Việt Nam đứng trước cơ hội biến năng lượng xanh thành lợi thế cạnh tranh số

Áp lực năng lượng gia tăng trong kỷ nguyên AI

Nghị quyết 57-NQ/TW xác định hạ tầng số là nền tảng quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế số. Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển nhanh của AI trên toàn cầu, nhu cầu điện năng dành cho các hệ thống tính toán đang gia tăng mạnh, đặt ra yêu cầu mới đối với hạ tầng năng lượng.

Năng lượng xanh mở thêm dư địa phát triển cho kinh tế số Việt Nam

Ông Đinh Tuấn Phong, Phó Tổng Giám đốc Kỹ thuật Công ty Cổ phần Đầu tư Kỹ thuật số Việt (VDI) cho biết làn sóng AI đang tạo ra thay đổi lớn về mức tiêu thụ điện trong các hệ thống công nghệ. Theo ông, nếu một máy chủ thông thường chỉ tiêu thụ khoảng 1.000W điện thì siêu máy tính AI có thể sử dụng từ 15.000 - 20.000W, cao gấp 15 - 20 lần.

Đi cùng nhu cầu điện năng lớn là yêu cầu cao về hạ tầng mạng tốc độ cao và hệ thống làm mát chuyên dụng. Đại diện VDI cho rằng trước khi triển khai các cụm máy chủ AI, doanh nghiệp cần khảo sát kỹ năng lực cung cấp điện và tính toán nhu cầu vận hành nhằm bảo đảm khả năng triển khai dự án.

Từ góc độ ngành năng lượng, TS Nguyễn Mạnh Cường, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Phát triển hệ thống điện, Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) nhận định sự phát triển của khu công nghiệp, trung tâm dữ liệu và hạ tầng sạc xe điện đang tạo sức ép ngày càng lớn lên hệ thống điện quốc gia.

Theo ông, việc đầu tư các tuyến đường dây truyền tải siêu cao áp như đường dây 500kV mạch 3 cho thấy áp lực truyền tải điện đang gia tăng đáng kể. Nếu thiếu giải pháp lưu trữ hoặc phân tán năng lượng tại chỗ, nguy cơ quá tải cục bộ có thể tiếp tục gia tăng.

Để giảm áp lực này, nhiều ý kiến cho rằng cần thúc đẩy triển khai hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS), đồng thời xây dựng cơ chế giá điện phù hợp để điều tiết nhu cầu sử dụng điện theo thời gian, nhất là trong giờ cao điểm.

Ở góc độ hạ tầng công nghệ, đại diện VDI nhận định các trung tâm dữ liệu AI thế hệ mới cần nhanh chóng ứng dụng công nghệ làm mát hiện đại như hệ thống trao đổi nhiệt cửa sau (Rear Door Heat Exchanger), đồng thời từng bước triển khai công nghệ làm mát ngâm chất lỏng (Immersion Cooling) cho các hệ thống siêu máy tính AI.

Vai trò của điện năng cũng đang bộc lộ rõ trong thực tế triển khai chuyển đổi số tại các địa phương. Bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP HCM cho biết thành phố đang triển khai hạ tầng số phục vụ mô hình chính quyền địa phương hai cấp với quy mô kết nối tới 168 xã, phường và liên thông về trung tâm dữ liệu tập trung. Tuy nhiên, quá trình triển khai tại một số nơi phát sinh khó khăn do công suất điện chưa đáp ứng yêu cầu vận hành hệ thống.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Tử Quảng, Phó Chủ tịch VINASA cho rằng thế giới hiện không còn nói đến chuyển đổi số đơn thuần mà đang bước sang giai đoạn “chuyển đổi kép”, kết hợp giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Theo ông, hạ tầng năng lượng sạch không còn là câu chuyện riêng của ngành điện mà đã trở thành “hạ tầng của hạ tầng số”, giữ vai trò bảo đảm vận hành cho nền kinh tế số.

Năng lượng xanh mở cơ hội thu hút đầu tư công nghệ

Theo các chuyên gia, năng lực cung cấp điện sạch, ổn định đang trở thành tiêu chí quan trọng trong quyết định đầu tư của nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu khi lựa chọn địa điểm xây dựng trung tâm dữ liệu và hệ thống siêu tính toán AI.

Ông Nguyễn Tử Quảng cho biết ngoài vị trí địa lý, hạ tầng viễn thông hay chính sách đầu tư, doanh nghiệp quốc tế hiện đặt yêu cầu cao về khả năng cung cấp nguồn điện xanh và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững. Nếu chưa đáp ứng được các yêu cầu này, Việt Nam có nguy cơ bỏ lỡ những làn sóng đầu tư công nghệ quy mô lớn đang dịch chuyển trên toàn cầu.

Từ góc độ quốc tế, ông Phùng Viết Thắng, Giám đốc Quốc gia Intel Việt Nam cho biết nhiều trung tâm tính toán lớn trên thế giới đã chủ động phát triển nguồn năng lượng tái tạo phục vụ vận hành hệ thống AI. Theo ông, tốc độ gia tăng nhu cầu điện khiến việc phụ thuộc hoàn toàn vào các nhà máy điện truyền thống không còn phù hợp, trong khi năng lượng tái tạo và mô hình sản xuất điện phân tán ngày càng giữ vai trò quan trọng.

Để hạ tầng năng lượng trở thành động lực thay vì rào cản đối với kinh tế số, ông Nguyễn Tử Quảng đề xuất phát triển hệ sinh thái dựa trên mô hình “kiềng ba chân”.

Trong đó, trụ cột đầu tiên là thể chế và chính sách với các cơ chế linh hoạt nhằm tích hợp chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, đồng thời thúc đẩy những giải pháp như cơ chế mua bán điện trực tiếp để doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện sạch.

Trụ cột thứ hai là công nghệ lõi toàn cầu, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng từ khâu thiết kế vi mạch, kiến trúc chip tới nền tảng điện toán.

Trụ cột còn lại là năng lực thực thi trong nước, bao gồm triển khai công nghệ làm mát hiện đại, ứng dụng AI trong quản lý năng lượng, tối ưu vận hành trung tâm dữ liệu và từng bước làm chủ các công nghệ phục vụ chuyển đổi xanh.

“Chỉ khi ba trụ cột này vận hành đồng bộ, Việt Nam mới có thể xây dựng được hệ sinh thái số phát triển bền vững và tạo ra những bước đột phá thực sự”, ông Quảng nhấn mạnh.

Các chuyên gia nhận định AI sẽ mang lại giá trị lớn cho nền kinh tế, song sự phát triển của các dự án siêu tính toán tiêu thụ lượng điện lớn cũng đặt ra yêu cầu về cơ chế quản lý phù hợp nhằm tránh tạo thêm áp lực cho hạ tầng năng lượng quốc gia. Trong bối cảnh đó, nếu xây dựng được chiến lược đồng bộ giữa công nghệ, năng lượng và chính sách, Việt Nam có thể từng bước biến năng lượng xanh thành lợi thế cạnh tranh mới trong phát triển kinh tế số.

Nguyên Bách