Xử lý gần 2,4 triệu đơn vị thuốc lá thế hệ mới, phạt 480 tỷ đồng trong hơn 10 năm

Sau khi Quốc hội ban hành quy định cấm sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, tình trạng sử dụng và mua bán các sản phẩm này đã có chiều hướng giảm rõ rệt. Tuy nhiên, các sản phẩm này vẫn âm thầm len lỏi trên thị trường với nhiều thủ đoạn tinh vi. Đây là thông tin được Bộ Y tế đưa ra tại hội nghị phổ biến các nghị định của Chính phủ về phòng, chống tác hại của thuốc lá và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, tổ chức ngày 27/1.

Theo thống kê giai đoạn 2014 đến tháng 9/2025, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện, xử lý hơn 79.000 vụ việc liên quan thuốc lá, với gần 60.000 đối tượng vi phạm; thu giữ hơn 110 triệu bao thuốc lá điếu, gần 2,4 triệu đơn vị thuốc lá thế hệ mới và xử phạt hành chính hơn 480 tỷ đồng. Riêng lực lượng quản lý thị trường xử lý hơn 38.000 vụ, thu nộp ngân sách trên 164 tỷ đồng.

Thuốc lá điện tử tồn tại dưới nhiều hình thức đa dạng như bút vape (vape pen), pod system, hay các thiết bị giống đồ dùng hàng ngày (USB, thỏi son, bút, bật lửa, hộp sữa).

Buôn bán, tàng trữ thuốc lá điện tử số lượng lớn có thể bị phạt đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù 5 năm

Chia sẻ tại hội nghị, bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho biết, Nghị quyết của Quốc hội quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025 bước đầu phát huy hiệu quả.

Theo báo cáo của Bộ Công an, trước đây mỗi năm cả nước ghi nhận hơn 100 vụ việc liên quan thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, trong đó không ít vụ có chứa chất ma túy, hàng lậu hoặc hàng giả, không rõ nguồn gốc. Tuy nhiên, trong năm 2025, sau khi lệnh cấm được triển khai, chỉ còn 5 vụ việc liên quan các sản phẩm này có yếu tố ma túy bị xử lý.

Theo ông Phan Công Hiếu (Vụ Pháp chế, Bộ Y tế), các nghị định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế đã bổ sung chế tài cụ thể đối với hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Cụ thể, người sử dụng các sản phẩm này sẽ bị phạt tiền từ 3 đến 5 triệu đồng. Không chỉ người trực tiếp sử dụng, các cá nhân, tổ chức chứa chấp, cho phép hoặc dung túng người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình cũng bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng.

Đáng chú ý, các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển trái phép thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng với số lượng lớn có thể bị xử lý hình sự theo quy định về buôn bán hàng cấm. Người vi phạm đối mặt mức phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm, tùy tính chất, mức độ vi phạm.

Hoạt động buôn bán thuốc lá điện tử trái phép ngày càng tinh vi, gây khó cho lực lượng chức năng

Dù đã có khái niệm về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng song theo ông Lê Đình Bình, Kiểm soát viên chính thị trường (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước), tình trạng buôn lậu, vận chuyển, tàng trữ, sản xuất và buôn bán thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn diễn ra trên nhiều tuyến, từ biên giới, đường biển, đường bộ đến đường sắt và hàng không.

Toàn cảnh hội nghị

Nhiều cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, cá nhân bán hàng lưu động không bày bán công khai mà chỉ lén lút giao dịch khi có khách hỏi mua. Trên không gian mạng, việc mua bán được tổ chức kín kẽ hơn, thông qua các nhóm kín, sàng lọc người tham gia.

Khi thỏa thuận chi tiết, các đối tượng chuyển sang nhắn tin riêng, sử dụng tài khoản ảo, số điện thoại và tài khoản ngân hàng không chính chủ, thậm chí dùng tiền ảo để giao dịch. Khi có dấu hiệu bị phát hiện, các nhóm, tài khoản nhanh chóng bị xóa.

"Những thủ đoạn này gây rất nhiều khó khăn cho công tác phát hiện và xử lý vi phạm", ông Bình nói. Ngoài ra, công tác giám định hàng hóa còn mất nhiều thời gian, chi phí, trong khi kinh phí và trang thiết bị phục vụ cho công tác này vẫn còn hạn chế.

Đại diện Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam cho rằng kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để thực thi hiệu quả lệnh cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, cần sự kết hợp đồng bộ giữa pháp luật, giáo dục, tư vấn, thực thi và xử phạt nghiêm minh. Theo đó, cần tăng cường phối hợp liên ngành để ngăn chặn việc nhập lậu qua cửa khẩu, kiểm soát thị trường nội địa, đồng thời đầu tư nguồn lực cho việc phát hiện và gỡ bỏ các hoạt động quảng cáo, mua bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên môi trường mạng.

Tại hội nghị, các đại biểu kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm sự đồng bộ giữa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với Luật Thương mại, Luật Đầu tư và Luật Quảng cáo. Đồng thời, cần xem xét sửa đổi quy định để xử lý hình sự các hành vi buôn bán hàng cấm với ngưỡng thấp hơn hiện nay và tăng mức xử phạt hành chính nhằm nâng cao tính răn đe.

Linh Thương/VOV.VN