Eo biển Hormuz chưa thể trở lại bình thường dù Mỹ và Iran hạ nhiệt căng thẳng

Sau khi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ghi nhớ nhằm nối lại đàm phán hòa bình, eo biển Hormuz được tuyên bố mở cửa trở lại.

Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định việc khôi phục hoàn toàn hoạt động vận tải qua tuyến hàng hải chiến lược này sẽ cần thêm thời gian do vẫn còn nhiều yếu tố bất ổn.

Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp đã hạ mức rủi ro tại Hormuz từ "nghiêm trọng" xuống "đáng kể", nhưng vẫn cảnh báo nguy cơ bị tấn công còn ở mức cao.

Cơ quan này khuyến nghị các tàu tiếp tục thận trọng khi di chuyển do khu vực vẫn còn thủy lôi.

Theo thỏa thuận tạm thời, Iran cam kết hoàn thành việc rà phá thủy lôi trong vòng 30 ngày và loại bỏ các chướng ngại vật ảnh hưởng đến hoạt động hàng hải.

Tuy nhiên, luồng vận tải chính giữa eo biển hiện vẫn chưa thể sử dụng. Phần lớn tàu thuyền phải lựa chọn tuyến phía bắc qua vùng biển Iran hoặc tuyến phía nam gần Oman.

Ông Scott Savitz, kỹ sư cấp cao của tổ chức RAND, cho rằng Iran có nhiều kinh nghiệm triển khai thủy lôi.

Theo ông, quá trình rà phá sẽ hiệu quả hơn nếu Tehran cung cấp thông tin về chủng loại, chế độ cài đặt và vị trí các bãi thủy lôi.

Tuy nhiên, việc Iran có chia sẻ những dữ liệu này hay không vẫn là vấn đề mang tính chính trị.

Trong khi đó, bất đồng giữa Mỹ và Iran vẫn chưa được giải quyết. Cuối tuần qua, Iran tuyên bố sẽ đóng cửa trở lại eo biển Hormuz với lý do Israel tiếp tục tấn công Li Băng, nhưng phía Mỹ đã bác bỏ tuyên bố này.

Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy tàu thuyền vẫn qua lại Hormuz, song lưu lượng thấp hơn đáng kể so với trước xung đột.

Một vấn đề khác là Iran đã thành lập Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư để chuẩn bị thu phí tàu quá cảnh.

Tehran đồng ý miễn phí trong 60 ngày nhưng vẫn duy trì kế hoạch áp dụng cơ chế này sau thời hạn trên.

Mỹ phản đối điều kiện này, trong khi hai bên cũng chưa đạt đồng thuận về chương trình hạt nhân của Iran, làm gia tăng nguy cơ căng thẳng tái diễn.

Theo các chuyên gia, cuộc xung đột vừa qua cho thấy Iran đủ khả năng gây gián đoạn hoạt động tại Hormuz bằng tên lửa, thủy lôi, tàu ngầm và máy bay không người lái.

Chỉ cần nguy cơ an ninh tồn tại cũng đủ khiến nhiều chủ tàu và doanh nghiệp bảo hiểm tiếp tục thận trọng.

Ông Marcus Baker, Giám đốc toàn cầu phụ trách hàng hải, hàng hóa và logistics của Marsh, nhận định triển vọng đã được cải thiện nhưng tâm lý lo ngại vẫn còn lớn.

Trong khi đó, ông Jakob Larsen, Giám đốc An toàn và An ninh của Bimco, cho rằng sẽ mất thêm thời gian để xử lý lượng tàu tồn đọng cũng như hoàn tất công tác rà phá thủy lôi.

Việc khôi phục hoàn toàn lưu thông qua Hormuz chỉ có thể đạt được nếu Mỹ và Iran đạt được một cơ chế bảo đảm an toàn hàng hải lâu dài.

Việt Hùng