Việt Nam cần sáng tạo để thoát khỏi bẫy tăng trưởng cũ

Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định phát biểu khai mạc. Ảnh: Bộ KH&CN.

Sáng 21/4, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới tại Hà Nội. Sự kiện do Liên hợp quốc phát động, diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số.

Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định đặt vấn đề thẳng thắn: Mô hình tăng trưởng dựa trên chi phí lao động thấp và khai thác tài nguyên đã chạm giới hạn. Để tiếp tục phát triển bền vững, Việt Nam buộc phải chuyển sang dựa vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

"Nếu khoa học tạo ra tri thức mới, công nghệ tạo ra công cụ mới, thì đổi mới sáng tạo chính là cầu nối chuyển hóa tri thức và công nghệ thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị thực tiễn cho xã hội", Thứ trưởng Lê Xuân Định chia sẻ.

Thông điệp năm 2026 của Bộ KH&CN nhấn mạnh hành động thực chất hơn là khẩu hiệu. Hai chủ đề được chọn là "Đổi mới sáng tạo - Hành động đột phá, lan tỏa kết quả" và "Chuyển đổi nhanh hơn, mạnh mẽ hơn để biến ý tưởng thành giá trị". Đây được xem là thời điểm chín muồi để Việt Nam chuyển trọng tâm từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực thi.

Đại diện Liên hợp quốc đánh giá cao định hướng này. Bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, nhận định Nghị quyết 57 của Việt Nam đã đưa KH&CN vào trung tâm chiến lược quốc gia.

"Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá, không chỉ trở thành quốc gia có năng lực đổi mới sáng tạo mà còn có thể tạo dấu ấn trên bản đồ toàn cầu", bà Tamesis cho biết.

Điều kiện tiên quyết, theo đại diện Liên hợp quốc tại sự kiện, là đầu tư cho con người, kết nối các nguồn lực tri thức và đưa ý tưởng chuyển hóa thành giá trị cụ thể trong đời sống.

Bộ trưởng KH&CN Vũ Hải Quân, Nguyên bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng tham dự buổi lễ. Ảnh: Bộ KH&CN.

Hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia được định hình dựa trên 3 trụ cột. Các viện nghiên cứu và trường đại học tạo ra tri thức và công nghệ nền tảng. Doanh nghiệp là trung tâm ứng dụng và thương mại hóa. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế và tổ chức thực thi. Các Trung tâm Đổi mới sáng tạo đóng vai trò hạt nhân kết nối cung - cầu công nghệ giữa ba nhóm này.

Cũng tại sự kiện, Ban Tổ chức chính thức phát động Cuộc thi Sáng kiến khoa học 2026. Đây là năm thứ 5 cuộc thi được tổ chức. Điểm mới năm nay là lần đầu tiên mở rộng đối tượng tham gia đến người Việt ở nước ngoài, tạo cơ hội kết nối trí thức Việt trên khắp thế giới.

Tổng giá trị giải thưởng năm nay là một tỷ đồng. Lễ trao giải dự kiến diễn ra trong khuôn khổ Ngày hội Đổi mới Sáng tạo Quốc gia vào 1/10. Sau 4 năm triển khai, cuộc thi đã thu hút 645 hồ sơ và vinh danh 29 sản phẩm có tính ứng dụng cao.

Bộ KH&CN khuyến khích các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp chủ động triển khai các hoạt động đổi mới sáng tạo phù hợp thực tiễn. Mục tiêu xuyên suốt: biến đổi mới sáng tạo từ khẩu hiệu thành kết quả đo đếm được trong đời sống kinh tế - xã hội.

Minh Khôi