Xu hướng việc làm và xã hội năm 2026: Người lao động cần thích ứng với tốc độ phát triển của công nghệ

Cụ thể, một số ngành được đánh giá có nguy cơ bị thay thế một phần hoặc thu hẹp quy mô nhân sự do tác động của AI, chủ yếu vì đặc thù có nhiều tác vụ mang tính lặp lại.

Trong đó, ngành dịch vụ khách hàng dẫn đầu với 30,1%, tiếp đến là marketing - truyền thông - quảng cáo (27,51%), kinh doanh - bán hàng (18,32%), IT - phần mềm (16,92%) và tài chính - kế toán - kiểm toán nội bộ (14,97%).

Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với người lao động trong các lĩnh vực trên phải liên tục học hỏi, nâng cao năng lực và phát triển các kỹ năng mới nhằm thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ, báo cáo khuyến nghị.

Đây cũng chính là vấn đề mà Báo cáo Xu hướng việc làm và xã hội 2026 của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) đưa ra. Theo báo cáo, năm 2026, thanh niên vẫn gặp nhiều khó khăn trên thị trường lao động, trong khi trí tuệ nhân tạo (AI) và những bất định trong chính sách thương mại có thể làm gia tăng áp lực trong thời gian tới. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên tăng lên 12,4% vào năm 2025, với khoảng 260 triệu thanh niên không có việc làm, không đi học hoặc không được đào tạo (NEET).

Tại các quốc gia thu nhập thấp, tỷ lệ NEET ở mức đáng lo ngại, lên tới 27.9%. ILO cảnh báo rằng trí tuệ nhân tạo và tự động hóa có thể làm trầm trọng thêm những thách thức hiện có, đặc biệt đối với thanh niên có trình độ học vấn tại các quốc gia thu nhập cao đang tìm kiếm công việc đầu tiên trong các vị trí đòi hỏi kỹ năng cao.

“Mặc dù tác động đầy đủ của trí tuệ nhân tạo đối với việc làm của thanh niên vẫn còn chưa rõ ràng, nhưng quy mô tiềm tàng của những tác động này cần được theo dõi sát sao” - báo cáo nêu rõ.

Cạnh đó, phụ nữ tiếp tục đối mặt với nhiều rào cản mang tính hệ thống, chủ yếu bắt nguồn từ các chuẩn mực xã hội và định kiến giới. Phụ nữ hiện chỉ chiếm khoảng hai phần năm tổng số việc làm toàn cầu và có khả năng tham gia lực lượng lao động thấp hơn nam giới 24%. Những tiến bộ trong việc gia tăng sự tham gia của phụ nữ vào lực lượng lao động đang chững lại, làm chậm tiến trình hướng tới bình đẳng giới tại nơi làm việc.

Báo cáo cũng phân tích cách những thay đổi về cơ cấu dân số đang tái định hình thị trường lao động toàn cầu. Tại các nền kinh tế phát triển, tình trạng già hóa dân số đang làm chậm quá trình tăng trưởng lực lượng lao động, do số người trong độ tuổi lao động ngày càng ít đi.

Trong khi đó, các quốc gia thu nhập thấp lại gặp khó khăn trong việc chuyển hóa tốc độ tăng dân số nhanh thành các việc làm có năng suất. ILO cảnh báo rằng nếu không tạo đủ việc làm có năng suất, các quốc gia nghèo hơn có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội từ “lợi tức dân số” của mình…

Từ các khía cạnh trên, Báo cáo Xu hướng việc làm và xã hội 2026 của ILO đã đưa ra một số khuyến nghị nhằm ứng phó với các thách thức hiện nay như: Triển khai các chính sách thúc đẩy năng suất, như đầu tư vào kỹ năng, giáo dục và cơ sở hạ tầng; Thu hẹp khoảng cách về giới và thanh niên bằng cách tháo gỡ các rào cản tham gia và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm;

Đồng thời, Tăng cường mối liên kết giữa thương mại và việc làm thỏa đáng để mọi khu vực đều được hưởng lợi từ các dòng chảy toàn cầu; Giảm thiểu rủi ro từ nợ công, trí tuệ nhân tạo và bất định thương mại thông qua các chính sách phối hợp ở cấp quốc gia và quốc tế.

Từ năm 2026, người lao động là thanh niên được hỗ trợ nhiều chính sách về việc làm

Căn cứ theo quy định tại Điều 12 Luật Việc làm 2025 (có hiệu lực từ 1.1.2026), chính sách hỗ trợ việc làm cho người lao động là thanh niên bao gồm: Được hỗ trợ đào tạo nghề theo quy định của Chính phủ (trong các trường hợp là thanh niên hoàn thành nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân; thanh niên tình nguyện hoàn thành nhiệm vụ thực hiện chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội; trí thức trẻ tình nguyện sau khi hoàn thành nhiệm vụ công tác tại khu kinh tế - quốc phòng); Được vay vốn hỗ trợ tạo việc làm, duy trì, mở rộng việc làm và vay vốn hỗ trợ đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng theo quy định của Luật Việc làm; Được hỗ trợ lập nghiệp, khởi nghiệp theo quy định của pháp luật.

Hồng Minh