Xây dựng hạ tầng số đồng bộ, thể chế số bao trùm và phát triển nhân lực số chất lượng cao

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính phát biểu lại Lễ khai mạc Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN lần thứ 6

ASEAN đạt nhiều thành tựu trong phát triển kinh tế số

Phát biểu khai mạc Hội nghị, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Chủ tịch Hội nghị ADGMIN lần thứ 6 nhiệt liệt chào mừng các Bộ trưởng và đại biểu các nước thành viên ASEAN tham dự Hội nghị tại Thủ đô Hà Nội – trung tâm chính trị, văn hóa và đổi mới sáng tạo của Việt Nam.

Nhìn lại chặng đường hợp tác, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, từ cơ chế hợp tác viễn thông trong khuôn khổ TELMIN đến quá trình chuyển đổi sang ADGMIN với phạm vi mở rộng sang lĩnh vực số, hợp tác Bộ trưởng Số luôn là một trụ cột quan trọng, góp phần thúc đẩy và hiện thực hóa các mục tiêu của Cộng đồng Kinh tế ASEAN.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, Kế hoạch Chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN 2026 - 2030, được Lãnh đạo ASEAN thông qua tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 46 tháng 5/2025, đã đánh dấu một bước chuyển căn bản trong tư duy phát triển của khu vực.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng phát biểu tại Hội nghị

Trong hơn một thập kỷ qua, ASEAN đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật về kết nối, với số người dùng Internet tăng gấp đôi, hạ tầng 4G phủ gần như toàn khu vực và 5G nhanh chóng trở thành tiêu chuẩn mới.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, trong bối cảnh các hoạt động kinh tế – xã hội ngày càng dịch chuyển lên môi trường số, thách thức không chỉ là có kết nối hay bảo đảm an toàn, mà quan trọng hơn là kết nối đó có tạo ra tri thức mới, giá trị mới và năng lực thích ứng mới hay không.

ASEAN đang cùng nhau thực hiện quá trình chuyển đổi từ hạ tầng viễn thông sang hạ tầng số, tiến tới hạ tầng trí tuệ – nền tảng của sản xuất và phát triển trong giai đoạn mới.

Chủ đề của Hội nghị năm nay, “ASEAN Adaptive: From Connectivity to Collective Intelligence” (ASEAN Thích ứng: Từ Kết nối tới Trí tuệ Tập thể), phản ánh rõ bước chuyển mang tính thời đại trong tư duy phát triển số của khu vực.

Phát biểu tại Lễ Khai mạc ông Kao Kim Hourn - Tổng Thư ký ASEAN, khẳng định cam kết mạnh mẽ của ASEAN trong thúc đẩy hợp tác số toàn diện, thu hẹp khoảng cách số giữa các quốc gia thành viên và xây dựng một không gian số an toàn, tin cậy và bao trùm. Ông nhấn mạnh vai trò then chốt của cơ chế ADGMIN trong việc cụ thể hóa các định hướng chiến lược của ASEAN thông qua các chương trình, sáng kiến và khuôn khổ hợp tác thực chất.

Ông Kao Kim Hourn, Tổng Thư ký ASEAN phát biểu tại Hội nghị

Theo Tổng Thư ký ASEAN, ADGMIN là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số của khu vực, đặc biệt trong bối cảnh các công nghệ mới nổi như trí tuệ nhân tạo, điện toán lượng tử, chuỗi khối và phân tích dữ liệu nâng cao đang ngày càng tác động sâu rộng đến mô hình tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và năng suất của các nền kinh tế. Ông cho rằng việc tăng cường phối hợp chính sách khu vực đối với các công nghệ này sẽ góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng của kinh tế số ASEAN, đồng thời hỗ trợ tiến bộ kinh tế – xã hội cho người dân trong khu vực.

Trong khi đó, Amandeep Singh Gill, Phó Tổng Thư ký, Đặc phái viên về Công nghệ của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc, đã chia sẻ những xu hướng lớn đang định hình tiến trình chuyển đổi số và phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) trên phạm vi toàn cầu. Ông cho rằng AI đang chuyển từ một lĩnh vực nghiên cứu chuyên biệt trở thành một lực lượng phổ quát, tác động sâu rộng đến kinh tế, quản trị, quan hệ quốc tế và đời sống xã hội, đồng thời hòa quyện với các làn sóng số hóa trước đó như Internet, di động và điện toán đám mây.

Theo ông Amandeep Singh Gill, AI được dự báo sẽ đóng góp đáng kể vào tăng trưởng GDP và năng suất, song quá trình này sẽ diễn ra không đồng đều giữa các quốc gia và khu vực. Do đó, việc thu hẹp khoảng cách số, nâng cao năng lực tiếp cận và ứng dụng công nghệ một cách có trách nhiệm là yêu cầu then chốt. Ông nhấn mạnh cách tiếp cận cân bằng, lấy con người làm trung tâm, trong đó công nghệ số và AI cần được triển khai theo hướng phục vụ phát triển bền vững, bao trùm và mang lại tác động thực chất cho xã hội.

Ngài Amandeep Singh Gill, Phó Tổng Thư ký, Đặc phái viên về Công nghệ của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc phát biểu tại Hội nghị

Đặc phái viên của Liên Hợp Quốc cũng khuyến nghị ASEAN tiếp tục đầu tư vào hạ tầng số, kỹ năng số và các khuôn khổ chính sách phù hợp, qua đó tạo nền tảng để khai thác hiệu quả tiềm năng của AI và các công nghệ mới nổi trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Thúc đẩy xây dựng một hệ sinh thái số nhân văn

Phát biểu tại Hội nghị, thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Chính phủ Việt Nam, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, nhân loại đang sống trong kỷ nguyên số, kỷ nguyên của sự bùng nổ công nghệ chưa từng có, nhất là sự phát triển mạnh của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, chuỗi khối… Những thành tựu đó đã làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất kinh doanh và quản trị xã hội, mở ra cơ hội cho các quốc gia vươn lên mạnh mẽ. Chuyển đổi số không chỉ là xu thế tất yếu, yêu cầu khách quan mà còn là lựa chọn chiến lược và ưu tiên hàng đầu của các quốc gia để phát triển nhanh và bền vững trong thời đại mới.

Thủ tướng đánh giá, ASEAN và thế giới đang trải qua những chuyển đổi mang tính căn bản, toàn diện, xoay chuyển tình thế, chuyển đổi trạng thái, trong đó chuyển đổi số, phát triển Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số trở thành động lực tăng trưởng mới và dần khẳng định vị trí là trụ cột phát triển bền vững của thế giới nói chung, từng quốc gia nói riêng.

Sự phát triển mạnh mẽ của các hệ sinh thái số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức kết nối giữa con người và tương tác giữa các quốc gia, đặt ra yêu cầu vừa cấp bách, vừa lâu dài, mang tính chiến lược về việc xây dựng hạ tầng số đồng bộ, thể chế số bao trùm và phát triển nhân lực số chất lượng cao.

Dữ liệu đã trở thành nguồn tài nguyên chiến lược mới. Năng lực làm chủ và kết nối dữ liệu không chỉ quyết định hiệu quả quản trị đất nước, năng lực cạnh tranh quốc gia, mà còn mở rộng không gian hợp tác trong ASEAN và ASEAN với các nước khác.

Thủ tướng cùng các đại biểu dự Hội nghị

Trí tuệ nhân tạo đang lan tỏa mạnh mẽ, giữ vai trò trung tâm trong kỷ nguyên số. Đòi hỏi ASEAN cần thúc đẩy phát triển cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới để nhân rộng cho toàn khu vực. Đồng thời, phát triển trí tuệ nhân tạo phải gắn với tiêu chuẩn đạo đức, lấy con người làm trung tâm, phục vụ mục tiêu hòa bình, hợp tác và phát triển.

An ninh mạng và chủ quyền số quốc gia là một nhiệm vụ rất quan trọng. Không gian mạng trở thành một mặt trận mới, nơi các thách thức an ninh phi truyền thống gia tăng nhanh chóng, đòi hỏi cách tiếp cận chủ động, tổng thể, bao trùm, toàn diện và hợp tác quốc tế thực chất, hiệu quả.

Thủ tướng cho biết, trong bối cảnh đó, ASEAN xác lập định hướng hợp tác mới, chuyển từ kết nối hạ tầng sang kết nối thông minh; trọng tâm là phát triển hạ tầng số song hành với khai thác dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, kiến tạo một hệ sinh thái số của khu vực liền mạch, xuyên biên giới.

"Hơn hết, kết nối số không chỉ là kết nối hạ tầng, mà là kết nối trí tuệ, kết nối niềm tin và sự đoàn kết. Hệ sinh thái số không chỉ mở ra không gian cho phát triển mới, mà còn là cầu nối thúc đẩy sự tôn trọng, sự quý mến, sự đoàn kết, tăng cường hiểu biết và gắn kết giữa các quốc gia, dân tộc", Thủ tướng nói

Nhìn lại gần 6 thập kỷ hình thành và phát triển của ASEAN, Thủ tướng đánh giá ASEAN đã vươn mình mạnh mẽ trở thành một trong những khu vực phát triển năng động nhất thế giới, tâm điểm tăng trưởng; là nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới với tổng quy mô GDP khoảng 3,7 nghìn tỷ USD; là thị trường nhiều tiềm năng với gần 700 triệu dân, trong đó hơn 60% là người trẻ, yêu thích công nghệ và sẵn sàng đổi mới sáng tạo.

Trong chuyển đổi số, ASEAN đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận, hoàn thành Kế hoạch Tổng thể số ASEAN 2025 với nhiều bước tiến quan trọng: Các sáng kiến về Chính phủ số, hạ tầng số, dữ liệu được triển khai hiệu quả; đã thống nhất thiết lập các khung khổ hợp tác quan trọng như: Hiệp định Khung kinh tế số ASEAN, Mạng lưới an toàn trí tuệ nhân tạo ASEAN... Kinh tế số năm 2025 có quy mô gần 300 tỷ USD, gấp đôi so với năm 2020. Tỉ lệ người dân sử dụng Internet trên 75%; thanh toán số tăng trưởng hơn 50%/năm; thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ.

Thủ tướng nêu rõ, kể từ khi gia nhập, Việt Nam luôn xác định ASEAN là ưu tiên chiến lược trong chính sách đối ngoại. Trong kỷ nguyên số, sự phát triển bền vững của Việt Nam càng gắn kết mật thiết với sự ổn định, hòa bình, hợp tác, phát triển và thịnh vượng của Cộng đồng ASEAN.

Việt Nam đã có nhiều nỗ lực thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia và đạt được nhiều kết quả quan trọng: Ban hành Nghị quyết của Bộ Chính trị, Nghị quyết của Quốc hội, Nghị quyết và Chương trình hành động của Chính phủ về tạo đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, xem đây là một động lực mới của phát triển nhanh, bền vững đất nước, nhấn mạnh tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và chuyển đổi số.

Hướng tới Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 phát triển năng động, tự cường và gắn kết, ASEAN đang nỗ lực hoàn thành các mục tiêu đầy tham vọng. Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, Thủ tướng chia sẻ ba định hướng lớn, mang tính gợi mở để các bộ trưởng cùng thảo luận và cụ thể hóa trong các chương trình hợp tác.

Thứ nhất, tăng cường niềm tin số và xây dựng thể chế thích ứng. ASEAN cần thúc đẩy xây dựng một hệ sinh thái số nhân văn, lấy con người làm trung tâm, được dẫn dắt bởi các chuẩn mực đạo đức và bảo vệ lợi ích hài hòa của mọi chủ thể. Triển khai thực chất Hướng dẫn của ASEAN về quản trị và đạo đức trí tuệ nhân tạo; từng bước vận hành hiệu quả Mạng lưới an toàn trí tuệ nhân tạo khu vực.

Thứ hai, phát triển hạ tầng số hiện đại, thúc đẩy kết nối số thông minh, đồng bộ và bền vững và tăng khả năng chống chịu, nhất là hệ thống cáp quang (biển và đất liền) và trung tâm dữ liệu. ASEAN cần sớm xúc tiến, hợp tác nghiên cứu và phát triển vệ tinh để phục vụ giám sát thiên tai, quản lý tài nguyên, cung cấp Internet cho vùng sâu, vùng xa, hải đảo…

Thứ ba, bảo đảm an ninh mạng và phát triển nhân lực số. ASEAN cần nâng cao hiệu quả chia sẻ thông tin, tăng cường diễn tập chung và củng cố lòng tin để ứng phó kịp thời, hiệu quả các cuộc tấn công mạng; đẩy mạnh hợp tác phòng chống lừa đảo trực tuyến, tội phạm mạng.

Người đứng đầu Chính phủ khẳng định, trên tinh thần "lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ", Việt Nam cam kết tiếp tục là thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm trong hợp tác số ASEAN và với các đối tác khác. Việt Nam sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ các nước còn khó khăn để thu hẹp khoảng cách số và cùng phát triển. Việt Nam mong muốn đẩy mạnh hơn nữa hợp tác toàn diện với các nước trên cơ sở minh bạch, tin cậy và tôn trọng lẫn nhau, cùng kiến tạo một Cộng đồng số ASEAN đoàn kết, tự cường và thịnh vượng, sẵn sàng hợp tác với các nước, khu vực trên thế giới để có hợp tác đa tầng, đa lớp, bao trùm, toàn diện, mang lại hiệu quả thiết thực.

Thủ tướng tin tưởng rằng Hội nghị Bộ trưởng số lần thứ 6 sẽ không chỉ là sự kiện thường niên, mà là dấu mốc quan trọng thể hiện quyết tâm chính trị của ASEAN từ kết nối hạ tầng số sang kết nối trí tuệ, kết nối niềm tin, kết nối đoàn kết, bao trùm, toàn diện hơn. Những cam kết tại Hội nghị sẽ góp phần hình thành khung thể chế đồng bộ, hạ tầng số liên thông và không gian số an toàn, tạo nền tảng cho phát triển, thu hẹp khoảng cách số, nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của ASEAN, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi giá trị số khu vực và toàn cầu, hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045...

Hồng Sơn