Vũ khí 35.000 USD khiến Mỹ tiêu tốn hàng chục tỷ USD để phòng thủ

Mẫu drone Shahed-136 của Iran có giá chỉ khoảng 35.000 USD nhưng gây ra tổn thất lớn cho quân đội Mỹ. Ảnh: NYT.

Một trong những bài học lớn nhất từ cuộc chiến với Iran là nước này đã chứng tỏ mình là một đối thủ có năng lực đáng ngạc nhiên đối với Mỹ. Bên cạnh việc sẵn sàng tấn công, Iran còn buộc Mỹ và các đồng minh trong khu vực phải đối mặt với sự trỗi dậy của các loại drone giá rẻ trên chiến trường.

Các drone của Iran, được chế tạo từ công nghệ cấp thương mại, có chi phí sản xuất chỉ khoảng 35.000 USD — chỉ bằng một phần rất nhỏ so với các loại tên lửa đánh chặn công nghệ cao đôi khi được sử dụng để bắn hạ chúng.

Drone giá rẻ đã làm thay đổi cục diện chiến tranh ở Ukraine, và chúng cũng giúp Iran khai thác một điểm yếu trong chiến lược đầu tư quốc phòng của Mỹ, vốn lâu nay ưu tiên các giải pháp chính xác nhưng đắt đỏ.

Theo ông Michael C. Horowitz, một cựu quan chức Lầu Năm Góc dưới thời chính quyền Biden, việc chống drone đã là ưu tiên lớn của Bộ Chiến tranh Mỹ trong nhiều năm. “Nhưng chưa có động lực đủ lớn để mở rộng quy mô giải pháp,” ông nói.

Chỉ trong sáu ngày đầu tiên, Mỹ đã chi 11,3 tỷ USD cho cuộc chiến với Iran. Nhà Trắng và Lầu Năm Góc chưa công bố con số cập nhật, nhưng Viện Doanh nghiệp Mỹ (American Enterprise Institute) ước tính vào đầu tháng 4 rằng Mỹ đã chi khoảng 25–35 tỷ USD, trong đó phần lớn chi phí đến từ các loại tên lửa đánh chặn. Nhiều chuyên gia phòng thủ tên lửa cũng lo ngại rằng kho dự trữ các loại đạn đánh chặn đang giảm xuống mức nguy hiểm.

Dưới đây là một số cách Mỹ và các đồng minh đã sử dụng để đối phó với drone của Iran — và lý do vì sao việc này có thể trở nên rất tốn kém.

Tấn công từ trên không

Trong kịch bản lý tưởng, máy bay cảnh báo sớm phát hiện drone khi chúng còn cách mục tiêu hàng trăm dặm, và một chiến đấu cơ như F-16 Fighting Falcon được điều động từ căn cứ. Máy bay này có thể sử dụng rocket APKWS II để bắn hạ drone từ khoảng 6 dặm (9,6 km).

Chiến đấu cơ F-16 có thể dùng rocket APKWS II để bắn hạ drone. Ảnh: Hải quân Mỹ.

Mỗi chiếc UAV Shahed-136 của Iran có giá khoảng 35.000 USD, trong khi chi phí 2 rocket APLWS II cùng 1 giờ bay của F-16 là 65.000 USD. Ảnh: Hải quân Mỹ.

Các cuộc tuần tra phòng thủ trên không như vậy tương đối hiệu quả về chi phí, nhưng không phải lúc nào cũng khả thi do phạm vi rộng lớn của xung đột. Iran cũng đã nhắm mục tiêu vào các máy bay cảnh báo sớm — vốn là yếu tố then chốt giúp phát hiện drone từ khoảng cách xa, theo NBC News.

Một lựa chọn khác là sử dụng các hệ thống phát hiện và bắn hạ drone trên mặt đất, nhưng chúng có nhược điểm là khả năng phát hiện drone bay thấp bị hạn chế bởi độ cong của Trái Đất.

Hệ thống phòng thủ chống drone

Một hệ thống phòng thủ mặt đất được Mỹ và đồng minh phát triển riêng để đối phó drone ở tầm gần là Coyote, có thể đánh chặn mục tiêu ở khoảng cách tới 9 dặm (14,4 km).

Tên lửa Coyote Block 2 của hãng Raytheon. Ảnh: Quân đội Mỹ.

Giá của 2 tên lửa đánh chặn Coyote là 253.000 USD. Ảnh: Quân đội Mỹ.

Coyote rẻ hơn đáng kể so với nhiều hệ thống phòng không khác và đã chứng minh hiệu quả trong việc bảo vệ các mục tiêu quan trọng. Tuy nhiên, số lượng hệ thống này mà quân đội Mỹ mua sắm trong những năm gần đây lại khá hạn chế.

Khi các lực lượng được Iran hậu thuẫn tấn công binh sĩ Mỹ tại khu vực vào năm 2023 và 2024, số lượng Coyote ít đến mức quân đội phải luân chuyển các hệ thống này giữa tám căn cứ gần như mỗi ngày, theo báo cáo của Trung tâm An ninh Mỹ Mới (Center for a New American Security).

Phòng thủ tên lửa trên biển

Nhiều hệ thống phòng thủ tầm xa trên mặt đất mà Mỹ và đồng minh sử dụng để đối phó drone lại có chi phí cao hơn, vì chúng được thiết kế để bắn hạ máy bay và tên lửa đạn đạo, không phải drone.

Ví dụ, hệ thống radar trên tàu khu trục hải quân có thể phát hiện drone từ khoảng 30 dặm (48 km) và bắn hạ bằng tên lửa SM-2. Theo quy trình quân sự, thường phải phóng ít nhất hai tên lửa cho mỗi mục tiêu.

Hệ thống Aegis của Mỹ. Ảnh: NYTimes.

2 tên lửa SM-2 của Mỹ có giá khoảng 4,2 triệu USD. Ảnh: NYTimes.

Sự lệch pha giữa các hệ thống phòng thủ của Mỹ và chiến thuật tác chiến hiện nay bắt nguồn từ thời kỳ sau Chiến tranh Lạnh, khi các mối đe dọa dự kiến là ít hơn nhưng nhanh hơn và tinh vi hơn, chứ không phải các đợt tấn công drone số lượng lớn.

Iran thường phóng nhiều drone Shahed-136 cùng lúc nhờ chi phí thấp. Các drone này được lập trình sẵn điểm đến trước khi phóng và có thể bay khoảng 1.500 dặm (2.424 km), khiến nhiều mục tiêu trên khắp Trung Đông nằm trong tầm tấn công.

“Loại vũ khí tấn công chính xác chi phí thấp này gần như không tồn tại vào thời điểm phần lớn hệ thống phòng không Mỹ được phát triển,” ông Horowitz nói.

Phòng thủ tên lửa mặt đất

Hệ thống phòng không tiêu chuẩn của lục quân Mỹ là Patriot, thường được triển khai tại các căn cứ quân sự và có thể bắn hạ drone từ khoảng cách lên tới 27 dặm (43 km) bằng tên lửa PAC-3 MSE. Theo quy trình, ít nhất hai tên lửa sẽ được phóng.

Hệ thống phòng không Patriot của Mỹ. Ảnh: Quân đội Mỹ.

2 tên lửa PAC-3 MSE có giá khoảng 8 triệu USD. Ảnh: Quân đội Mỹ.

Huấn luyện phòng không yêu cầu binh sĩ ưu tiên sử dụng các hệ thống tầm xa trước để “có nhiều cơ hội đánh chặn nhất có thể”, nhưng đây lại là những phương án tốn kém nhất, theo bà Stacie Pettyjohn, chuyên gia cao cấp tại Trung tâm An ninh Mỹ Mới.

Tuy nhiên, một hệ thống phòng thủ đắt đỏ vẫn có thể hợp lý về kinh tế nếu dùng để bảo vệ các mục tiêu giá trị cao, đặc biệt là những tài sản khó sửa chữa hoặc thay thế, như radar trị giá gần 1,1 tỷ USD tại căn cứ ở Qatar hay cảm biến phòng không trị giá 500 triệu USD tại Jordan đã bị hư hại trong giai đoạn đầu của xung đột.

Pháo phòng không mặt đất

Cuối cùng là phương án “bất đắc dĩ”: sử dụng pháo phòng không. Khi drone chỉ còn cách mục tiêu khoảng 1 dặm (1,6 km) hoặc chưa đầy một phút bay, hệ thống như Centurion C-RAM có thể khai hỏa liên tục để tiêu diệt mục tiêu.

Hệ thống Centurion C-Ram. Ảnh: Quân đội Mỹ.

5 giây bắn liên tục loại đạn 20 mm của Centurion tiêu tốn khoảng 30.000 USD. Ảnh: Quân đội Mỹ.

Dù chi phí tương đối thấp, nhưng C-RAM không phải lựa chọn tối ưu do tầm bắn rất ngắn.

Drone đánh chặn

Một hướng phát triển trong tương lai là các drone đánh chặn sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Những hệ thống như Merops Surveyor về lý thuyết có thể săn lùng và tiêu diệt các mục tiêu từ khoảng cách ngắn.

Hệ thống Surveyor có thể săn lùng mục tiêu từ khoảng cách ngắn. Ảnh: BI.

2 chiếc drone Surveyor có giá khoảng 30.000 USD. Ảnh: BI.

Ông Eric Schmidt, cựu CEO Google, đã thành lập một công ty để phát triển hệ thống Merops phối hợp với các lực lượng Ukraine, vốn đã đối phó với drone Iran trong cuộc chiến với Nga suốt nhiều năm.

Mỹ đã gửi hàng nghìn đơn vị Merops tới Trung Đông sau khi xung đột bùng phát, nhưng chưa rõ liệu chúng đã được triển khai hay chưa. Quân đội đã tiến hành huấn luyện sử dụng hệ thống này ngay trong thời gian chiến sự, theo Business Insider.

Các nỗ lực khác nhằm giảm chi phí tiêu diệt drone cũng chưa đạt kết quả. Lầu Năm Góc đã đầu tư hơn 1 tỷ USD trong năm tài khóa 2024 để nghiên cứu vũ khí năng lượng định hướng như laser — với chi phí chỉ khoảng 3 USD mỗi lần bắn và tầm bắn 12 dặm (19 km) — nhưng các hệ thống này vẫn chưa được triển khai thực tế.

Bất chấp sự chênh lệch chi phí, mối lo lớn nhất đối với nhiều chuyên gia quốc phòng là kho dự trữ đạn dược đang cạn kiệt.

“Điều khiến tôi lo ngại là chúng ta có thể hết những thứ này,” ông Tom Karako, Giám đốc Dự án Phòng thủ Tên lửa tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, cho biết. “Không phải vì chúng ta không đủ tiền, mà là vì chúng ta có thể cạn kiệt trước khi kịp bổ sung.”

Theo BI, NYTimes, NBC

Huyền Chi