Bế tắc với Iran, Mỹ mở mặt trận mới khắp đại dương

Tướng Dan Caine - Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ. (Ảnh: AP)

Các quan chức Mỹ cho biết quân đội nước này đang chuẩn bị triển khai chiến dịch ập lên các tàu chở dầu liên quan đến Iran để kiểm tra và tịch thu các tàu thương mại liên quan đến Iran trên vùng biển quốc tế, mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran ra ngoài Trung Đông.

Kế hoạch này được đưa ra khi quân đội Iran tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz, tấn công một số tàu thương mại và tuyên bố tuyến đường thủy này đang bị Iran “kiểm soát chặt chẽ”.

Diễn biến này khiến các công ty vận tải biển rơi vào tình trạng hỗn loạn, chỉ 1 ngày sau khi Ngoại trưởng Iran tuyên bố eo biển hoàn toàn mở cho hoạt động thương mại.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump quyết định gia tăng sức ép kinh tế nhằm buộc Tehran phải mở lại eo biển và nhượng bộ trong chương trình hạt nhân - trọng tâm của các cuộc đàm phán Mỹ - Iran.

Ngày 17/4, Tổng thống Trump nói rằng Iran đã đồng ý chuyển giao uranium làm giàu ở mức cao cho Mỹ, nhưng Tehran bác bỏ tuyên bố này. Những vấn đề khác đang được thương lượng, bao gồm thời gian Iran chấp nhận ngừng làm giàu uranium và Mỹ sẽ giải phóng hàng tỷ đô la tài sản của Iran bị phong tỏa ở nước ngoài.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết, lực lượng của họ đã buộc 23 tàu quay đầu khi cố rời các cảng biển của Iran. Việc mở rộng chiến dịch kiểm tra sẽ giúp Mỹ kiểm soát các tàu liên quan đến Iran trên toàn cầu, bao gồm tàu chở dầu Iran đã ra ngoài vịnh Ba Tư và các tàu chở vũ khí có thể hỗ trợ chính quyền Tehran.

Nhà Trắng tin rằng phong tỏa hải quân kết hợp với các biện pháp kinh tế sẽ giúp thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình, người phát ngôn Anna Kelly cho biết.

“Chúng tôi sẽ tích cực truy đuổi bất kỳ tàu mang cờ Iran hoặc tàu nào tìm cách hỗ trợ vật chất cho Iran. Điều này bao gồm các tàu thuộc ‘hạm đội bóng tối’ chở dầu Iran, những con tàu hoạt động bất hợp pháp, né tránh quy định quốc tế, lệnh trừng phạt hoặc quy định bảo hiểm”, tướng Dan Caine - Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, phát biểu ngày 16/4.

Theo ông Caine, Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ sẽ triển khai một phần chiến dịch này, đánh dấu giai đoạn mới trong chiến dịch gây sức ép mà chính quyền Tổng thống Trump gọi là “Cơn thịnh nộ kinh tế”.

Không muốn quay lại chiến tranh nóng

Động thái gia tăng sức ép diễn ra khi lệnh ngừng bắn tạm thời giữa hai bên dự kiến hết hạn trong tuần tới. Các cuộc đàm phán tại Pakistan cuối tuần trước không đạt đột phá, và vòng đàm phán tiếp theo vẫn chưa được ấn định.

Cả hai bên đều đang chuẩn bị cho khả năng xung đột tái diễn, dù không bên nào tỏ ra muốn quay lại chiến tranh. Iran vẫn còn hàng nghìn tên lửa tầm ngắn và tầm trung, đồng thời đang đưa các bệ phóng từ kho ngầm ra sử dụng.

Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth cho biết, lực lượng Mỹ đang ở trạng thái “sẵn sàng tối đa” để nối lại chiến dịch quân sự nếu đàm phán thất bại. Tuy nhiên, chính quyền Mỹ có vẻ không muốn sử dụng bộ binh, do nguy cơ thương vong và sự phản đối từ dư luận trong nước.

Ông Hegseth cũng nhấn mạnh việc tấn công các nhà máy điện của Iran vẫn là một lựa chọn, nhưng đi kèm rủi ro lớn, vì Tehran có thể trả đũa vào cơ sở hạ tầng năng lượng tại Ả-rập Xê-út và các quốc gia Ả-rập đồng minh của Mỹ.

Điều này khiến đòn bẩy kinh tế trở thành ưu tiên hàng đầu khi Nhà Trắng tìm kiếm giải pháp và lối thoát cho cuộc xung đột.

Phần lớn trong số khoảng 1,6 triệu thùng dầu thô mỗi ngày của Iran được xuất sang Trung Quốc. Dù Bắc Kinh đã tăng dự trữ để giảm thiểu rủi ro, phát biểu của tướng Caine được xem là lời cảnh báo gửi tới Trung Quốc, một quan chức Mỹ cho biết.

Bộ Tài chính Mỹ cho biết đã mở rộng danh sách các tàu, công ty và cá nhân bị trừng phạt, nhằm gia tăng sức ép lên hoạt động buôn bán dầu của Iran.

Theo Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, các tàu và công ty mới bị trừng phạt do ông trùm vận tải dầu mỏ Mohammad Hossein Shamkhani kiểm soát. Ông này là con trai của ông Ali Shamkhani - cựu cố vấn an ninh cấp cao của cố Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei.

Quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche cũng tuyên bố sẽ truy tố bất kỳ ai tham gia mua bán dầu Iran bị trừng phạt.

Đầu năm nay, quân đội Mỹ đã thể hiện khả năng chặn các tàu liên quan đến Venezuela trên Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương.

Ông Mark Nevitt, Phó Giáo sư luật tại Đại học Emory, nhận định chính quyền Mỹ đang triển khai 3 hướng hành động trên biển: phong tỏa gần Iran, tịch thu tàu “hạm đội bóng tối” trên toàn cầu và siết chặt buôn hàng cấm như linh kiện tên lửa.

“Đây là một cách tiếp cận tối đa. Nếu muốn gây sức ép lên Iran, bạn sẽ sử dụng mọi công cụ pháp lý có thể”, ông nói.

Bình Giang