Vùng Vịnh tìm lối thoát khỏi 'điểm nghẽn' Hormuz bằng hạ tầng đường ống

Cơ sở khai thác dầu của Công ty dầu khí quốc gia Aramco ở Saudi Arabia. Ảnh minh họa: TTXVN

Theo Financial Times ngày 2/4, các quốc gia vùng Vịnh đang xem xét xây dựng các tuyến đường ống mới nhằm giảm phụ thuộc vào Eo biển Hormuz, trong bối cảnh xung đột với Iran làm gia tăng nguy cơ gián đoạn một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Theo các quan chức và lãnh đạo ngành năng lượng, việc Iran có thể kiểm soát kéo dài eo biển này đã thúc đẩy các nước xuất khẩu dầu khí trong khu vực khởi động lại những kế hoạch vốn bị đình trệ nhiều năm do chi phí cao và rủi ro chính trị. Những dự án này nhằm đảm bảo dòng chảy dầu và khí đốt không bị cản trở tại điểm nghẽn chiến lược.

Diễn biến hiện tại cũng làm nổi bật giá trị của tuyến đường ống Đông - Tây của tập đoàn Saudi Aramco. Được xây dựng từ thập niên 1980 sau các lo ngại trong Chiến tranh Iran - Iraq, hệ thống dài khoảng 1.200 km này hiện vận chuyển khoảng 7 triệu thùng dầu mỗi ngày từ các mỏ phía đông Saudi Arabia tới cảng Yanbu bên Biển Đỏ, hoàn toàn tránh đi qua Eo biển Hormuz.

Ông Amin Nasser, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc điều hành Saudi Aramco, cho biết tuyến đường ống này đang là trục xuất khẩu chủ lực của Saudi Arabia trong bối cảnh rủi ro leo thang. Saudi Arabia hiện cân nhắc mở rộng công suất hoặc xây dựng thêm các tuyến mới để chuyển phần lớn sản lượng 10,2 triệu thùng/ngày qua đường bộ thay vì đường biển.

Các chuyên gia cho rằng tư duy trong khu vực đang thay đổi rõ rệt. Bà Maisoon Kafafy, chuyên gia tại Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định các cuộc thảo luận đã chuyển từ mức giả định sang triển khai thực tế, khi các quốc gia cùng nhìn vào bản đồ năng lượng và đi đến kết luận tương tự về nhu cầu đa dạng hóa tuyến vận chuyển.

Thay vì một dự án đơn lẻ, phương án được đánh giá bền vững hơn là xây dựng một mạng lưới hành lang năng lượng liên kết nhiều quốc gia. Tuy nhiên, đây cũng là lựa chọn phức tạp nhất về mặt chính trị và tài chính, đòi hỏi mức độ hợp tác chưa từng có giữa các nước vùng Vịnh.

Một trong những kịch bản đang được nhắc tới là hồi sinh Hành lang kinh tế Ấn Độ - Trung Đông - châu Âu (IMEC). Dù vậy, các phương án trước đây từng vấp phải trở ngại lớn, bao gồm việc tuyến đường ống có thể phải đi qua các khu vực nhạy cảm về địa chính trị như Israel.

Tuy nhiên, rào cản vẫn rất lớn. Chi phí xây dựng một tuyến tương tự đường ống Đông - Tây hiện ước tính cần ít nhất 5 tỷ USD. Các dự án phức tạp hơn, chẳng hạn tuyến xuyên Iraq sang Địa Trung Hải, có thể tiêu tốn 15 - 20 tỷ USD. Ngoài ra, rủi ro an ninh tại các khu vực như Iraq, Syria hay Yemen vẫn là yếu tố cản trở đáng kể.

Trong ngắn hạn, giải pháp khả thi hơn là mở rộng các tuyến hiện có, bao gồm đường ống Đông -Tây của Saudi Arabia và tuyến xuất khẩu từ Abu Dhabi tới cảng Fujairah. Điều này giúp tăng công suất mà không cần đối mặt với những phức tạp của hạ tầng xuyên biên giới. Song song với đó, Saudi Arabia cũng có thể phát triển thêm các cảng xuất khẩu tại Biển Đỏ, bao gồm cả khu vực dự án Neom.

Các quyết định đầu tư lớn nhiều khả năng sẽ chưa được đưa ra cho tới khi tình trạng của Eo biển Hormuz trở nên rõ ràng hơn. Hiện tại, Anh đang dẫn dắt các cuộc đàm phán giữa khoảng 35 quốc gia nhằm hình thành một liên minh để tái mở tuyến hàng hải này.

Các chuyên gia nhận định cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại đã buộc các quốc gia vùng Vịnh phải thay đổi cách tiếp cận, chuyển từ phụ thuộc vào tuyến đường biển sang xây dựng hệ thống hạ tầng năng lượng linh hoạt hơn khi khả năng quay trở lại trạng thái trước xung đột được đánh giá là khó xảy ra.

Hải Trần/Báo Tin tức và Dân tộc