Vữa rơi ở ga Văn Khê: Kiểm tra bằng mắt thường có đủ an toàn cho tuyến đường sắt trên cao?

Mảng vữa rơi từ ga trên cao: Không thể chỉ coi là “hạng mục trang trí”

Đầu tháng 6/2026, một phần lớp vữa tại khu vực gắn biển tên ga Văn Khê, thuộc tuyến đường sắt đô thị số 2A Cát Linh - Hà Đông, bất ngờ bong ra và rơi xuống đường. Mảng vật liệu va vào xe buýt nhanh BRT đang lưu thông phía dưới, làm vỡ một tấm kính bên sườn phương tiện. Vụ việc không gây thiệt hại về người, nhưng đã đặt ra câu hỏi về an toàn của các hạng mục nằm trên cao tại tuyến đường sắt đô thị này.

Ngay sau sự cố, Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội (HMC), đơn vị quản lý và vận hành tuyến, phối hợp ghi nhận hiện trường, khoanh vùng khu vực có nguy cơ và kiểm tra các vị trí tương tự. Đại diện Công ty HMC cho biết phần vật liệu bong rơi thuộc hạng mục kiến trúc trang trí, không phải kết cấu chịu lực và không làm gián đoạn hoạt động vận hành của tuyến.

Theo HMC, lớp vữa tại vị trí xảy ra sự cố dày khoảng 5cm và không có lưới liên kết bên trong. Sau nhiều năm khai thác, tác động của thời tiết và rung động trong quá trình tàu vận hành có thể làm giảm độ bám dính, khiến lớp vữa nứt rồi bong ra.

Việc sự cố không ảnh hưởng đến kết cấu chịu lực là thông tin cần được ghi nhận. Tuy nhiên, với một công trình công cộng nằm trên cao, phía dưới là đường giao thông đông phương tiện, cách lý giải “hạng mục trang trí” không thể làm giảm mức độ cần thiết của việc kiểm soát an toàn. Một chi tiết không chịu lực vẫn có thể trở thành nguồn nguy hiểm nếu bong rơi từ độ cao xuống khu vực có người và phương tiện qua lại.

Với các nhà ga trên cao, yêu cầu an toàn không chỉ dừng ở dầm, cột, đường ray hay hệ thống vận hành tàu. Những chi tiết tưởng nhỏ như kính, mối hàn, bulông, biển tên ga, lớp vữa trang trí hay vật liệu ốp ngoài cũng cần được kiểm tra, bảo trì chặt chẽ. Bởi chỉ một điểm bong tróc bị bỏ sót cũng có thể tạo ra rủi ro trực tiếp cho người đi đường.

Trao đổi với PV Báo Pháp luật Việt Nam, đại diện HMC cho biết các hạng mục trang trí tại nhà ga vẫn được kiểm tra trực quan theo chu kỳ trong quá trình vận hành. Việc kiểm tra này chủ yếu dựa trên quan sát bằng mắt thường nhằm phát hiện các dấu hiệu bất thường bên ngoài như nứt, bong tróc, thấm nước hoặc xuống cấp bề mặt.

Tuy nhiên, thực tế từ sự cố ga Văn Khê cho thấy kiểm tra bằng mắt thường chỉ là lớp cảnh giới ban đầu. Với các hạng mục nằm trên cao, có nguy cơ bong tách bên trong, quan sát trực quan khó có thể phát hiện đầy đủ tình trạng rỗng, nứt ngầm, suy giảm liên kết hoặc mất bám dính sau thời gian dài khai thác.

Vì vậy, một số vị trí cần được đánh giá chuyên sâu bằng máy móc, thiết bị chuyên dụng để xác định chính xác tình trạng kỹ thuật.

Đây không chỉ là câu chuyện xử lý một mảng vữa đã rơi, mà là yêu cầu rà soát toàn diện các hạng mục tương tự trên tuyến, nhất là tại những khu vực phía dưới có mật độ người và phương tiện lớn.

Vụ việc không gây thương vong, nhưng là cảnh báo rõ ràng đối với công tác bảo trì, kiểm định và giám sát an toàn tại các nhà ga trên cao. Với công trình công cộng, những chi tiết có khả năng bong rơi, dù không thuộc kết cấu chịu lực, vẫn phải được kiểm soát như một nguy cơ mất an toàn trực tiếp đối với người dân và phương tiện bên dưới.

Nhiều lần đôn đốc, kết quả kiểm định vẫn chậm

Sau sự cố, Sở Xây dựng Hà Nội yêu cầu HMC thuê đơn vị tư vấn kiểm định các hạng mục hư hỏng, xuống cấp hoặc tiềm ẩn nguy cơ gây nguy hiểm cho người và phương tiện trên tuyến Cát Linh - Hà Đông. Kết quả kiểm định, nguyên nhân và phương án xử lý dứt điểm phải được báo cáo trong vòng một tuần kể từ ngày 12/6/2026.

Tuy nhiên, đến ngày 29/6, dù đã được nhiều lần đôn đốc, HMC vẫn chưa có báo cáo kết quả kiểm định. Sở Xây dựng sau đó tổ chức cuộc họp kiểm điểm tiến độ với doanh nghiệp và Viện Khoa học công nghệ và Kinh tế xây dựng Hà Nội, đơn vị được thuê thực hiện kiểm định.

Tại cuộc họp, HMC cho biết đã ký hợp đồng với đơn vị tư vấn ngày 18/6. Đến ngày 27/6, đơn vị tư vấn mới bố trí được xe nâng để tiếp cận các vị trí trên cao nên việc kiểm định tại hiện trường chưa hoàn tất. Sở Xây dựng yêu cầu các bên khẩn trương báo cáo, nêu rõ nguyên nhân, phương án xử lý, khối lượng và dự toán kinh phí trước 16h ngày 1/7.

Mặt khác, Sở Xây dựng yêu cầu HMC chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật và UBND thành phố về việc chậm xử lý, cũng như trường hợp sự cố tiếp tục xảy ra. Đây là cảnh báo cần thiết, bởi với các hạng mục nằm ngay phía trên đường phố, khó khăn về thiết bị, nhân lực hoặc thủ tục không thể kéo dài thời gian kiểm soát nguy cơ.

Rà soát 12 nhà ga, yêu cầu hoàn thành trong tháng 7

Sau cuộc họp kiểm điểm tiến độ, kết quả kiểm định được hoàn thiện, làm cơ sở để HMC lập phương án khảo sát, sửa chữa các hạng mục có dấu hiệu nguy hiểm, không bảo đảm an toàn tại toàn bộ 12 nhà ga của tuyến Cát Linh - Hà Đông.

Phạm vi rà soát gồm các ga Yên Nghĩa, Văn Khê, La Khê, Hà Đông, Văn Quán, Phùng Khoang, Vành đai 3, Thượng Đình, Láng, Thái Hà, La Thành và Cát Linh. Dự án bao gồm khảo sát hiện trạng, kiểm tra chất lượng vật liệu tại khu vực lớp vữa bong rơi và đề xuất phương án sửa chữa đối với từng nhóm hạng mục.

Hồ sơ cũng đề cập việc thay ba tấm kính tại ga Cát Linh, tăng cường mối hàn, kiểm tra và siết lại các liên kết bulông, bản vít trên nhà ga. Việc mở rộng phạm vi từ lớp vữa sang kính và các liên kết kim loại cho thấy Công ty đã chuyển từ xử lý một điểm sự cố sang rà soát có tính hệ thống.

Theo phương án, công tác sửa chữa tại hiện trường dự kiến kéo dài 20 ngày, hoàn thiện hồ sơ trong 5 ngày, tổng thời gian thực hiện 25 ngày. Việc thi công chủ yếu được bố trí từ 21h hôm trước đến 5h sáng hôm sau; tại mỗi vị trí sử dụng xe nâng có nhân sự cảnh báo, bảo đảm an toàn giao thông và trang bị dây đai cho người làm việc trên cao.

Tổng kinh phí dự toán hơn 1,123 tỷ đồng, trong đó chi phí trực tiếp cho thi công sửa chữa, khắc phục khoảng 766,6 triệu đồng. Ngày 10/7, Sở Xây dựng Hà Nội thống nhất phương án do HMC đề xuất, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp vừa khẩn trương xử lý tại hiện trường, vừa hoàn thiện hồ sơ để bổ sung vào danh mục sửa chữa, bảo trì năm 2026. Toàn bộ công việc khắc phục tại hiện trường phải hoàn thành trong tháng 7/2026.

Việc lập dự án và rà soát toàn tuyến là nỗ lực cần ghi nhận. Tuy nhiên, hiệu quả khắc phục phải được thể hiện bằng tiến độ, chất lượng thi công và khả năng ngăn sự cố tái diễn.

Sau vụ việc tại ga Văn Khê, Công ty HMC cần duy trì kiểm tra định kỳ, theo dõi từng hạng mục và xử lý sớm dấu hiệu bất thường. Cơ quan quản lý cũng cần tiếp tục giám sát quá trình sửa chữa.

Sự cố không gây thiệt hại về người, nhưng cho thấy an toàn đường sắt phải được bảo đảm từ kết cấu chính đến từng chi tiết nhỏ. Nỗ lực khắc phục chỉ thực sự thuyết phục khi đi cùng trách nhiệm rõ ràng và cơ chế bảo trì hiệu quả.

Nhật Linh