Xung đột Trung Đông và bài toán bảo đảm an ninh năng lượng

Eo biển Hormuz – “yết hầu” của thị trường dầu mỏ thế giới

Xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran đang leo thang, kéo theo nhiều rủi ro đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Đáng chú ý, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 13 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương khoảng 31% tổng lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển trên toàn thế giới.

Được xem là “yết hầu” của thị trường dầu mỏ toàn cầu, bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể tác động trực tiếp đến nguồn cung và giá năng lượng thế giới. Từ đầu năm đến nay, giá dầu đã tăng khoảng 20%. Nhiều chuyên gia dự báo nếu tình trạng phong tỏa kéo dài, giá dầu có thể tăng lên mức 120–140 USD/thùng.

Khu vực châu Á – đặc biệt là Đông Nam Á – được đánh giá sẽ chịu tác động mạnh do phụ thuộc đáng kể vào nguồn năng lượng nhập khẩu từ Trung Đông. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế đó.

Theo số liệu của Bộ Công Thương, năm 2025 tổng nguồn xăng dầu tiêu thụ nội địa đạt khoảng 28,6 triệu m³/tấn, tương đương bình quân 2,2–2,3 triệu m³/tấn mỗi tháng. Mặc dù trong nước đã có hai nhà máy lọc dầu lớn là Nghi Sơn và Bình Sơn, song một phần nhu cầu thị trường vẫn phải bù đắp bằng nguồn nhập khẩu.

Trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu có nguy cơ gián đoạn, việc chủ động các kịch bản điều hành và bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho nền kinh tế trở thành nhiệm vụ đặc biệt quan trọng.

Ngay khi xung đột bùng phát, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã có chỉ đạo kịp thời nhằm chủ động ứng phó với những biến động của thị trường năng lượng. Các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu theo dõi sát diễn biến tình hình, chủ động phối hợp triển khai các giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng.

Lực lượng quản lý thị trường cả nước ra quân kiểm tra, đàm bảo nguồn cung xăng dầu trong bối cảnh khan hiếm do xung đột tại Trung Đông.

Ngày 4/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 385/QĐ-TTg thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng trước diễn biến phức tạp của cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông. Tổ công tác do Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn làm Tổ trưởng, có nhiệm vụ theo dõi sát diễn biến thị trường, rà soát nguồn cung và kịp thời tham mưu các giải pháp điều hành.

Song song với đó, Bộ Công Thương đã xây dựng nhiều kịch bản ứng phó, đồng thời chỉ đạo các nhà máy lọc dầu và toàn bộ chuỗi cung ứng xăng dầu trong nước – từ thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối đến hệ thống bán lẻ – chủ động tìm kiếm nguồn cung, bảo đảm hoạt động sản xuất kinh doanh được duy trì liên tục.

Bộ cũng yêu cầu các địa phương, Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường tăng cường giám sát hoạt động kinh doanh xăng dầu; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi găm hàng, bán sai giá niêm yết hoặc ngừng bán hàng không đúng quy định.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính đang xây dựng các phương án bình ổn giá xăng dầu, trong đó có việc sử dụng Quỹ bình ổn giá. Các cơ quan chức năng cũng đang nghiên cứu những giải pháp hỗ trợ phù hợp như điều chỉnh một số sắc thuế nhằm góp phần ổn định thị trường.

Áp lực giá năng lượng lan rộng trong khu vực

Không chỉ Việt Nam, nhiều quốc gia trong khu vực cũng đang chịu tác động rõ rệt từ những biến động của thị trường năng lượng toàn cầu.

Tại Lào, giá xăng dầu đã tăng mạnh trong thời gian gần đây. Giá xăng thường lên tới 27.070 kíp/lít, xăng cao cấp 31.570 kíp/lít, trong khi giá dầu diesel tăng tới 33%, tương đương khoảng 1,46 USD/lít.

Ở Thái Lan, giá xăng Gasohol 95 hiện ở mức khoảng 30,55 baht/lít, còn dầu diesel B7 ở mức gần 30 baht/lít. Trước áp lực nguồn cung, một số doanh nghiệp năng lượng đã tăng giá bán, đồng thời chính phủ nước này cũng áp dụng biện pháp hạn chế xuất khẩu nhiên liệu nhằm ưu tiên nhu cầu trong nước.

Tại Đông Á, giá xăng tại Trung Quốc tăng khoảng 4,5% so với tháng trước. Singapore tiếp tục duy trì mức giá xăng cao nhất khu vực với khoảng 2,17 USD/lít.

Những diễn biến này cho thấy rủi ro lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở tình hình căng thẳng tại eo biển Hormuz. Nếu tình trạng phong tỏa kéo dài, nhiều chuyên gia cảnh báo giá dầu Brent có thể vượt mốc 120–140 USD/thùng, kéo theo áp lực lớn đối với các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng.

Trước nguy cơ đó, một số quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản hay Thái Lan đã bắt đầu triển khai các biện pháp tiết kiệm năng lượng và hạn chế xuất khẩu nhiên liệu nhằm bảo đảm nguồn cung trong nước.

Chung tay sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả

Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động khó lường, sự đồng hành của người dân và cộng đồng doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong việc giữ ổn định thị trường trong nước.

Bộ Công Thương đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo hệ thống phân phối xăng dầu trên toàn quốc nhằm bảo đảm nguồn cung và duy trì hoạt động bán hàng liên tục.

Bộ Công Thương đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo hệ thống phân phối xăng dầu trên toàn quốc nhằm bảo đảm nguồn cung và duy trì hoạt động bán hàng liên tục. Đồng thời, các cơ chế chính sách cũng đang được rà soát, điều chỉnh để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn nhập khẩu xăng dầu phục vụ sản xuất và tiêu dùng.

Trong bối cảnh đó, người dân và doanh nghiệp cần đồng thuận với chủ trương điều hành của Nhà nước, tránh tâm lý hoang mang hoặc mua tích trữ xăng dầu gây mất cân đối cung – cầu cục bộ.

Đồng thời, tuyệt đối không lợi dụng tình hình để đầu cơ, tích trữ xăng dầu trái phép. Những hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, ảnh hưởng đến lợi ích chung của nền kinh tế.

Người dân cũng cần chủ động phản ánh các dấu hiệu vi phạm. Khi phát hiện cửa hàng xăng dầu ngừng bán hàng không có lý do, bán sai giá niêm yết hoặc có dấu hiệu găm hàng, người dân có thể phản ánh tới cơ quan quản lý thị trường hoặc Sở Công Thương địa phương để được kiểm tra, xử lý kịp thời.

Bên cạnh các giải pháp điều hành của Nhà nước, việc sử dụng xăng dầu tiết kiệm và hiệu quả từ mỗi cá nhân và doanh nghiệp cũng góp phần quan trọng giảm áp lực lên nguồn cung năng lượng.

Đối với người dân, việc hạn chế sử dụng phương tiện cá nhân khi không cần thiết, ưu tiên phương tiện giao thông công cộng hoặc đi chung xe có thể giúp giảm đáng kể lượng nhiên liệu tiêu thụ. Bảo dưỡng phương tiện định kỳ, kiểm tra áp suất lốp, thay dầu nhớt đúng hạn và tắt máy khi dừng đỗ lâu cũng giúp tiết kiệm từ 10–15% nhiên liệu.

Về phía doanh nghiệp, việc xây dựng định mức tiêu hao nhiên liệu, tối ưu hóa hoạt động logistics và áp dụng các hệ thống quản lý năng lượng sẽ góp phần giảm chi phí sản xuất. Đồng thời, đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng và phát triển các nguồn năng lượng tái tạo cũng là hướng đi bền vững trong dài hạn.

Trong bối cảnh địa chính trị thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Sự chủ động của Nhà nước, cùng với ý thức sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả của người dân và doanh nghiệp, sẽ là yếu tố quan trọng giúp Việt Nam giữ vững ổn định thị trường và bảo đảm nguồn năng lượng phục vụ phát triển kinh tế.

Lê Minh