Xây lớp đệm tài chính để doanh nghiệp tư nhân không 'sống mòn'

Bình quân mỗi tháng có khoảng 25,9 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường

Đơn hàng có nhưng lợi nhuận vơi

Những tháng đầu năm chứng kiến một cuộc sàng lọc khốc liệt trên thị trường. Theo Cục Thống kê, trong 5 tháng đầu năm 2026, số doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn là 78,8 nghìn, tăng 5,7% so với cùng kỳ năm trước. Cả nước cũng ghi nhận hơn 31,4 nghìn doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, tăng 14,2% và hơn 19 nghìn doanh nghiệp đã hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 99,1%. Như vậy, bình quân mỗi tháng có khoảng 25,9 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

Ở chiều ngược lại, những doanh nghiệp bám trụ được cũng đang lao đao giải bài toán lợi nhuận. Tổng công ty Tín Nghĩa (TID) vừa công bố kế hoạch kinh doanh năm 2026 với nhiều chỉ tiêu đi lùi đáng kể, trong bối cảnh ghi nhận sự suy giảm mạnh về lợi nhuận ngay trong quý đầu năm, và quý IV/2025 giảm tới 99%. Hiện lợi nhuận thuộc về cổ đông công ty mẹ giảm rất mạnh do biên lợi nhuận thu hẹp, chi phí tài chính tăng và nhiều mảng kinh doanh ghi nhận hiệu quả thấp hơn cùng kỳ.

Ngay cả những người sản xuất nhỏ lẻ như hộ kinh doanh cũng đau đáu nỗi lo tương tự. Ông Ngô Quang Hùng, hộ nuôi tôm công nghệ cao lâu năm ở xã Long Điền, tỉnh Đồng Tháp cho biết, chi phí thức ăn hiện chiếm hơn một nửa tổng chi phí nuôi tôm. Chỉ cần giá thức ăn tăng, tổng chi phí sản xuất có thể đội lên từ 5-15%. Chưa kể các loại khoáng chất, vi sinh xử lý môi trường cũng tăng theo, làm chi phí càng thêm nặng nề. Trong khi đó, giá tôm các loại trên thị trường đồng loạt giảm từ 10.000 - 70.000 đồng/kg so với thời điểm trước Tết. Mức giá này khiến nhiều hộ nuôi gần như không có lãi, thậm chí đối mặt nguy cơ thua lỗ nếu gặp rủi ro về dịch bệnh hoặc tỷ lệ hao hụt cao.

Trong ngành hàng không, Vietjet Air hiện là hãng hàng không duy nhất đến thời điểm này báo lãi. Theo báo cáo hợp nhất, Vietjet lãi 244 tỷ đồng, doanh thu đạt 4.522 tỷ đồng. Điều đáng lưu ý, Vietjet kinh doanh có lãi chủ yếu nhờ doanh thu từ hoạt động đầu tư tài chính bù đắp lên đến 1.160 tỷ đồng. Còn về mảng kinh doanh cốt lõi, Vietjet tiếp tục kinh doanh dưới giá vốn.

Theo khảo sát S&P Global, tốc độ tăng chi phí đầu vào của ngành sản xuất Việt Nam tiếp tục gia tăng tháng thứ tư liên tiếp trong tháng 5 và trở thành mức nhanh nhất kể từ tháng 4/2011. Số lượng đơn đặt hàng xuất khẩu mới tăng trở lại cũng được ghi nhận, từ đó kết thúc chuỗi giảm kéo dài hai tháng. Dù vậy,tốc độ tăng chỉ là nhẹ, khi chi phí vận tải cao và những vấn đề của khâu hậu cần đã làm hạn chế nhu cầu trên thị trường quốc tế.

Điểm đáng chú ý là đà tăng đơn hàng không hoàn toàn phản ánh sức khỏe thực của nền kinh tế. Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam tháng 5 đạt 52,8 điểm, cao nhất kể từ tháng 2/2026, cho thấy đơn hàng và sản lượng đều tăng trở lại. Tuy nhiên, một phần nhu cầu tăng đến từ việc khách hàng tích trữ hàng tồn kho trong bối cảnh lo ngại gián đoạn chuỗi cung ứng và chi phí leo thang. Điều này khiến mức tăng sản xuất mang tính "kỹ thuật" nhiều hơn là sự phục hồi bền vững của tiêu dùng.

Cơ chế hỗ trợ "lớp đệm" tài chính

Đi sâu vào nguyên nhân, có thể thấy điểm yếu lớn nhất của doanh nghiệp nằm ở việc thiếu “lớp đệm” tài chính và năng lực quản trị. Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) hiện chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp cả nước, nhưng phần lớn có quy mô siêu nhỏ, năng lực tài chính hạn chế và khả năng chống chịu trước biến động còn yếu.

Phần lớn doanh nghiệp nhỏ có vốn mỏng, phụ thuộc vào dòng tiền ngắn hạn và ít có khả năng tích lũy. Khi chi phí đầu vào tăng hoặc doanh thu sụt giảm, doanh nghiệp nhanh chóng rơi vào tình trạng thiếu thanh khoản... Trong bối cảnh đó, bất kỳ cú sốc nào từ thị trường, dù là chi phí đầu vào tăng, đơn hàng giảm hay thay đổi chính sách, đều có thể khiến doanh nghiệp rơi vào trạng thái mất cân đối.

Do đó, nhiều chuyên gia khẳng định, xây dựng "lớp đệm tài chính" vững chắc, kết hợp cùng các bệ phóng từ chính sách, là lối thoát duy nhất để doanh nghiệp chấm dứt tình trạng "sống mòn".

Để hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, Dự án Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đang bước vào giai đoạn nước rút để kịp trình Quốc hội xem xét, thông qua. Ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho biết, trước đây, chúng ta làm luật theo kiểu “cung”, tức là Nhà nước có cái gì thì cung cấp cái đó, chủ động đi chọn doanh nghiệp để hỗ trợ khiến họ rơi vào thế bị động. Lần này, tư duy sẽ thay đổi hoàn toàn sang hướng lấy doanh nghiệp làm trọng tâm. Doanh nghiệp tự biết mình thiếu gì, cần gì và họ sẽ là người chủ động tiếp cận chính sách, quyết định lựa chọn đơn vị hỗ trợ mình.

Sự thay đổi mang tính đột phá nhất trong phương thức hỗ trợ chính là cơ chế cấp ngân sách qua hệ thống voucher (phiếu hỗ trợ) và ứng dụng triệt để trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ thông tin vào quản lý dữ liệu. Doanh nghiệp có thể dùng thẻ này để chọn bất kỳ đơn vị cung cấp dịch vụ thiết yếu nào phù hợp (từ tư vấn thuế, kế toán đến chuyển đổi số). Cơ chế này vừa giúp doanh nghiệp chọn đúng người, vừa buộc các đơn vị hỗ trợ phải cạnh tranh, tự nâng cao năng lực để tồn tại, ông Bùi Anh Tuấn chia sẻ.

Ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhấn mạnh, nhấn mạnh mục tiêu quan trọng nhất của lần sửa đổi này là thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân. Việc xây dựng luật không nên chỉ dừng lại ở mục tiêu hoàn thiện hệ thống pháp luật mà cần trở thành công cụ hỗ trợ thiết thực cho doanh nghiệp. Luật phải góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc đang tồn tại, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động, ông Phan Đức Hiếu khẳng định.

Cải cách thể chế đang đi theo hướng giảm thủ tục, bỏ điều kiện kinh doanh không cần thiết, tạo thuận lợi hơn cho sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh và đào thải đối với doanh nghiệp cũng lớn hơn. Vì vậy, doanh nghiệp phải tự nâng cao năng lực, trong khi chính quyền cần cân bằng giữa thu hút đầu tư mới và chăm sóc doanh nghiệp đang hoạt động, ông Phan Đức Hiếu khẳng định.

Hương Giang