Việt Nam có thể trở thành 'Thung lũng Silicon' của Đông Nam Á?

Cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu đã bước sang giai đoạn mới, chip bán dẫn được xem là "trái tim" của mọi ngành công nghiệp. Khi đó, các các tập đoàn công nghệ liên tục tìm kiếm điểm đến mới ngoài những trung tâm truyền thống. Điều này cũng mở ra cơ hội cho nhiều quốc gia mới nổi, trong đó có Việt Nam.

Tiềm năng của Việt Nam

Không còn được nhắc đến chỉ như một địa điểm lắp ráp điện tử hay sản xuất linh kiện,Việt Nam đang được nhiều doanh nghiệp và chuyên gia quốc tế đánh giá là điểm đến tiềm năng của ngành bán dẫn.

Những tín hiệu này khiến GS.TS René Thiele, Hiệu trưởng trường Đại học Việt Đức, tin rằng nếu tận dụng tốt lợi thế hiện có, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành "Thung lũng Silicon của Đông Nam Á" trong tương lai.

Theo ông, mục tiêu này không phải là viễn cảnh quá xa vời khi Việt Nam đang hội tụ nhiều điều kiện để phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, từ nguồn nhân lực trẻ đến sự đồng hành của Chính phủ và doanh nghiệp.

GS.TS René Thiele, Hiệu trưởng trường Đại học Việt Đức. Ảnh: NTCC.

Nhận định này cũng nhận được sự đồng tình từ phía doanh nghiệp. Đại diện của Synopsys - doanh nghiệp hàng đầu thế giới trong lĩnh vực phần mềm thiết kế chip, cũng đánh giá Việt Nam đang đứng trước cơ hội trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị thiết kế vi mạch toàn cầu.

Doanh nghiệp này phân tích ngoài lợi thế về vị trí địa lý, môi trường đầu tư ổn định và nền kinh tế tăng trưởng tích cực, Việt Nam còn sở hữu lực lượng kỹ sư trẻ năng động, có nền tảng tốt về toán học và kỹ thuật - yếu tố được xem là "nguyên liệu đầu vào" quan trọng của ngành bán dẫn.

Trong nhiều năm, Việt Nam đã chứng minh năng lực ở lĩnh vực sản xuất điện tử khi trở thành điểm điểm của nhiều tập đoàn công nghệ lớn. Tham vọng hiện nay không còn dừng ở gia công hay lắp ráp mà hướng đến những khâu có giá trị gia tăng cao hơn như nghiên cứu, thiết kế và phát triển vi mạch.

Đó cũng là bước chuyển mà GS.TS René Thiele cho rằng Việt Nam cần thực hiện nếu muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp giữa trường đại học, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và hệ sinh thái nghiên cứu.

Chỉ khi các bên cùng tham gia, Việt Nam mới có thể hình thành một trung tâm bán dẫn của khu vực thay vì chỉ là nơi đặt các nhà máy sản xuất.

Cũng bàn về vị thế của Việt Nam trên bản đồ bán dẫn thế giới, GS Andrew Chin tại Đại học Công nghệ và Thiết kế Singapore (SUTD) cho rằng Singapore và Việt Nam đang sở hữu những lợi thế có thể bổ trợ lẫn nhau.

Singapore có thế mạnh về đổi mới sáng tạo, tài chính và khả năng kết nối thị trường quốc tế, Việt Nam lại nổi bật nhờ nền kinh tế số phát triển nhanh, lực lượng kỹ sư trẻ dồi dào cùng tốc độ ứng dụng AI cao. Sự kết hợp này có thể tạo ra một hệ sinh thái công nghệ mới có sức cạnh tranh trong khu vực.

Bên cạnh yếu tố con người, môi trường đầu tư cũng được xem là một lợi thế. Việt Nam đang xây dựng nhiều chính sách ưu đãi dành cho doanh nghiệp công nghệ cao và bán dẫn, từ ưu đãi thuế đến phát triển hạ tầng khu công nghiệp chuyên biệt.

Cùng với sự hiện diện của ngày càng nhiều doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng bán dẫn, những yếu tố này góp phần tạo nên nền tảng ban đầu để thu hút thêm các dự án có hàm lượng công nghệ cao.

Bài toán nhân lực

Những đánh giá tích cực từ giới chuyên gia quốc tế xuất hiện trong bối cảnh Việt Nam xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Tuy nhiên khoảng cách từ một quốc gia có nhiều nhà máy điện tử đến một Thung lũng Silicon của khu vực vẫn còn rất lớn.

Những khu công nghiệp hiện đại hay các gói ưu đãi đầu tư có thể được xây dựng trong vài năm. Nhưng điều khó tạo dựng hơn là đội ngũ kỹ sư, nhà nghiên cứu và chuyên gia có khả năng tham gia vào khâu thiết kế - yếu tố tạo ra giá trị lớn nhất của ngành bán dẫn.

Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo khoảng 50.000 kỹ sư bán dẫn vào năm 2030. Ảnh: Ag5.

Nếu hạ tầng, ưu đãi đầu tư hay sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng giúp Việt Nam có cơ hội bước chân vào ngành công nghiệp bán dẫn, nguồn nhân lực sẽ quyết định quốc gia có thể tiến xa đến đâu trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Đó cũng là điểm mà hầu hết chuyên gia quốc tế cùng đưa ra khi đánh giá triển vọng của Việt Nam. Họ cho rằng yếu tố tạo nên khác biệt của một trung tâm bán dẫn nằm ở đội ngũ kỹ sư, nhà nghiên cứu và chuyên gia có khả năng làm chủ công nghệ.

Theo bà Võ Hữu Châu Uyên, Giám đốc Công ty TNHH Synopsys, mục tiêu đào tạo khoảng 50.000 kỹ sư bán dẫn vào năm 2030 của Việt Nam là một thách thức lớn nhưng hoàn toàn khả thi nếu có sự phối hợp giữa Chính phủ, doanh nghiệp và các cơ sở giáo dục đại học.

Tuy nhiên, điều quan trọng không phải là đạt được con số này bằng mọi giá, mà là bảo đảm chất lượng nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của ngành công nghiệp bán dẫn.

Những năm gần đây, hệ thống giáo dục đại học Việt Nam đã bắt đầu dịch chuyển theo nhu cầu đó. Nhiều trường mở mới hoặc điều chỉnh chương trình đào tạo liên quan đến vi mạch, bán dẫn, AI và điện tử; đồng thời tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để đưa công nghệ và quy trình sản xuất thực tế vào giảng dạy.

Các tập đoàn công nghệ cũng không còn đứng ngoài quá trình đào tạo mà trực tiếp hỗ trợ các trường thông qua phần mềm thiết kế vi mạch, học bổng, chương trình thực tập, đào tạo giảng viên và các dự án nghiên cứu chung.

Những hoạt động này giúp rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo trong nhà trường với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận quy trình phát triển chip theo tiêu chuẩn công nghiệp ngay từ khi còn trên ghế giảng đường.

Sự thay đổi này cho thấy đào tạo nhân lực bán dẫn không còn là nhiệm vụ riêng của các trường đại học. Thay vào đó, một hệ sinh thái mới đang dần hình thành. Trong đó, Nhà nước định hướng chính sách, doanh nghiệp tham gia đào tạo và nghiên cứu, còn các cơ sở giáo dục đóng vai trò cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây cũng là mô hình được nhiều quốc gia có ngành bán dẫn phát triển áp dụng trong nhiều thập kỷ.

Đáng chú ý, định hướng này cũng phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Nghị quyết xác định giáo dục phải chuyển mạnh từ đáp ứng nhu cầu trước mắt sang tạo nền tảng cho phát triển dài hạn của đất nước, trong đó nhấn mạnh nhiệm vụ phát hiện, lựa chọn, bồi dưỡng, phát triển và trọng dụng nhân tài, đặc biệt ở các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Khi ngành bán dẫn ngày càng hướng tới các khâu nghiên cứu, thiết kế và phát triển công nghệ, yêu cầu đặt ra không chỉ là đào tạo đủ nhân lực mà còn phải hình thành đội ngũ kỹ sư và nhà khoa học có năng lực làm chủ công nghệ lõi. Đây cũng là nền tảng để Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu và hiện thực hóa mục tiêu trở thành một trung tâm công nghệ mới của khu vực.

Thái An