World Cup 2026: Khoảng cách không dễ thu hẹp với bóng đá châu Á

Các cầu thủ Nhật Bản tri ân, cúi đầu xin lỗi cổ động viên nhà sau trận thua Brazil. Ảnh: Japanese

Khi cơ hội đi tiếp không được quyết định sau một lượt trận

World Cup 2026 khởi đầu như mơ với bóng đá châu Á. Những lượt trận đầu tiên mang đến bầu không khí đầy lạc quan. Hàn Quốc đánh bại Séc, Nhật Bản cầm hòa Hà Lan, Qatar giành điểm trước Thụy Sĩ, Saudi Arabia khiến Uruguay chia điểm, còn Iran giành 1 điểm trước New Zealand trong thế trận áp đảo.

Trong bối cảnh thể thức 48 đội giúp tới 32 đội giành quyền đi tiếp, nhiều người tin rằng đây sẽ là kỳ World Cup thành công nhất lịch sử bóng đá châu Á. Nhưng như nhiều chuyên gia nhận định, cơ hội đi tiếp tại World Cup không được quyết định sau lượt trận đầu tiên.

Ngay từ lượt đấu thứ hai, khoảng cách về trình độ bắt đầu hiện rõ. Qatar thua Canada 0-6, Uzbekistan gục ngã 0-5 trước Bồ Đào Nha, Iraq thảm bại 0-5 trước Senegal. Hàn Quốc đánh rơi cơ hội đi tiếp khi thua cay đắng 0-1 trước chủ nhà Mexico.

Đến khi vòng bảng khép lại, có tới 7 trong 9 đại diện bóng đá châu Á phải xách vali về nước. Nhật Bản và Australia là hai đội duy nhất giành quyền vào vòng đấu loại trực tiếp. Tuy nhiên, Nhật Bản cũng đã phải dừng bước trước Brazil sau trận đấu quả cảm và đầy bản lĩnh. Dù còn Australia thi đấu ở vòng 32 đội vào rạng sáng 4-7, nhưng khả năng xô đổ cột mốc mà Hàn Quốc thiết lập cách đây 24 năm với vị trí thứ tư trên sân nhà World Cup 2002 vẫn khó xảy ra.

World Cup 2002 cũng là kỳ World Cup mà bóng đá châu Á tiến gần nhất tới nhóm tinh hoa của bóng đá thế giới. Sau hơn hai thập kỷ, dù số suất dự World Cup đã tăng từ 4 lên 9, nhưng thành tích của bóng đá châu Á vẫn chưa có bước đột phá tương xứng.

Nếu nhìn vào số lượng đại diện, World Cup 2026 rõ ràng là bước tiến của AFC. Nhưng nếu xét về chất lượng, bóng đá châu Á vẫn chưa tạo ra cuộc cách mạng như nhiều người kỳ vọng.

Lan tỏa nguồn cảm hứng từ Nhật Bản

Khi Nhật Bản dừng bước đầy tiếc nuối trước Brazil ở vòng 32 đội, thêm một cánh cửa để tạo dấu ấn ở sân chơi bóng đá hấp dẫn nhất hành tinh cũng chính thức khép lại với bóng đá châu Á. Hành trình của "Samurai xanh" - biệt danh của đội tuyển Nhật Bản, cũng là màn trình diễn đáng tự hào nhất của bóng đá châu Á tại World Cup 2026 cho đến lúc này.

Khác với phần còn lại của châu Á, Nhật Bản không bước vào World Cup bằng tinh thần quyết tâm đơn thuần mà bằng nền tảng chuyên môn đã được tích lũy suốt nhiều năm. Họ thi đấu sòng phẳng với Hà Lan, thắng đậm Tunisia, cầm hòa Thụy Điển và chỉ chịu khuất phục trước Brazil bởi bàn thua ở phút bù giờ.

Quan trọng hơn, Nhật Bản cho thấy khả năng vận hành chiến thuật đã đạt mức hàng đầu thế giới. Họ có thể chủ động kiểm soát bóng, cũng có thể phòng ngự phản công với cường độ cao bất kể đối thủ là ai, điều rất ít đại diện châu Á làm được.

Trong khi đó, hàng loạt đội bóng khác của châu Á bộc lộ hạn chế tại sân chơi World Cup. Qatar thất bại khi lối chơi kiểm soát bóng không còn phát huy hiệu quả trước các đối thủ liên tục gây sức ép ở cường độ cao. Uzbekistan sở hữu thế hệ cầu thủ trẻ tài năng nhưng thiếu kinh nghiệm ở sân chơi đỉnh cao. Iraq và Jordan lại gặp vấn đề về thể lực, khả năng chống bóng bổng cũng như duy trì sự tập trung trong những thời điểm quyết định. Còn đội tuyển Saudi Arabia vẫn bộc lộ hạn chế về bản lĩnh thi đấu dù cầu thủ đã được cọ xát rất nhiều với các ngôi sao hàng đầu thế giới thi đấu tại Saudi Arabia.

Điểm chung của họ là dễ sụp đổ khi bị dẫn bàn. Thay vì giữ cự ly đội hình để chờ cơ hội phản công, nhiều đội nóng vội dâng cao, tạo khoảng trống cho đối thủ khai thác. Ở đẳng cấp World Cup, chỉ một sai lầm nhỏ cũng đủ phải trả giá.

Rõ ràng, nhiều nền bóng đá châu Á không tiếc tiền đầu tư cho hệ thống cơ sở vật chất, học viện đào tạo, giải vô địch quốc gia hay mời các ngôi sao nổi tiếng đến thi đấu. Tuy nhiên, điều đó chưa thể tạo nên bước nhảy vọt cho họ ở World Cup. Chuyên gia bóng đá Phan Anh Tú nhận định, điều cần thiết với các nền bóng đá châu Á vẫn là nâng cao chất lượng huấn luyện, phát triển tư duy chiến thuật hiện đại cho cầu thủ và xây dựng một giải vô địch quốc gia đủ mạnh. Từ đó, giới thiệu được cầu thủ của giải cho câu lạc bộ tại các nền bóng đá hàng đầu thế giới. Và đương nhiên, cầu thủ châu Á cần được thi đấu ở nhiều nền bóng đá hàng đầu châu Âu, cũng là những nền bóng đá hàng đầu thế giới. Nhờ đó, họ mới nâng tầm để góp phần tạo nên một đội tuyển quốc gia mạnh.

Nhật Bản là minh chứng rõ nhất cho hướng đi này. Thành công của họ không đến từ những bản hợp đồng đắt giá, mà từ việc hàng chục cầu thủ thi đấu thường xuyên tại các giải vô địch quốc gia của Đức, Anh, Tây Ban Nha, Pháp... Chính môi trường cạnh tranh khắc nghiệt ở châu Âu đã giúp các cầu thủ Nhật Bản nâng tầm tư duy chiến thuật, khả năng xử lý áp lực và thích nghi với tốc độ bóng đá hiện đại, qua đó có thể tranh tài sòng phẳng tại World Cup.

World Cup 2026 cho thấy bóng đá châu Á đã có những tiến bộ nhưng vẫn thiếu chiều sâu để cạnh tranh với các cường quốc. Và để thêm một lần chạm tới kỳ tích mà Hàn Quốc đã tạo nên ở World Cup 2002, chắc chắn các đội tuyển quốc gia châu Á sẽ phải nỗ lực rất nhiều để tiếp tục thu hẹp khoảng cách về đẳng cấp với bóng đá thế giới.

Minh An