bổ sung hệ vi khuẩn đường ruột, giúp tăng cường hệ miễn dịch và tiêu hóa, phục vụ mục tiêu phòng bệnh và điều trị.

PGS Nguyễn Việt Hà kỳ vọng người Việt sớm tiếp cận thành tựu mới của công nghệ sinh học.

Kết thúc hội thảo, PGS Nguyễn Việt Hà, Phó trưởng Bộ môn Nhi Trường ĐHYHN, nhấn mạnh nghiên cứu về microbiome và các chế phẩm sinh học đang mở ra tiềm năng lớn trong cải thiện sức khỏe cộng đồng.

Bà kỳ vọng các nhà khoa học Việt Nam sẽ tăng cường hợp tác quốc tế để phát triển các thử nghiệm lâm sàng và các sản phẩm ứng dụng, giúp người dân sớm tiếp cận những thành tựu mới của công nghệ sinh học.

Thanh Hằng