Xuất khẩu điện tử trước yêu cầu sản xuất bền vững

Việt Nam hiện nằm trong nhóm 10 quốc gia xuất khẩu điện tử lớn nhất thế giới và là mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất toàn cầu.

Theo Cục Thống kê và Cục Hải quan (Bộ Tài chính), năm 2025, xuất khẩu điện tử, máy tính và linh kiện đạt 107,7 tỷ USD, lần đầu vượt mốc 100 tỷ USD, chiếm 22,7% tổng kim ngạch xuất khẩu và tăng 48,4% so với năm 2024. Nếu tính gộp điện thoại và linh kiện, tổng kim ngạch xuất khẩu điện tử, thiết bị và linh kiện ước đạt 164,4 tỷ USD, dẫn dắt tăng trưởng xuất khẩu cả nước.

Giới chuyên gia nhận định, động lực chính của sự bứt phá đến từ dòng vốn FDI đổ mạnh vào lĩnh vực điện tử, máy tính. Các tập đoàn lớn như Samsung, Foxconn, Intel, LG liên tục mở rộng đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất trong nước và thúc đẩy xuất khẩu cả sản phẩm hoàn chỉnh lẫn linh kiện. Đáng chú ý, Foxconn đang mở thêm các dây chuyền mới tại Việt Nam, tạo dư địa tăng trưởng cho năm 2026.

Theo bà Đỗ Thị Thúy Hương - Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA), ngành điện tử hiện đóng góp trên 30% kim ngạch xuất khẩu công nghiệp, với giá trị xuất khẩu năm 2024 đạt 126,5 tỷ USD. Từ vị thế gia công, Việt Nam đã dần trở thành trung tâm sản xuất thông minh, tạo việc làm cho hơn 1,5 triệu lao động và nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 40-50% ở một số phân khúc. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 10 quốc gia xuất khẩu điện tử lớn nhất thế giới và là mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất toàn cầu.

Tuy nhiên, bối cảnh mới đặt ra yêu cầu ngày càng khắt khe. Các tập đoàn quốc tế không chỉ quan tâm đến giá thành và năng suất mà còn yêu cầu chuỗi cung ứng xanh, minh bạch, có trách nhiệm; báo cáo khí thải, quản lý carbon, tuân thủ tiêu chuẩn lao động và quản trị doanh nghiệp. Nhiều thương hiệu lớn đã công bố lộ trình trung hòa carbon như Apple (2030), Samsung và Panasonic (2050), LG (2050), Sony (100% vào 2030).

Theo bà Phạm Thị Ngọc Thủy - Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), các tiêu chuẩn ESG từ EU, Mỹ và các sáng kiến quốc tế đang tác động mạnh tới doanh nghiệp điện tử Việt Nam. ESG ngày càng được coi là ưu tiên chiến lược, khi phần lớn quyết định của nhà đầu tư dựa trên uy tín và cam kết phát triển bền vững.

Dù xuất khẩu tăng trưởng mạnh, Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào linh kiện và nguyên liệu nhập khẩu. Năm 2025, nhập khẩu nhóm hàng máy tính và điện tử dự kiến đạt gần 149,4 tỷ USD, cao hơn giá trị xuất khẩu, cho thấy chuỗi cung ứng nội địa còn yếu và dễ bị tổn thương trước biến động toàn cầu.

Để duy trì tăng trưởng bền vững, đại diện Cục Thống kê khuyến nghị thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ, hỗ trợ tín dụng và công nghệ để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn; đồng thời đẩy mạnh đầu tư R&D và đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ESG ngày càng khắt khe.

Minh Quân