Siết chặt quản lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng: Tăng chế tài, mở rộng xử lý hình sự

ảnh minh họa

Tác động rõ sau lệnh cấm

Ngày 27/1, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị phổ biến Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá về một số biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá và quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, bà Đinh Thị Thu Thủy - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho biết, sau khi Nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực, trong đó quy định cấm sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, việc sử dụng các sản phẩm này đã có dấu hiệu giảm rõ rệt.

Theo báo cáo của Bộ Công an, trước đây mỗi năm ghi nhận hơn 100 vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, trong đó có nhiều vụ chứa chất ma túy, buôn lậu hoặc hàng giả, không rõ nguồn gốc. Tuy nhiên, sau khi lệnh cấm được ban hành, trong năm 2025 chỉ còn 5 vụ việc liên quan đến các sản phẩm này có yếu tố ma túy bị xử lý.

Bà Đinh Thị Thu Thủy (giữa), Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế

Ở góc độ y tế, bà Thủy dẫn chứng: "Tại Bệnh viện Bạch Mai, trước đây mỗi tháng trung tâm tiếp nhận từ 5-6 ca ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử. Từ khi có lệnh cấm, số ca nhập viện giảm còn khoảng 1-2 ca mỗi tháng. Đây là tín hiệu rất đáng mừng".

Những con số trên cho thấy việc cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng không chỉ mang ý nghĩa pháp lý mà còn tạo tác động tích cực rõ rệt đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt trong bối cảnh các sản phẩm này từng được quảng bá là "ít hại hơn" thuốc lá truyền thống nhưng thực tế tiềm ẩn nhiều nguy cơ.

Bổ sung chế tài mạnh, mở rộng xử lý hình sự

Tại hội nghị, ông Phan Công Hiếu, Vụ Pháp chế, Bộ Y tế cho biết, Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế đã bổ sung chế tài cụ thể đối với hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Theo đó, người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng sẽ bị phạt tiền từ 3 đến 5 triệu đồng. Không chỉ người trực tiếp sử dụng, người chứa chấp tức cho phép hoặc dung túng người khác sử dụng các sản phẩm này tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình cũng bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng.

Ngoài phạt tiền, toàn bộ tang vật vi phạm sẽ bị buộc tiêu hủy nhằm ngăn chặn việc tái sử dụng hoặc quay trở lại thị trường. Để bảo đảm tính răn đe và khả năng thực thi, thẩm quyền xử phạt được mở rộng cho nhiều lực lượng chức năng như UBND các cấp, quản lý thị trường, công an, hải quan, bộ đội biên phòng và cảnh sát biển.

Đáng chú ý, không dừng lại ở xử phạt hành chính, các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trái phép với số lượng lớn còn có thể bị xử lý hình sự theo quy định về buôn bán hàng cấm. Người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm, tùy theo tính chất, mức độ hành vi.

Các quy định này được đánh giá là bước tiến quan trọng, góp phần bịt kín các "kẽ hở" pháp lý và nâng cao tính răn đe trong phòng, chống tác hại của thuốc lá thế hệ mới.

Thách thức trong thực thi và kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Dù đã có khái niệm về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, song theo ông Lê Đình Bình, Kiểm soát viên chính thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương, hiện vẫn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau trong việc xác định linh kiện, bộ phận cấu thành của các sản phẩm này khi được nhập khẩu, mua bán rời rạc, chưa lắp ráp hoàn chỉnh.

Chia sẻ thêm về khó khăn trong phát hiện, xử lý vi phạm, ông Bình cho biết các đối tượng ngày càng sử dụng thủ đoạn tinh vi để qua mặt lực lượng chức năng. Nhiều cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, cá nhân bán hàng lưu động không bày bán công khai mà chỉ lén lút giao dịch khi có khách hỏi mua.

Ông Lê Đình Bình, Kiểm soát viên chính thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương

Trên không gian mạng, việc mua bán được tổ chức kín kẽ hơn thông qua các nhóm kín, sàng lọc người tham gia. Khi thỏa thuận chi tiết, các đối tượng chuyển sang nhắn tin riêng, sử dụng tài khoản ảo, số điện thoại và tài khoản ngân hàng không chính chủ, thậm chí dùng tiền ảo để giao dịch. Khi có dấu hiệu bị phát hiện, các nhóm, tài khoản nhanh chóng bị xóa.

"Những thủ đoạn này gây rất nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm", ông Bình nhấn mạnh. Ngoài ra, công tác giám định hàng hóa còn mất nhiều thời gian, chi phí, trong khi kinh phí và trang thiết bị phục vụ cho công tác này vẫn còn hạn chế.

Từ góc độ quốc tế, đại diện Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam cho rằng, để thực thi hiệu quả lệnh cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, cần sự kết hợp đồng bộ giữa pháp luật, giáo dục, tư vấn, thực thi và xử phạt nghiêm minh.

Theo đó, cần tăng cường phối hợp liên ngành để ngăn chặn việc nhập lậu qua cửa khẩu, kiểm soát thị trường nội địa, đồng thời đầu tư nguồn lực cho việc phát hiện và gỡ bỏ các hoạt động quảng cáo, mua bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên môi trường mạng.

Song song là đẩy mạnh truyền thông, giáo dục, huy động sự tham gia của gia đình, nhà trường và cộng đồng trong việc giám sát, phát hiện và ngăn chặn trẻ em, thanh thiếu niên tiếp cận và sử dụng các sản phẩm này từ các nguồn bất hợp pháp.

Các chuyên gia cũng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm sự đồng bộ giữa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với Luật Thương mại, Luật Đầu tư, Luật Quảng cáo; đồng thời xem xét tăng mức xử phạt hành chính và mở rộng xử lý hình sự đối với các hành vi buôn bán hàng cấm nhằm nâng cao tính răn đe, bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.

Thành Nam