Vòng xoáy leo thang nguy hiểm giữa Mỹ và Iran

Khói bốc lên sau các vụ oanh tạc của lực lượng Mỹ - Israel nhằm vào Tehran (Iran) ngày 28/2/2026. Ảnh: ANI/TTXVN

Mỹ và Iran vừa thực hiện các đòn tấn công quân sự mới nhằm vào nhau, làm leo thang căng thẳng nghiêm trọng và đe dọa thỏa thuận ngừng bắn mong manh cũng như các cuộc đàm phán đang diễn ra về an ninh ở eo biển Hormuz. Đây là diễn biến mới nhất được tờ Arab News (Saudi Arabia) và hãng thông tấn Anadolu (Thổ Nhĩ Kỳ) đưa tin ngày 27/6.

Nguy cơ leo thang xung đột

Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), hôm 26/6, lực lượng Mỹ đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các kho chứa tên lửa, thiết bị bay không người lái (UAV) và trạm radar ven biển của Iran. CENTCOM tuyên bố đây là hành động trả đũa vụ Iran tấn công bằng UAV vào tàu ở eo biển Hormuz. CENTCOM nêu rõ: "Hành động gây hấn nhằm vào tàu vận tải thương mại của lực lượng Iran rõ ràng đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn".

Đáp lại, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã nhắm mục tiêu vào các vị trí quân sự của Mỹ trong khu vực. Đài truyền hình nhà nước Iran dẫn một bài đăng trên Telegram của IRGC nêu rõ: "Nếu hành vi gây hấn còn lặp lại, phản ứng của chúng tôi sẽ có quy mô lớn hơn thế này".

Kênh truyền hình PressTV (Iran) dẫn lời Thiếu tướng Mohsen Rezaei, cựu chỉ huy IRGC và hiện là cố vấn cấp cao của Lãnh tụ Cách mạng Hồi giáo Iran Mojtaba Khamenei, trong cuộc phỏng vấn với đài truyền hình NewsNation (Mỹ) ngày 27/6, cảnh báo: "Nếu Mỹ hoặc Israel đưa ra dù chỉ là lời đe dọa nhỏ nhất đối với Iran, cuộc chiến tiếp theo sẽ không giống như những cuộc chiến trước đây".

Ông Rezaei cũng đặt câu hỏi về sự chân thành của Washington trong các nỗ lực ngoại giao, cho rằng trong khi nhóm đàm phán Iran tham gia các cuộc thảo luận tại Thụy Sĩ "một cách nghiêm túc và nhanh chóng", Mỹ đã không giữ lời hứa khi vẫn tiếp tục đe dọa Iran.

Về điều kiện để đạt được thỏa thuận bền vững, ông Rezaei nêu rõ: Mỹ phải công nhận quyền hợp pháp của Iran theo luật quốc tế, bao gồm các hoạt động hạt nhân vì mục đích hòa bình theo Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT); dỡ bỏ các lệnh trừng phạt; trả lại tài sản bị đóng băng; và công nhận vai trò của Iran trong quản lý eo biển Hormuz. Ông Rezaei khẳng định: "Eo biển Hormuz không liên quan gì đến Mỹ" và việc quản lý tuyến đường này là vấn đề của Iran và Oman.

Về phần mình, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cảnh báo các quốc gia vùng Vịnh không nên đứng về phía Washington, đồng thời tái khẳng định rằng việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz không thể được đảm bảo theo "các thỏa thuận mơ hồ" hay các tuyến đường được vạch ra ngoài phạm vi xem xét của Tehran.

Ngược lại, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cảnh báo Washington sẽ đáp trả bằng vũ lực nếu Iran tiếp tục có các hành động quân sự, đồng thời khẳng định Mỹ đã tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn giữa hai bên. Theo ông Vance, nếu Iran có bất đồng về việc thực thi bản ghi nhớ giữa hai nước thì có thể giải quyết thông qua đối thoại, nhưng nhấn mạnh "bạo lực sẽ bị đáp trả bằng bạo lực".

Rủi ro hàng hải gia tăng tại Hormuz

Vụ leo thang trên diễn ra vào thời điểm Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đang nỗ lực sơ tán hàng trăm tàu mắc kẹt ở eo biển Hormuz qua một tuyến đường thay thế men theo bờ biển Oman. IMO sau đó đã đình chỉ chiến dịch. Tổng thư ký IMO Arsenio Dominguez cho biết khoảng 115 tàu đã rời khỏi eo biển trong những ngày gần đây, nhưng vẫn còn khoảng 500 tàu khác mắc kẹt trong khu vực.

Tờ Wall Street Journal ngày 27/6 dẫn lời Ellie Shafik, Giám đốc tình báo tại công ty an ninh hàng hải Vanguard Tech, cho biết các công ty quốc tế lớn đang giảm bớt hoạt động tại eo biển trên, nhưng các tàu mang cờ của các quốc gia thân thiện với Iran vẫn đi qua.

Vụ tấn công qua lại mới nhất có khả năng củng cố thêm nhận định cho các công ty bảo hiểm và vận chuyển rằng “mối đe dọa vẫn còn hiện hữu, và nó có thể leo thang đáng kể nếu các cuộc đàm phán đổ vỡ”, theo Jack Kennedy, người phụ trách về rủi ro ở Trung Đông tại S&P Global Market Intelligence.

Dựa trên bản ghi nhớ được Mỹ và Iran ký kết tuần trước, cả hai bên nhất trí ngừng tấn công lẫn nhau và dỡ bỏ các lệnh phong tỏa ở eo biển Hormuz, sau đó bắt đầu 60 ngày đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran.

Tehran cam kết sẽ nỗ lực hết sức để mở lại eo biển sau khi các cuộc giao tranh đã làm gián đoạn giao thông qua tuyến đường xuất khẩu dầu mỏ chiến lược này. Nhưng thỏa thuận cũng quy định rằng việc quản lý tuyến đường thủy trong tương lai sẽ dựa trên các cuộc đàm phán giữa Iran và Oman, quốc gia kiểm soát bờ biển phía Nam của eo biển.

Amjad Taha, chiến lược gia về chính trị nói với Wall Street Journal rằng vụ tấn công mới nhất cho thấy thỏa thuận hiện tại không đảm bảo an toàn thực tế cho việc đi lại qua eo biển Hormuz.

Về phần mình Lars Jensen, Giám đốc điều hành của công ty tư vấn vận tải container Vespucci Maritime, cho biết các chủ hàng thường tìm kiếm một số đảm bảo rằng những chuyến vận chuyển của họ sẽ an toàn. Và họ sẽ chỉ nhận được sự đảm bảo đó khi rõ ràng là Iran hài lòng với các thỏa thuận.

“Iran không kiểm soát eo biển Hormuz, nhưng họ có khả năng ngăn cản bất cứ ai sử dụng eo biển này”, chuyên gia Jensen kết luận.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc