Việt Nam tìm 'chìa khóa' đường sắt tốc độ cao từ nước Pháp

Diễn đàn Đường sắt và Giao thông đô thị Việt Nam - Pháp 2026

Ngày 8/5, tại Hà Nội, Cơ quan Thương mại thuộc Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam tổ chức Diễn đàn Đường sắt và Giao thông đô thị Việt Nam - Pháp 2026 với sự tham dự của phái đoàn gồm 15 doanh nghiệp Pháp hoạt động trong lĩnh vực đường sắt. Diễn đàn được xem là cơ hội để hai bên trao đổi về định hướng phát triển hạ tầng đường sắt của Việt Nam cũng như thúc đẩy hợp tác trong các dự án đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị trong thời gian tới.

Đường sắt trở thành trọng tâm hợp tác Việt Nam - Pháp

Phát biểu tại diễn đàn, ngài Olivier Brochet - Đại sứ Cộng hòa Pháp tại Việt Nam cho biết, kể từ chuyến thăm Pháp của Tổng Bí thư Tô Lâm vào tháng 10/2024 và việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện, các cơ chế đối thoại cấp cao giữa hai bên liên tục được thúc đẩy nhằm mở rộng hợp tác trong những lĩnh vực ưu tiên, trong đó giao thông đường sắt được xác định là trọng tâm chiến lược.

Theo Đại sứ Olivier Brochet, cam kết này tiếp tục được cụ thể hóa thông qua việc ký kết Biên bản ghi nhớ giữa Bộ Xây dựng Việt Nam với Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) và SNCF nhằm hỗ trợ quản lý các dự án đường sắt. Đồng thời, trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Tổng thống Emmanuel Macron, hai bên cũng đã ký tuyên bố hợp tác trong lĩnh vực giao thông giữa Bộ Xây dựng và Bộ Giao thông vận tải Pháp.

“Cuộc họp hôm nay diễn ra trong bối cảnh chính trị rất đặc biệt, thể hiện tầm nhìn chung của lãnh đạo hai nước trong việc tăng cường hợp tác và đặt lĩnh vực giao thông đường sắt vào vị trí trung tâm của quan hệ song phương”, Đại sứ Olivier Brochet nhấn mạnh.

Theo Đại sứ Olivier Brochet, đây là lựa chọn phù hợp với nền tảng hợp tác lâu dài giữa Việt Nam và Pháp trong lĩnh vực hạ tầng giao thông. Hiện hai nước đang triển khai nhiều dự án chung, trong đó nổi bật là tuyến metro Tuyến metro Nhổn - ga Hà Nội. Bên cạnh đó, Pháp cũng sở hữu nhiều kinh nghiệm thực tiễn trong phát triển hệ thống giao thông đô thị và đường sắt tốc độ cao.

Đại sứ Olivier Brochet cho biết Pháp hiện có 125 năm kinh nghiệm phát triển metro và hơn 40 năm vận hành đường sắt tốc độ cao. Quốc gia này đang khai thác khoảng 2.700 km đường sắt tốc độ cao kết nối Paris với nhiều đô thị lớn trong nước và châu Âu. Riêng năm 2025, SNCF đã vận chuyển khoảng 168 triệu lượt hành khách với tiêu chuẩn cao về an toàn và chất lượng dịch vụ.

Trong lĩnh vực giao thông đô thị, Pháp đang triển khai dự án Grand Paris Express - dự án metro lớn nhất châu Âu hiện nay với hơn 200 km tuyến tự động hoàn toàn cùng hàng loạt nhà ga mới. Theo Đại sứ Olivier Brochet, đây là minh chứng rõ nét cho năng lực công nghệ, quản lý và vận hành của Pháp trong lĩnh vực giao thông hiện đại.

Không chỉ phát triển mạnh trong nước, các doanh nghiệp Pháp còn tham gia nhiều dự án giao thông quy mô lớn trên toàn cầu. Đại sứ Olivier Brochet dẫn chứng Morocco là quốc gia đầu tiên tại châu Phi vận hành tuyến đường sắt tốc độ cao với sự tham gia của SNCF và các đối tác Pháp từ năm 2018. Tuyến này hiện tiếp tục được mở rộng tới Marrakech từ năm 2025. Tại Canada, dự án đường sắt tốc độ cao kết nối Quebec với Toronto dài hàng nghìn km cũng đã được quyết định triển khai từ năm 2025 với sự tham gia của SNCF.

Theo Đại sứ Olivier Brochet, điểm chung của các dự án quốc tế này là đều dựa trên mô hình hợp tác chặt chẽ với đối tác sở tại nhằm bảo đảm hiệu quả vận hành và khả năng thích ứng với điều kiện thực tế từng quốc gia.

Ngoài kinh nghiệm vận hành, Pháp còn được đánh giá là quốc gia tiên phong về đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực đường sắt. Đại sứ Olivier Brochet cho biết ngành đường sắt hiện là một trong những trụ cột công nghiệp của Pháp với sự tham gia của nhiều tập đoàn hàng đầu trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ kỹ thuật, thiết kế, tín hiệu, đầu máy toa xe đến điện khí hóa và vận hành.

Đặc biệt, Pháp là quốc gia đi đầu trong phát triển hệ thống metro tự động, không người lái và hiện nắm giữ kỷ lục thế giới về tốc độ tàu hỏa với vận tốc 574,8 km/giờ.

Tuy nhiên, theo Đại sứ Olivier Brochet, việc SNCF hiện vận hành tàu ở tốc độ khoảng 320 km/giờ không phải do giới hạn công nghệ, bởi công nghệ Pháp có thể đáp ứng tốc độ tới 350 km/giờ. Đây chủ yếu là lựa chọn nhằm tối ưu hóa chi phí vận hành và hiệu quả kinh tế.

Một nội dung đáng chú ý khác được Đại sứ Olivier Brochet nhấn mạnh là hệ thống công nghệ đường sắt của Pháp được phát triển dựa trên các tiêu chuẩn mở quốc tế, bảo đảm tính an toàn và khả năng liên thông trong vận hành. Trong đó, hệ thống quản lý giao thông đường sắt châu Âu ERTMS hiện đã được triển khai tại hơn 51 quốc gia, bao gồm nhiều nước châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc và Ấn Độ.

Theo Đại sứ Olivier Brochet, việc áp dụng các tiêu chuẩn mở như ERTMS sẽ giúp các quốc gia tránh phụ thuộc vào công nghệ độc quyền của một nhà sản xuất, đồng thời nâng cao tính an toàn, khả năng giám sát tốc độ, tăng công suất mạng lưới và giảm các rào cản kỹ thuật trong vận hành.

Việt Nam hướng tới làm chủ công nghệ đường sắt

Tại diễn đàn, ông Dương Hồng Anh, Phó Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam (Bộ Xây dựng) cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới của ngành đường sắt với định hướng hiện đại hóa toàn diện hệ thống hạ tầng.

Các diễn giả trao đổi tại diễn đàn

Theo ông Dương Hồng Anh, nhiều dự án quy mô lớn đang được triển khai như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, các tuyến đường sắt kết nối liên vùng, kết nối cảng biển, sân bay cùng mạng lưới đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh.

“Đây đều là những dự án có quy mô rất lớn, đòi hỏi trình độ công nghệ cao, năng lực quản lý hiện đại, khả năng tích hợp hệ thống đồng bộ và tầm nhìn phát triển dài hạn”, ông Dương Hồng Anh nhấn mạnh.

Đại diện Cục Đường sắt Việt Nam đánh giá cao kinh nghiệm và năng lực của Pháp - quốc gia có truyền thống hàng đầu thế giới về đường sắt tốc độ cao, giao thông đô thị, công nghệ tín hiệu, điều khiển vận hành, quản lý an toàn và chuyển đổi số trong lĩnh vực giao thông.

Diễn đàn lần này ghi nhận sự tham gia của nhiều tập đoàn và doanh nghiệp lớn của Pháp như Systra, Alstom, Certifer cùng nhiều doanh nghiệp công nghiệp đường sắt khác. Theo ông Dương Hồng Anh, sự hiện diện đông đảo của các doanh nghiệp Pháp cho thấy mối quan tâm mạnh mẽ đối với thị trường đường sắt Việt Nam, đồng thời phản ánh niềm tin vào tiềm năng hợp tác dài hạn giữa doanh nghiệp hai nước.

Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp công nghệ hay thiết bị, phía Pháp còn hướng tới hợp tác toàn diện trong các lĩnh vực như quy hoạch, tư vấn thiết kế, xây dựng, đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ, kiểm định an toàn, vận hành khai thác và phát triển công nghiệp đường sắt.

“Đây cũng chính là những nội dung Việt Nam đặc biệt quan tâm trong quá trình xây dựng hệ sinh thái công nghiệp đường sắt trong nước, từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, làm chủ vận hành và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu của ngành công nghiệp đường sắt”, ông Dương Hồng Anh cho biết.

Theo lãnh đạo Cục Đường sắt Việt Nam, Bộ Xây dựng và các cơ quan quản lý luôn hoan nghênh, tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp quốc tế, đặc biệt là doanh nghiệp Pháp, tham gia nghiên cứu, hợp tác đầu tư và phát triển các dự án đường sắt tại Việt Nam trên cơ sở hài hòa lợi ích, tuân thủ pháp luật và hướng tới phát triển bền vững.

Ông Nguyễn Quốc Hiển, Phó Trưởng Ban Quản lý đường sắt đô thị TP. Hồ Chí Minh (MAUR), cho biết sau khi thực hiện sáp nhập địa giới hành chính, một trong những yêu cầu quan trọng trong công tác quy hoạch là bảo đảm kết nối đồng bộ giữa mạng lưới đường sắt đô thị, đường sắt vùng và đường sắt quốc gia, bao gồm cả đường sắt tốc độ cao.

Theo ông Nguyễn Quốc Hiển, mạng lưới đường sắt khu vực TP. Hồ Chí Minh đang được định hướng kết nối với nhiều tuyến quan trọng như TP. Hồ Chí Minh - Cần Thơ phục vụ khu vực Đồng bằng sông Cửu Long; tuyến TP. Hồ Chí Minh - Biên Hòa - Vũng Tàu kết nối các trung tâm công nghiệp tại Bình Dương, Đồng Nai cùng một số tuyến hướng lên khu vực biên giới Campuchia.

Đáng chú ý, ga An Bình và ga Thủ Thiêm được xác định là các trung tâm kết nối chiến lược. Trong đó, ga Thủ Thiêm - ga cuối của tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam - đang được nghiên cứu quy hoạch trên diện tích khoảng 17 ha nhằm tích hợp kết nối đường sắt tốc độ cao, metro và tuyến kết nối sân bay.

Theo ông Dương Hồng Anh, các dự án hạ tầng đường sắt quy mô lớn của Việt Nam không chỉ là bài toán giao thông mà còn gắn với mục tiêu tái cấu trúc không gian kinh tế, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi công nghệ và xây dựng năng lực công nghiệp quốc gia trong nhiều thập kỷ tới.

Đại diện Cục Đường sắt Việt Nam cho biết Việt Nam không chỉ tìm kiếm các đối tác cung cấp giải pháp “chìa khóa trao tay”, mà ưu tiên những đối tác có khả năng đồng hành trong chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực tự chủ dài hạn.

“Chúng tôi quan tâm nhiều hơn tới chuyển giao năng lực thiết kế, tích hợp hệ thống, bảo trì và đào tạo đội ngũ chuyên gia để thực sự làm chủ công nghệ”, ông Dương Hồng Anh nhấn mạnh.

Các doanh nghiệp Pháp cũng cho rằng, với những dự án hạ tầng đường sắt quy mô lớn, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở khả năng chuẩn bị chuỗi cung ứng, dòng tiền, nguồn nhân lực và hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật ngay từ giai đoạn đầu.

Theo kinh nghiệm của phía Pháp, việc huy động các nhà thầu tham gia sớm trong quá trình thiết kế, lựa chọn tiêu chuẩn mở và xây dựng chiến lược phát triển nhân lực dài hạn sẽ góp phần tối ưu chi phí, hạn chế rủi ro và nâng cao hiệu quả vận hành trong nhiều thập kỷ.

Đại diện doanh nghiệp Pháp cũng khuyến nghị Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật để tạo điều kiện cho việc triển khai các công nghệ đường sắt hiện đại trong tương lai.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đầu tư các dự án hạ tầng giao thông chiến lược, đặc biệt là lĩnh vực đường sắt, sự đồng hành của các đối tác quốc tế giàu kinh nghiệm như Pháp được kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy quá trình hiện đại hóa ngành đường sắt, nâng cao năng lực công nghệ và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của hệ thống giao thông quốc gia.

Hải Yến