Bao giờ thị trường dầu mỏ có thể trở lại bình thường?

Ảnh minh họa: Financial Times

Giá dầu toàn cầu tăng vọt vào ngày 18/3, đạt mức 110 USD/thùng, do các cuộc đình công vào cơ sở hạ tầng năng lượng trên khắp Trung Đông làm rung chuyển thị trường, lấn át những nỗ lực của Nhà Trắng nhằm xoa dịu lo ngại về giá năng lượng tăng cao.

Giá dầu Brent đã tăng lên mức cao nhất là 110,90 USD/thùng và giá dầu thô của Mỹ đạt 99,78 USD/thùng sau khi có báo cáo rằng Iran đã tấn công các cơ sở hạ tầng năng lượng trọng yếu ở Qatar.

Bước tăng nhảy vọt của giá dầu tiếp tục đà tăng từ trước đó, sau khi Iran cho biết các mỏ khí đốt tự nhiên Nam Pars và các cơ sở dầu mỏ ở Asaluyeh đã bị tấn công.

Những biến động dữ dội trên thị trường năng lượng kể từ khi xung đột liên quan đến Iran bùng phát đã làm dấy lên nhiều lo ngại về sự ổn định của nguồn cung dầu toàn cầu. Phát biểu gần đây của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng cuộc chiến có thể sớm kết thúc đã thắp lên hy vọng rằng thị trường dầu mỏ có thể nhanh chóng trở lại trạng thái bình thường.

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia năng lượng, viễn cảnh đó dường như quá lạc quan. Thị trường hiện đang trải qua một trong những cú sốc gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử ngành năng lượng - một kịch bản mà giới phân tích đã cảnh báo suốt nhiều thập kỷ.

Gián đoạn nguồn cung quy mô lớn

Theo ước tính của các nhà phân tích, ngay cả khi đã tính đến việc chuyển hướng một phần nguồn cung từ Ảrập Xêút và Các Tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất (UAE), lượng dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz vẫn giảm ít nhất 10 triệu thùng mỗi ngày.

Con số này lớn gần gấp 2,5 lần lượng dầu thô xuất khẩu của Nga từng được cho là có nguy cơ bị gián đoạn trong giai đoạn đầu của xung đột Nga - Ukraine, trước khi nguồn cung của Moscow được chuyển hướng sang Trung Quốc và Ấn Độ thay vì sang châu Âu.

Không chỉ dầu thô, dòng chảy các sản phẩm dầu mỏ và khí dầu mỏ hóa lỏng qua eo biển này cũng giảm khoảng 5 triệu thùng mỗi ngày. Trong khi đó, nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) bị đình trệ ở mức tương đương khoảng 85 triệu tấn mỗi năm, tương đương gần 20% tổng nguồn cung toàn cầu.

Giá dầu biến động mạnh

Tình trạng gián đoạn nguồn cung đã khiến thị trường năng lượng rơi vào trạng thái biến động mạnh. Giá dầu có thời điểm tăng lên gần 120 USD/thùng do lo ngại Eo biển Hormuz có thể tiếp tục bị phong tỏa, trước khi giảm trở lại khi thị trường kỳ vọng xung đột sẽ sớm kết thúc.

Tuy vậy, các chính phủ vẫn đang chuẩn bị cho kịch bản khủng hoảng kéo dài. Nhóm G7 đã thảo luận về khả năng xả kho dự trữ dầu chiến lược, trong khi nhiều nền kinh tế châu Á triển khai các biện pháp tiết kiệm năng lượng nhằm hạn chế nhu cầu tiêu thụ.

Nếu tác động của chiến tranh thực sự chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, tại sao lại cần đến những hành động chính sách khẩn cấp như vậy?

Mỗi ngày Eo biển Hormuz bị đóng cửa, lượng năng lượng bị mất đi càng tăng cao. Ngay cả khi các kho dự trữ dầu khẩn cấp được sử dụng để ổn định thị trường trong ngắn hạn, nguồn dự trữ hữu hạn này khó có thể bù đắp hoàn toàn hơn 10 triệu thùng dầu mỗi ngày bị gián đoạn. Bên cạnh đó, thế giới cũng không có hệ thống dự trữ khí đốt chiến lược tương đương để đối phó với những cú sốc nguồn cung lớn.

Một “trạng thái bình thường mới”

Trong bối cảnh này, câu hỏi lớn đặt ra là thị trường năng lượng sẽ định hình ra sao khi xung đột kết thúc.

Nhiều chuyên gia cho rằng “trạng thái bình thường mới” của thị trường dầu sẽ không giống với giai đoạn trước khi xảy ra xung đột. Việc Iran thực hiện lời đe dọa lâu nay về việc gây gián đoạn tại Eo biển Hormuz có thể khiến các quốc gia và doanh nghiệp phải đánh giá lại rủi ro đối với hoạt động thương mại năng lượng trong khu vực.

Ngay cả khi Mỹ đạt được mục tiêu làm suy yếu chương trình tên lửa và máy bay không người lái của Iran cũng như giảm sức mạnh quân sự của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, vẫn chưa chắc điều đó sẽ mang lại sự ổn định lâu dài cho Trung Đông.

Kịch bản này càng trở nên phức tạp nếu chính quyền Iran tiếp tục duy trì quyền lực nhưng cảm thấy bị đe dọa từ nhiều phía, hoặc nếu một khoảng trống quyền lực xuất hiện tại Tehran.

Thách thức đối với châu Á

Những biến động hiện nay cũng đặt ra thách thức lớn đối với các nền kinh tế châu Á - những quốc gia phụ thuộc nhiều vào nguồn năng lượng từ vùng Vịnh.

Hiện nay, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc nhận gần 70% lượng dầu thô Trung Đông vận chuyển qua Eo biển Hormuz, đáp ứng gần một nửa nhu cầu dầu thô của bốn nền kinh tế này.

Trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung, các quốc gia trong khu vực đã bắt đầu triển khai nhiều biện pháp nhằm bảo vệ “huyết mạch năng lượng”. Trung Quốc đang thúc đẩy đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và xây dựng kho dự trữ dầu quy mô lớn. Trong khi đó, chính phủ Ấn Độ cũng yêu cầu các nhà máy lọc dầu quốc doanh ưu tiên cung cấp nhiên liệu cho thị trường nội địa, tương tự cách tiếp cận của Thái Lan.

Trong bối cảnh trật tự năng lượng toàn cầu đang thay đổi, nhiều chuyên gia cho rằng an ninh nguồn cung sẽ một lần nữa trở thành ưu tiên hàng đầu trong chương trình nghị sự của các chính phủ - tương tự giai đoạn sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine năm 2022.

Những diễn biến hiện nay cho thấy thị trường dầu mỏ toàn cầu có thể sẽ bước vào một giai đoạn bất ổn kéo dài, trong đó các yếu tố địa chính trị tiếp tục đóng vai trò quyết định đối với cung - cầu năng lượng trong nhiều năm tới.

Hồng Nhung