Xây dựng và phát triển văn hóa con người Việt Nam trong tình hình mới: Nền tảng vững chắc để đấu tranh phản bác các luận điệu xuyên tạc

Tóm tắt

Có thể nhận thấy rằng, văn hóa đóng vai trò then chốt trong việc định hình bản sắc dân tộc, là nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước, góp phần xây dựng con người toàn diện, tạo động lực đổi mới sáng tạo và củng cố sức mạnh của quốc gia, dân tộc. Việt Nam là một quốc gia với bề dày lịch sử hàng ngàn năm văn hiến, một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Trong xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, văn hóa là yếu tố cốt lõi tạo nên bản sắc, khẳng định vị thế quốc gia, việc xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam gắn với đấu tranh phản bác các luận điểm xuyên tạc về văn hóa là một trong những nhiệm vụ vô cùng cấp thiết, được coi trọng ngang hàng với chính trị, kinh tế và xã hội.

Từ khóa: văn hóa, con người Việt Nam, đấu tranh, phản bác

I. Đặt vấn đề

Văn hóa là động lực nội sinh thúc đẩy sự phát triển toàn diện của con người, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội, tại Hội nghị văn hóa toàn quốc lần thứ 1 năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Trong công cuộc kiến thiết nước nhà có bốn vấn đề cùng phải chú ý đến, cùng phải coi trọng ngang nhau: chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa” (1). Người đã vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê Nin, kết hợp những giá trị văn hóa đặc sắc giữa phương Đông và phương Tây, giữa cổ điển và hiện đại, đồng thời áp dụng một cách sáng tạo, linh hoạt phù hợp với tình hình thực tiễn tại Việt Nam, hệ thống các quan điểm trong tư tưởng Hồ Chí Minh được ví như một viên ngọc sáng lấp lánh để soi đường, dẫn lối cho sự phát triển văn hóa nước nhà, mang một ý nghĩa to lớn trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Ảnh minh họa

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, Việt Nam đang đứng trước rất nhiều cơ hội nhưng cũng đối diện với không ít thách thức, nhất là các vấn đề liên quan đến an ninh phi truyền thống, đặc biệt là sự chống phá của các thế lực thù địch, lợi dụng văn hóa như một “mặt trận mềm” để tấn công tư tưởng, phá hoại nền tảng văn hóa, tinh thần của dân tộc Việt Nam, đe dọa đến an ninh của quốc gia, dân tộc. Trong từng giai đoạn phát triển, Đảng ta luôn đánh giá những thuận lợi và hạn chế, đúc kết nhiều bài học kinh nghiệm quý báu để kịp thời điều chỉnh cho phù hợp với tình hình mới. Đảng ta khẳng định việc xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam là yêu cầu tất yếu, khách quan, lâu dài phải thực hiện song song hai nhiệm vụ chiến lược là vừa xây dựng, phát triển vừa phải đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái, xuyên tạc của các thế lực thù địch hiện nay từng bước góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tạo động lực thực hiện khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

II. Phần nội dung

2.1 Vai trò của văn hóa trong phát triển đất nước hiện nay

Trên thế giới, khi đề cập đến lĩnh vực văn hóa, một nhà nhân loại học văn hóa nổi tiếng người Anh có tên là Edward Bernett Tylor, là người đầu tiên định nghĩa khoa học về văn hóa, xây dựng khái niệm văn hóa như là một di sản của lịch sử và xã hội với tác phẩm: “Văn hóa nguyên thủy” (1871). Tác giả đã đưa ra khái niệm: “Văn hóa, hay nền văn minh, theo nghĩa rộng trong nhân học, là một tổng thể phức hợp bao gồm kiến thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, phong tục và bất kỳ năng lực, tập quán nào khác mà con người có được với tư cách là thành viên của xã hội”(2). Đồng thời, tác giả đã xác định văn hóa là nền tảng của sự tồn tại xã hội, là chìa khóa để xây dựng sự hòa hợp và phát triển bền vững đất nước, đặc biệt trong xây dựng con người và bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Tại Việt Nam, vấn đề xây dựng văn hóa đã được Đảng ta đặc biệt quan tâm từ khi đất nước chưa giành được độc lập, đang ngập chìm trong thời kỳ chiến tranh khốc liệt, cụ thể trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng năm 1930, Đảng đã đề cập đến vấn đề phải phát triển văn hóa của dân tộc thông qua “Đề cương văn hóa Việt Nam”, trong đó chỉ rõ “Mặt trận văn hóa là một trong ba mặt trận quan trọng trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đó chính là chính trị, kinh tế và văn hóa”(3).

Sau khi đất nước hoàn toàn giành được độc lập, Đảng ta đã ban hành nhiều Nghị quyết về tập trung xây dựng văn hóa con người Việt Nam trong tình hình mới đặc biệt là Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII (1998), về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc (4). Đây được xem là một trong những bước đột phá, đúng đắn, sáng tạo trong tư duy lý luận của Đảng về văn hóa, con người Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Trong “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” (5) (bổ sung, phát triển năm 2011) tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu và nhiệm vụ xây dựng nền văn hóa Việt Nam gắn kết chặt chẽ vào đời sống xã hội, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển. Hội nghị Trung ương lần thứ 9, khóa XI (2014) đã ban hành “Nghị quyết về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”(6). Nghị quyết 33-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương khóa XI (2014) nhấn mạnh: “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên của cả hệ thống chính trị”(7). Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII của Đảng xác định: “Lấy giá trị văn hóa, con người Việt Nam làm nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững”(8).

Hội nghị Văn hóa toàn quốc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, ngày 24-11-2021, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh: “Dù theo nghĩa rộng hay nghĩa hẹp thì khi đã nói đến văn hóa là nói đến những gì tinh hoa, tinh túy nhất, được chưng cất, kết tinh, hun đúc thành những giá trị tốt đẹp, cao thượng, đặc sắc nhất, rất nhân văn, nhân ái, nhân nghĩa, nhân tình, tiến bộ”(9).

Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035 đã đặt ra mục tiêu cụ thể như trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP cả nước, xác định một trong những mục tiêu quan trọng nhất là xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát huy “sức mạnh mềm” của văn hóa Việt Nam.

Việc giữ gìn và phát triển nền văn hóa dân tộc trong thời kỳ hội nhập là nhiệm vụ quan trọng, mang tính chiến lược lâu dài trước âm mưu chống phá của các thế lực thù địch trong giai đoạn hiện nay, mỗi người dân Việt Nam, đặc biệt là đảng viên, cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, nhận thức đúng đắn để bảo vệ giá trị cốt lõi của văn hóa Việt Nam, bởi đây chính là nền tảng tinh thần của xã hội, động lực để phát triển đất nước bền vững.

2.2 Thành tựu và hạn chế trong lĩnh vực văn hóa thời gian qua

Sau hơn 35 năm thực hiện công cuộc đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, toàn diện và có ý nghĩa lịch sử trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Đặc biệt, trong lĩnh vực văn hóa đã đạt được một số thành tựu nổi bật như sau:

Thứ nhất, Việt Nam đã kiên trì xây dựng nền văn hóa tiên tiến, hiện đại nhưng vẫn giữ được bản sắc dân tộc, truyền thống lịch sử và giá trị nhân văn sâu sắc, bởi văn hóa được xem là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững, thông qua các chương trình, kế hoạch, chủ trương, chính sách về văn hóa từng bước được đổi mới, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế, xã hội và hội nhập quốc tế.

Không gian “Tinh hoa Văn hóa Việt Nam” tại Hội chợ mùa Thu lần thứ nhất 2025. Ảnh: Bộ VHTT&DL

Thứ hai, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được phát động góp phần xây dựng lối sống đoàn kết, nhân ái, nghĩa tình. Nhiều mô hình làng, xã văn hóa, khóm, ấp văn hóa ngày càng phát triển, hoạt động vui chơi, giải trí gắn với loại hình văn hóa dân gian truyền thống tạo nền tảng vững chắc cho việc xây dựng con người và môi trường văn hóa lành mạnh, thu hút đông đảo người dân địa phương tham gia hoạt động, sáng tạo và hưởng thụ văn hóa.

Thứ ba, tài nguyên về di sản văn hóa vật thể và phi vật thể tiếp tục được bảo tồn và phát triển góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Theo số liệu của Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 2024)(10), cả nước có hơn 40.000 di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh; 70.000 di sản văn hóa phi vật thể, 34 di sản được UNESCO ghi danh gồm 08 Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, 16 di sản văn hóa phi vật thể và 10 di sản tư liệu; 138 di tích quốc gia đặc biệt được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng…Bên cạnh đó là gần 8.000 lễ hội được lưu truyền gắn với nhiều phong tục, tập quán, nghệ thuật trình diễn, làng nghề thủ công, văn hóa ẩm thực, trang phục...trong đó có nhiều phong tục, tập quán đặc sắc được nghiên cứu, sưu tầm và phục dựng để bảo tồn, phát triển trong lĩnh vực văn hóa và hoạt động du lịch, đã góp phần khẳng định và bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam với bạn bè quốc tế.

Thứ tư, các ngành công nghiệp văn hóa như điện ảnh, âm nhạc, truyền hình, thời trang… có bước phát triển mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng. Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2020, tầm nhìn 2030, hướng tới việc kết hợp giữa giá trị truyền thống với công nghệ hiện đại để thúc đẩy sự đổi mới, sáng tạo.

Thứ năm, Việt Nam chủ trương “hòa nhập nhưng không hòa tan”, chọn lọc tinh hoa nhân loại để làm giàu cho văn hóa dân tộc, chủ trì, phối hợp tổ chức nhiều hoạt động giao lưu các đoàn biểu diễn nghệ thuật tại các sự kiện trong nước và quốc tế, ký kết nhiều hiệp định về văn hóa với các nước, các điều ước quốc tế song phương, đa phương về di sản văn hóa góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới trở thành một điểm đến hấp dẫn về văn hóa và du lịch, thu hút hàng triệu du khách quốc tế mỗi năm.

Thứ sáu, ứng dụng công nghệ trong phát triển văn hóa: văn hóa số đang dần trở thành xu hướng chủ đạo, nhiều bảo tàng, triển lãm, chương trình biểu diễn được số hóa, phục vụ nhu cầu tìm hiểu của công chúng qua internet. Các nền tảng mạng xã hội, kênh truyền hình, báo chí điện tử đóng vai trò quan trọng trong phổ biến và định hướng văn hóa.

Mặc dù sự nghiệp xây dựng văn hóa, phát triển con người Việt Nam những năm vừa qua đạt nhiều thành tựu nổi bật nhưng vẫn còn những thách thức, bất cập cần được nhìn nhận nghiêm túc để kịp thời khắc phục.

Thứ nhất, chất lượng đời sống văn hóa chưa đồng đều: sự chênh lệch về mức hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền vẫn còn khá lớn. Một số địa phương, đời sống văn hóa tinh thần còn nghèo nàn, hạn chế về cơ sở vật chất kỹ thuật…Nhà nước cũng đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ, phát triển văn hóa nhưng hoạt động thiếu hiệu quả, nội dung, phương thức nghèo nàn, trùng lặp, một số nơi còn không phù hợp với truyền thống văn hóa và điều kiện kinh tế của địa phương.

Thứ hai, môi trường văn hóa còn nhiều biểu hiện lệch chuẩn: hạn chế lớn nhất trong xây dựng con người những năm vừa qua là sự suy thoái về tư tưởng, xuống cấp về đạo đức, tha hóa về lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, gây bức xúc trong xã hội, ảnh hưởng đến niềm tin của người dân. Một bộ phận không nhỏ người dân có lối sống thiếu lý tưởng, đang đối mặt với lối sống thực dụng, lệch chuẩn, chạy theo trào lưu, thiếu định hướng giá trị và kỹ năng sống, chạy theo văn hóa nước ngoài. Nhiều sản phẩm văn hóa không phù hợp với truyền thống của dân tộc, thậm chí một số tác phẩm ảnh hưởng tiêu cực đối với thị hiếu, lối sống của người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Thứ ba, công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa còn bất cập: một số di tích bị xuống cấp nghiêm trọng nhưng chưa được trùng tu kịp thời, công tác quản lý di sản còn lỏng lẻo ở một số nơi, dẫn đến tình trạng thương mại hóa, biến tướng lễ hội, làm mất đi giá trị truyền thống vốn có, một số loại hình nghệ thuật truyền thống có nguy cơ mai một thậm chí mất đi do thiếu lực lượng kế thừa người thưởng thức.

Thứ tư, công tác quản lý nhà nước về văn hóa còn nhiều bất cập, các chính sách chưa theo kịp thực tiễn phát triển của xã hội và xu hướng hội nhập quốc tế, công tác kiểm duyệt, quản lý thông tin văn hóa trên môi trường số, mạng xã hội còn nhiều hạn chế, sự phối hợp giữa các cơ quan ban, ngành, đoàn thể trong việc xây dựng đời sống văn hóa còn thiếu đồng bộ, dẫn đến hiệu quả quản lý chưa cao.

2.3 Nhận diện một số luận điệu xuyên tạc về văn hóa hiện nay

Hiện nay, tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động phức tạp, sự hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra mạnh mẽ, sự phát triển vượt bậc của khoa học công nghệ đã tạo điều kiện thuận lợi cho các thế lực thù địch không chỉ chống phá ta trên lĩnh vực chính trị, kinh tế, quốc phòng, mà còn đặc biệt đẩy mạnh “diễn biến hòa bình” trên mặt trận văn hóa, tư tưởng, coi đây là “mũi đột phá” để làm thay đổi căn bản nền tảng tinh thần của xã hội ta. Nhận diện các hình thức, nội dung xuyên tạc văn hóa Việt Nam như phủ nhận giá trị truyền thống tốt đẹp, văn hóa đã lỗi thời, lạc hậu, với mục đích chính là gây mất niềm tin, đánh mất giá trị bản sắc văn hóa, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Một số luận điệu xuyên tạc trên mặt trận văn hóa của các thế lực thù địch ở Việt Nam hiện nay như sau:

Một là, luận điệu xuyên tạc cho rằng: “Văn hóa truyền thống Việt Nam đã lỗi thời, lạc hậu, cần phải thay thế” với mục tiêu phủ nhận các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, từng bước làm mất gốc văn hóa, xóa nhòa bản sắc thông qua các thủ đoạn như lợi dụng sự phát triển của công nghệ, mạng xã hội để lan truyền tư tưởng sính ngoại, đề cao giá trị văn hóa phương Tây, cổ xúy lối sống thực dụng, cá nhân, đưa ra những hình ảnh, thông tin sai lệch về các lễ nghi, phong tục, tập quán, lễ hội truyền thống. Để đấu tranh, phản bác lại luận điệu này chúng ta cần phải nhận thức rõ văn hóa truyền thống Việt Nam là kết tinh của lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, giàu tính nhân văn và có khả năng thích nghi, phát triển phù hợp với thời đại, hội nhập không đồng nghĩa với hòa tan, nhiều giá trị truyền thống đang được làm mới và phát huy hiệu quả trong xã hội hiện đại như Tết cổ truyền, Phong tục thờ cúng Ông, Bà tổ tiên, các trang phục truyền thống Việt Nam đang được quảng bá hiệu quả đến bạn bè quốc tế như áo dài, áo tứ thân, áo bà ba…cùng nhiều ẩm thực hấp dẫn thu hút du khách trong và ngoài nước như Phở, Bánh mì, Bánh xèo…

Hai là, luận điệu xuyên tạc: “Văn hóa Việt Nam bị nhà nước áp đặt, không có tự do sáng tạo, đổi mới” với mục đích gây chia rẽ giữa đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức với Nhà nước, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng trong lĩnh vực văn hóa thông qua các thủ đoạn như cắt ghép phát ngôn của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các văn nghệ sĩ nổi tiếng có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội nhằm vu cáo chính sách văn hóa của Nhà nước là gò bó, lỗi thời, thiếu sáng tạo, đồng thời ca ngợi, khuyến khích các tác phẩm lệch chuẩn với văn hóa truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam để thu hút lực lượng khán giả, đặc biệt là giới trẻ. Để đấu tranh với luận điệu này, chúng ta cần xác định rõ Việt Nam luôn tôn trọng tự do sáng tạo trong khuôn khổ pháp luật và đạo đức xã hội, nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật, âm nhạc phản biện xã hội sâu sắc, giới thiệu các giá trị truyền thống tốt đẹp về phong tục tập quán của Việt Nam luôn được Nhà nước tôn vinh cụ thể như tác phẩm âm nhạc “Bắc Bling” được sản xuất năm 2025 do các ca sĩ, nghệ sĩ Việt Nam trình bày, chỉ trong vòng hơn 01 tháng phát hành đã thu hút trên 100 triệu lượt xem, đây được xem là một trong những minh chứng cho sự sáng tạo nghệ thuật, âm nhạc để quảng bá văn hóa Việt Nam đến bạn bè quốc tế, bởi sự kết hợp sáng tạo giữa các nhạc cụ, âm nhạc dân tộc truyền thống và hiện đại.

Ba là, luận điệu xuyên tạc: “Văn hóa Việt Nam không có gì đặc sắc, thua kém các nền văn hóa lớn khác” với mục tiêu hạ thấp lòng tự hào dân tộc, kích động tâm lý tự ti văn hóa, tạo điều kiện cho văn hóa ngoại lai xâm nhập, thao túng giới trẻ, thông qua các thủ đoạn so sánh phiến diện giữa văn hóa Việt với phương Tây, Trung Quốc, Hàn Quốc... theo tiêu chí thương mại hóa hoặc giải trí. Để đấu tranh với luận điệu này chúng ta cần hiểu rõ văn hóa Việt Nam là sự kết tinh đa dạng, giàu bản sắc, đã được UNESCO ghi nhận nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể như Nhã nhạc cung đình Huế, Dân ca quan họ Bắc Ninh, Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, Nghệ thuật đờn ca tài tử…không chỉ góp phần trong việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống mà còn mang một ý nghĩa to lớn trong phát triển du lịch hiện nay.

2.4 Đề xuất một vài giải giáp về phát triển văn hóa trước sự xuyên tạc của các thế lực thù địch trong tình hình mới

Trong bối cảnh hiện nay, khi các thế lực thù địch không ngừng gia tăng các hoạt động chống phá, xuyên tạc đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, đặc biệt trên mặt trận văn hóa, việc xây dựng và phát triển văn hóa con người Việt Nam càng trở nên quan trọng và cấp bách hơn bao giờ hết. Đây không chỉ là nhiệm vụ giữ gìn, bảo vệ những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, mà còn là lá chắn tư tưởng phòng thủ vững chắc trước âm mưu “diễn biến hòa bình”của các thế lực thù địch, sự xâm nhập của các luồng tư tưởng sai trái, lệch lạc. Vì vậy, Đảng và Nhà nước ta cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực để xây dựng văn hóa, con người Việt Nam vừa có bản lĩnh chính trị vững vàng, vừa có đạo đức, tri thức và năng lực thích ứng với thời đại mới.

Về giải pháp chung

Thứ nhất, đẩy mạnh giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ: tuyên truyền các giá trị cốt lõi của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh. Khẳng định chủ trương, đường lối xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam của Đảng và Nhà nước ta hiện nay là hoàn toàn đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với những giá trị truyền thống tốt đẹp trong bối cảnh hiện nay, tất cả vì mục tiêu chung xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Thứ hai, chủ động đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong lĩnh vực văn hóa, đặc biệt là trên không gian mạng: cần phải xây dựng lực lượng chuyên trách và mạng lưới cộng tác viên đủ năng lực, trình độ, bản lĩnh vững vàng để tham gia đấu tranh tư tưởng lý luận trên môi trường số. Kịp thời phát hiện, phản bác các luận điệu xuyên tạc văn hóa truyền thống tốt đẹp của Việt Nam, phủ nhận thành tựu cách mạng, bôi nhọ lãnh đạo, kích động chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, ngăn chặn phát hiện hành vi vi phạm từ sớm, từ xa đồng thời kiên quyết xử lý các biểu hiện lệch chuẩn văn hóa, phản văn hóa, nhất là trong các sản phẩm văn hóa đại chúng.

Thứ ba, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong gia đình, nhà trường và xã hội, phát huy vai trò của gia đình trong giáo dục đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ, bởi gia đình chính là tế bào của xã hội, nếu từng gia đình khỏe mạnh, hạnh phúc, thì xã hội chắc chắn sẽ phát triển lành mạnh, bền vững, tiếp tục phát huy và đẩy mạnh phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” hiện nay.

Thứ tư, phát huy vai trò của của đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức và các cơ quan báo chí, truyền thông chính thống, tạo điều kiện thuận lợi để văn nghệ sĩ sáng tạo các tác phẩm có nội dung tích cực, thể hiện lý tưởng cách mạng, ca ngợi Đảng, Bác Hồ, đất nước và con người Việt Nam, tăng cường truyền thông định hướng dư luận xã hội, chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời đấu tranh với tin giả, tin xấu, xây dựng đội ngũ người làm báo vừa hồng vừa chuyên, trung thành với lý tưởng cách mạng, sản xuất nhiều sản phẩm văn hóa, nghệ thuật hấp dẫn, lan tỏa giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam thời kỳ mới.

Thứ năm, đổi mới công tác lãnh đạo, quản lý văn hóa gắn với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố vững chắc trận địa tư tưởng trong hệ thống chính trị, phát huy vai trò của các tổ chức Đảng, đoàn thể trong tuyên truyền, giáo dục văn hóa, con người, rà soát, hoàn thiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển văn hóa, xây dựng con người. Nâng cao năng lực của cán bộ quản lý văn hóa, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, đảm bảo việc thực thi các chủ trương, chính sách văn hóa của Đảng được hiệu quả.

Về giải pháp cụ thể

Tiếp tục thực hiện nghiêm lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời: “Nhiệm vụ giáo dục rất quan trọng và vẻ vang, vì nếu không có thầy giáo thì không có giáo dục… Không có giáo dục, không có cán bộ thì cũng không nói gì đến kinh tế, văn hóa”(11). Với vai trò vừa là một giảng viên, vừa là một đảng viên trẻ, bản thân luôn nhận thức rõ vai trò, trách nhiệm của bản thân trong việc xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trước các luận điệu xuyên tạc hiện nay là một trong những trọng trách vô cùng to lớn, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Bản thân đề xuất một vài giải pháp cụ thể sau:

Một là, bản thân phải luôn gương mẫu trong tư tưởng, đạo đức, lối sống, tuyệt đối trung thành với Chủ nghĩa Mác - Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tin tưởng tuyệt đối vào vai trò lãnh đạo của Đảng, sự điều hành quản lý của Nhà nước và sự quyết tâm đồng lòng của toàn dân. Với vai trò vừa là đảng viên và giảng viên trẻ, là người truyền thụ tri thức cho thế hệ sinh viên, cần luôn gương mẫu về bản lĩnh chính trị, kiên định lập trường tư tưởng, trung thành với lý tưởng cách mạng. Thực hành đạo đức, lối sống văn hóa, tích cực lan tỏa giá trị tốt đẹp trong môi trường sư phạm, học đường và cộng đồng. Chủ động phản bác các quan điểm sai trái trên mặt trận văn hóa, tư tưởng bằng hành động cụ thể, thiết thực, tạo sự lan tỏa thông qua chính hình ảnh, việc làm, lời nói của mình.

Hai là, tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy, lồng ghép giáo dục văn hóa và tư tưởng trong bài giảng, phân tích cho sinh viên nắm rõ vị trí, vai trò và tầm quan trọng của lĩnh vực văn hóa trong phát triển đất nước hiện nay. Áp dụng các phương pháp giảng dạy sáng tạo, lấy người học làm trung tâm, phát triển tư duy phản biện và khả năng nhận diện thông tin sai lệch. Khơi dậy tinh thần tự hào dân tộc của sinh viên thông qua thành tựu phát triển văn hóa Việt Nam, thái độ sống tích cực và ý thức đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên, đặc biệt trên không gian mạng hiện nay.

Ba là, chủ động, tích cực tham gia nghiên cứu khoa học, các hoạt động truyền thông, tuyên truyền, phản biện xã hội về văn hóa: tích cực viết bài, chia sẻ thông tin chính thống, đấu tranh trên mạng xã hội để phản bác các luận điệu xuyên tạc, bảo vệ quan điểm đúng đắn của Đảng và Nhà nước. Vận động sinh viên, đồng nghiệp tích cực tham gia các buổi sinh hoạt chuyên đề về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước các thế lực thù địch hiện nay để giúp sinh viên nhận thức đúng đắn từ trong suy nghĩa đến hành động, đồng thời nâng cao nhận thức về chủ quyền, lịch sử dân tộc, giá trị văn hóa truyền thống và hiện đại trong tình hình mới.

III. Kết luận

Có thể nhận thấy rằng, lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”(12) đã khơi dậy ý thức tự hào dân tộc, tinh thần yêu nước của mỗi người dân Việt Nam, đã tập hợp được sức mạnh của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân hoàn thành nhiệm vụ giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng một nền văn hóa Việt Nam có tính chất dân tộc, khoa học và đại chúng. Việc xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam không chỉ là nhiệm vụ chiến lược nhằm phát huy nội lực, khơi dậy sức mạnh dân tộc mà còn là “lá chắn mềm” trước những tác động, thách thức từ các thế lực thù địch trên mặt trận văn hóa.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, nâng cao “sức đề kháng” trước các âm mưu xuyên tạc, phá hoại là nền tảng vững chắc, là yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, đặc biệt là vai trò chủ động của mỗi người dân trong việc tiếp nhận có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại, phải kiên định với các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc và định hướng phát triển bền vững. Chỉ khi xây dựng được một nền văn hóa giàu bản sắc, con người Việt Nam phát triển toàn diện cả về trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh, chúng ta mới có thể vững vàng bảo vệ trận địa văn hóa, xây dựng một đất nước phồn vinh, văn minh, hiện đại, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế./.

TÀI LIỆU TRÍCH DẪN

(1) Hồ Chí Minh (1997), Về văn hóa, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Hà Nội, tr. 11.

(2) Tylor (2001), Văn hóa nguyên thủy (Huyền Giang dịch), Tạp chí Văn hóa nghệ thuật xuất bản, Hà Nội.

(3) Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 40.

(4) Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII (1998), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.54 - 56, 98.

(5) Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011).

(6) Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9, khóa XI (2014) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 6.

(7) Nghị quyết số 33-NQ/TW, Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI (2014), về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.

(8) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (2021), Nxb, Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, t. I, tr. 47.

(9) Nguyễn Phú Trọng (2021), “Ra sức xây dựng, giữ gìn và phát huy những giá trị đặc sắc của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, Tạp chí Cộng sản, số 979, tr. 4.

(10) Cục Di sản, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (2024).

(11) Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, tập 10, tr. 345.

(12) Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia-Sự thật, Hà Nội, t.3, tr. 458.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Đỗ Ngọc Hanh (2022), Phát triển văn hóa, con người Việt Nam thời kỳ mới, Tạp chí Cộng sản.

2. Khuất Thị Nga (2024), Phát triển văn hóa, con người Việt Nam trước tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Tạp chí Quản lý Nhà nước.

3. Nguyễn Thị Thanh Hoa (2024), Phản bác luận điệu xuyên tạc chủ trương của Đảng về xây dựng nền văn hóa, Trường Đại học Hải Dương.

4. Nguyễn Phú Trọng (2023), Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

5. Nguyễn Thị Doan (2022), Giải pháp phát triển con người Việt Nam toàn diện trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Tạp chí Lý luận chính trị, số 10.

6. Nguyễn Trọng Nghĩa (2023), Phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Tạp chí Cộng sản, số 999.

7. Phạm Văn Dương (2023), Xây dựng hệ giá trị văn hóa con người Việt Nam trong đường lối phát triển đất nước, Tạp chí Cộng sản.

8. Trần Thọ Quang (2025), Xây dựng nền văn hóa Việt Nam ngày càng bền vững, tiến bộ, bản sắc, tương xứng với trình độ phát triển kinh tế - xã hội hiện nay theo tinh thần Đại hội XIII của Đảng, Tạp chí Cộng sản.

9. Trần Thị Minh Tuyết, Đinh Thanh Xuân (2023), Xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ đổi mới: Thực trạng và giải pháp, Tạp chí Chính trị và Phát triển.

10. Trịnh Thị Tuyết Mai (2024), Phản bác những luận điệu xuyên tạc về quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, học thuật và sự kiện văn hóa ở Việt Nam, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.

Trần Trung Kiên, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long