Vụ loạt điểm 10 môn Toán ở Tuyên Quang: Thí sinh biết mình được 'nhắc bài' có thể bị xử lý thế nào?

Việc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang khởi tố 4 bị can liên quan đến những bất thường tại kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Bên cạnh trách nhiệm của các cán bộ làm nhiệm vụ thi, nhiều người đặt câu hỏi: nếu quá trình điều tra xác định có thí sinh biết mình được cán bộ coi thi hướng dẫn, nhắc bài nhưng vẫn tiếp nhận sự trợ giúp đó thì có bị xử lý không?

Theo thông tin từ cơ quan điều tra, bước đầu xác định một số cán bộ làm nhiệm vụ tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn để can thiệp vào quá trình coi thi môn Toán. Trong đó: Trưởng điểm thi bị khởi tố về tội "Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng"; Thư ký điểm thi bị khởi tố về tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ". Động cơ ban đầu được xác định là "vì thành tích".

Trường THPT Chuyên Tuyên Quang. Ảnh: Quyền Long

Luật sư Nguyễn Văn Nam, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, việc xử lý trách nhiệm của thí sinh cần được xem xét trên cơ sở chứng cứ cụ thể, tuyệt đối không thể suy đoán chỉ vì các em có mặt tại điểm thi xảy ra sai phạm.

"Nguyên tắc cơ bản của pháp luật là trách nhiệm phải được cá thể hóa. Việc phát hiện sai phạm tại một điểm thi không đồng nghĩa tất cả thí sinh dự thi tại đó đều có hành vi gian lận. Muốn áp dụng bất kỳ hình thức xử lý nào đối với một thí sinh, cơ quan có thẩm quyền phải làm rõ hành vi, mức độ tham gia và yếu tố lỗi của chính người đó", luật sư Nam phân tích.

Theo luật sư Nam, trước hết cần phân biệt rõ giữa trách nhiệm của cán bộ làm nhiệm vụ thi với trách nhiệm của thí sinh. Trong vụ việc này, các quyết định khởi tố hiện nay đều hướng đến những người được giao nhiệm vụ tổ chức kỳ thi. Đây là nhóm chủ thể có trách nhiệm bảo đảm kỳ thi diễn ra khách quan, trung thực và đúng quy chế.

"Nếu một thí sinh chủ động trao đổi, thống nhất từ trước với cán bộ coi thi hoặc có hành vi đề nghị, yêu cầu được giúp đỡ trong quá trình làm bài thì bản chất pháp lý sẽ khác với trường hợp thí sinh hoàn toàn bị động hoặc không nhận thức được hành vi vi phạm của cán bộ làm nhiệm vụ thi", luật sư Nam cho biết.

Theo quy định của Quy chế thi tốt nghiệp THPT, thí sinh có hành vi gian lận trong phòng thi có thể bị xử lý kỷ luật ở các mức độ khác nhau, từ đình chỉ thi đến hủy kết quả bài thi hoặc hủy kết quả của kỳ thi nếu thuộc các trường hợp được quy định.

Tuy nhiên, luật sư Nam cho rằng, việc áp dụng các chế tài này phải dựa trên kết quả xác minh cụ thể.

"Nếu cơ quan chức năng chứng minh được một thí sinh đã cố ý tiếp nhận việc nhắc bài, biết rõ đó là hành vi trái quy chế nhưng vẫn lợi dụng để làm bài thì đây là căn cứ quan trọng để xem xét trách nhiệm theo quy định của Quy chế thi. Ngược lại, nếu không chứng minh được yếu tố cố ý thì không thể mặc nhiên coi thí sinh đó là người gian lận", luật sư Nam nói.

Ở góc độ hình sự, luật sư Nam cho biết, hiện chưa có căn cứ để đặt vấn đề xử lý hình sự đối với các thí sinh chỉ vì có mặt tại điểm thi xảy ra sai phạm.

Theo luật sư Nam, trách nhiệm hình sự chỉ được xem xét khi có đủ căn cứ chứng minh một cá nhân đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.

"Trong quá trình điều tra, nếu phát hiện có cá nhân chủ động cấu kết với cán bộ làm nhiệm vụ thi, bàn bạc từ trước hoặc có hành vi khác đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì cơ quan điều tra sẽ xem xét theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay, các thông tin công khai chưa cho thấy có căn cứ để đưa ra nhận định như vậy đối với bất kỳ thí sinh nào", luật sư Nam nhấn mạnh.

Theo luật sư Nam, đây cũng là lý do các cơ quan tiến hành tố tụng phải đặc biệt thận trọng trong quá trình điều tra, bởi kết quả xác minh không chỉ liên quan đến trách nhiệm pháp lý của những người vi phạm mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền học tập, quyền được xét công nhận tốt nghiệp và quyền xét tuyển đại học của hàng trăm học sinh.

Phúc Đức