Việt - Nhật thúc đẩy cùng phát triển và thương mại hoá công nghệ

Tại diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Nhật Bản 2026 diễn ra ngày 13/8 tại Hà Nội, ông Hoàng Trung Hiếu - Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cho biết Nhật Bản là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu của Việt Nam, có thế mạnh về khoa học, công nghệ, công nghiệp, nhân lực cùng hệ thống doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học.

Thời gian qua, NIC phối hợp với các đối tác Nhật Bản triển khai nhiều hoạt động trong các lĩnh vực bán dẫn, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và kết nối đầu tư. Hai bên đang phối hợp thành lập Nhóm công tác về phát triển nguồn nhân lực bán dẫn Việt Nam - Nhật Bản, nhằm kết nối nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp Nhật Bản với năng lực đào tạo, nghiên cứu của các trường đại học Việt Nam.

Thời gian tới, NIC dự kiến tiếp tục mở rộng mạng lưới sang năng lượng, tài chính, robot và các công nghệ chiến lược khác, đồng thời tăng cường sự tham gia của các đối tác Nhật Bản.

Bà Ramla Khalidi - Trưởng Đại diện Thường trú của UNDP tại Việt Nam, đánh giá cao quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nhật Bản và định hướng đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành trọng tâm trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Bà Ramla Khalidi - Trưởng Đại diện Thường trú của UNDP tại Việt Nam. Ảnh: UNDP

Để duy trì tăng trưởng nhanh và nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế ngày càng dựa trên công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo, Việt Nam cần tăng cường đầu tư, kỹ năng, thể chế và các quan hệ đối tác. Các startup, nhà nghiên cứu, nhà đầu tư, trường đại học và doanh nghiệp hai nước cần tận dụng các cơ hội hợp tác để thử nghiệm, tìm kiếm đối tác và biến công nghệ tiềm năng thành các giải pháp tạo giá trị kinh tế, xã hội và môi trường.

Từ phía Nhật Bản, ông Ishikawa Isamu - Phó Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam, nhấn mạnh nền tảng hợp tác lâu dài giữa hai nước trong phát triển Hòa Lạc. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, việc kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo địa phương mở ra cơ hội tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp, Chính phủ và viện, trường hai nước.

Chính phủ Nhật Bản sẽ tiếp tục triển khai các chương trình hợp tác cụ thể nhằm hỗ trợ Việt Nam phát triển đổi mới sáng tạo, trong đó có dự án nâng cao năng lực hỗ trợ đổi mới sáng tạo của NIC. Các kết nối tại Diễn đàn được kỳ vọng thúc đẩy hợp tác Việt Nam - Nhật Bản trong khoa học, công nghệ, bán dẫn, AI và mở rộng cơ hội để doanh nghiệp hai nước phát triển tại Việt Nam, Nhật Bản và thị trường quốc tế.

Nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng cho rằng sau hơn 50 năm xây dựng và phát triển, quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đã được nâng lên đối tác chiến lược toàn diện, mở ra cơ hội hợp tác sâu rộng hơn, đặc biệt trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các ngành công nghệ chiến lược.

Nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng. Ảnh: UNDP

Theo đó, hợp tác hai nước cần chuyển từ hỗ trợ sang cùng phát triển, từ đầu tư và thương mại sang đồng kiến tạo giá trị và đồng phát triển công nghệ. Nhật Bản có nền tảng khoa học, công nghệ, công nghiệp cùng hệ thống doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học phát triển; trong khi Việt Nam có nền kinh tế năng động, lực lượng lao động trẻ, khả năng thích ứng công nghệ và quyết tâm phát triển các ngành công nghệ chiến lược. Việc kết nối những thế mạnh này sẽ tạo ra năng lực phát triển chung.

Nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng đề xuất hợp tác Việt Nam - Nhật Bản về công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giai đoạn tới tập trung vào 3 chuyển đổi.

Thứ nhất, chuyển từ chuyển giao công nghệ sang cùng nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ. Hợp tác cần xuất phát từ những bài toán cụ thể của doanh nghiệp và nền kinh tế, qua đó hình thành các nhóm nghiên cứu chung, phòng thí nghiệm, chương trình thử nghiệm công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển sản phẩm.

Thứ hai, chuyển từ những điểm đổi mới sáng tạo riêng lẻ sang mạng lưới đổi mới sáng tạo được kết nối. Theo đó, mỗi địa phương, khu công nghệ cao, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp phát huy thế mạnh riêng nhưng được kết nối, chia sẻ nguồn lực. NIC cần tiếp tục đóng vai trò hạt nhân kết nối các trung tâm, khu công nghệ cao, trường đại học và doanh nghiệp Việt Nam với các đối tác Nhật Bản.

Thứ ba, chuyển từ các thỏa thuận hợp tác sang những kết quả cụ thể, có thể nhìn thấy và đo đếm được. Giá trị của hợp tác đổi mới sáng tạo cần được thể hiện qua công nghệ cùng phát triển, nhân lực được đào tạo, phòng thí nghiệm và trung tâm R&D được hình thành, dự án đầu tư được triển khai, doanh nghiệp và startup mới được phát triển, sản phẩm mới được đưa ra thị trường.

Để hiện thực hóa các chuyển đổi này, ông Nguyễn Chí Dũng đề nghị NIC tiếp tục phát huy vai trò hạt nhân kết nối, đưa NIC Hòa Lạc trở thành không gian hợp tác công nghệ thực chất Việt Nam - Nhật Bản. Các địa phương cần phát huy lợi thế riêng, xác định rõ bài toán phát triển, tránh dàn trải, trùng lặp và chủ động tham gia mạng lưới đổi mới sáng tạo trong nước, quốc tế.

Các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp Việt Nam cũng cần chủ động hơn trong hợp tác R&D, đào tạo, thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ, từng bước nâng cao năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ.

Về phía Nhật Bản, ông đề nghị Chính phủ, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp Nhật Bản tiếp tục đồng hành với Việt Nam theo hướng không chỉ chuyển giao công nghệ mà cùng nghiên cứu, cùng phát triển, cùng đào tạo nhân lực và tạo ra những giá trị mới.

Thu An