Viêm màng não mô cầu: Diễn tiến xấu nhanh, nguy cơ tử vong trong 24 giờ

Biến chứng nặng nề

Điểm chung của các ca bệnh là diễn tiến xấu rất nhanh, có nhiều trường hợp không qua khỏi, mới nhất là một học sinh 11 tuổi ở Phú Quốc. Ngày 16/3, bệnh nhi Y. (11 tuổi, học sinh tiểu học ở đặc khu Phú Quốc) đã tử vong do bị bệnh viêm não mô cầu.

Khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực - Chống độc Trẻ em, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh cũng vừa điều trị thành công cho bệnh nhi L.T.Y.V, 11 tuổi, nhập viện trong tình trạng nguy kịch do nhiễm não mô cầu type B. Bệnh nhi này nhập viện với các triệu chứng điển hình của nhiễm não mô cầu như sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn ói và sự xuất hiện của các ban xuất huyết hình “bản đồ” đặc trưng với mảng da sậm màu, hoại tử ở trung tâm.

Dấu hiệu bệnh viêm màng não mô cầu

Theo thông tin từ hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, từ đầu năm 2026 đến nay, nước ta ghi nhận các trường hợp mắc bệnh viêm màng não mô cầu tại Hà Nội, Hà Tĩnh, Lào Cai, An Giang... Số ca bệnh trong năm 2025 đã tăng gấp 6 lần so với cùng kỳ năm 2024, cho thấy nguy cơ bệnh đang gia tăng trở lại trong cộng đồng.

Bác sĩ Chuyên khoa II (BSCKII) Nguyễn Thị Kim Oanh, Phó Trưởng khoa Khoa Khám Chữa bệnh theo yêu cầu, Bệnh viện Hữu Nghị cho biết, viêm màng não mô cầu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính qua đường hô hấp, do vi khuẩn não mô cầu Neisseria meningitidis gây ra. Bệnh xuất hiện tái phát trong năm, tuy nhiên, có thể thành dịch vào mùa thu, mùa đông và mùa xuân. Theo số liệu của Viện vệ sinh dịch tễ trung ương, tỷ lệ mắc là 2.3/100.000 dân.

Theo bác sĩ Oanh, rất khó phát hiện bệnh trong giai đoạn sớm vì triệu chứng giống với bệnh viêm màng não do nhiễm siêu vi thông thường. Triệu chứng của bệnh viêm màng não mô cầu xuất hiện đột ngột, bao gồm: Sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, rát họng, chảy nước mũi, buồn nôn, nôn, cứng cổ và gáy, toàn thân đau mỏi cơ khớp, có dấu hiệu sợ ánh sáng, có thể lơ mơ hoặc hôn mê, xuất hiện các ban xuất huyết đặc trưng sau 1 - 2 ngày sau sốt. Các vết ban lúc đầu dạng chấm, sau đó lan nhanh như hình bản đồ hay dạng bọng nước, kích thước 1 - 2mm đến vài centimet, xuất hiện đầu tiên ở chân, sau đó lan ra toàn cơ thể. Kích thước thay đổi dần từ vết nhỏ đến những mảng xuất huyết lớn làm bong và hoại tử da.

Bệnh não mô cầu có biến chứng nặng nề, là 1 trong 10 bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ tử vong cao nhất tại nước ta. Não mô cầu có thể dẫn đến tử vong hoặc tàn tật trong vòng 24 giờ. Điều đáng lo ngại là tỷ lệ tử vong có thể lên đến 50%.

“Bệnh não mô cầu nếu được điều trị tốt và kịp thời, tỷ lệ khỏi bệnh có thể lên đến 95%. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện sớm, điều trị muộn, người bệnh phải đối mặt với nhiều di chứng sức khỏe lâu dài như cắt bỏ chi, ngón tay, ngón chân, tổn thương não, giảm thính lực, tổn thương thận, bị các vấn đề về tâm lý, co giật hoặc tổn thương thần kinh vĩnh viễn”, bác sĩ Oanh cho hay.

Tiêm vắc-xin não mô cầu để giảm tỷ lệ tử vong

Theo BSCKII Nguyễn Thị Kim Oanh, bệnh não mô cầu có thời gian ủ bệnh trung bình khoảng 4 ngày (có thể từ 2 - 10 ngày). Bệnh lây truyền qua giọt bắn đường hô hấp, chủ yếu qua việc tiếp xúc trực tiếp với nguồn bệnh do hít phải dịch tiết mũi, hầu, họng bắn ra từ người mang vi khuẩn (người bệnh và người lành mang trùng). Bệnh thường xảy ra ở nơi tập trung đông người. Ổ chứa của vi khuẩn não mô cầu trong tự nhiên là người. Bởi vậy, nguồn lây bệnh chủ yếu là bệnh nhân và người lành mang trùng.

Ở những địa phương có bệnh lưu hành, số người nhiễm não mô cầu mà không có triệu chứng lâm sàng chiếm 5 - 10%, là nguồn lây truyền rất quan trọng trong cộng đồng.

“Mọi người đều có cảm nhiễm với vi khuẩn não mô cầu nhưng tỷ lệ mắc bệnh có biểu hiện lâm sàng thấp và tỷ lệ mắc bệnh giảm dần theo lứa tuổi. Điều này đồng nghĩa rằng, trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao nhất và cũng là nhóm có số người lành mang vi khuẩn nhiều nhất”, bác sĩ Oanh cho biết.

Cần tiêm vắc-xin não mô cầu để giảm tỷ lệ tử vong

Về biện pháp dự phòng bệnh, bác sĩ Kim Oanh cho rằng, bệnh não mô cầu xâm lấn là mối nguy hiểm hiện hữu nhưng dễ bị bỏ qua. Việc triển khai chiến lược bảo vệ rộng bằng vắc-xin là bước đi mang tính quyết định để giảm tỷ lệ tử vong, ngăn chặn dịch và bảo vệ cộng đồng. Cần ưu tiên tiêm chủng cho hai nhóm có nguy cơ cao: Một là, trẻ em dưới 5 tuổi, đặc biệt là sơ sinh và nhũ nhi - đối tượng chưa có miễn dịch tự nhiên. Hai là, thanh thiếu niên - nhóm có tỷ lệ mang trùng cao nhất, đóng vai trò chính trong lây lan bệnh.

Theo bác sĩ Kim Oanh, cần cung cấp thông tin cần thiết về bệnh viêm màng não do não mô cầu, nhất là nơi có bệnh lưu hành, để người dân biết phát hiện bệnh sớm, cách ly và cộng tác với ngành y tế thực hiện phòng chống dịch trong cộng đồng. Bên cạnh đó, cần vệ sinh phòng bệnh. Nhà ở, nhà trẻ, lớp học phải thông thoáng, sạch sẽ và có đủ ánh sáng. Tại nơi có ổ dịch cũ, cần tăng cường giám sát, phát hiện sớm các trường hợp sốt, viêm hầu họng để theo dõi. Nếu có điều kiện thì ngoáy họng bệnh nhân cũ và những người lân cận để xét nghiệm tìm người lành mang vi khuẩn não mô cầu.

“Cần theo dõi nghiêm ngặt những trường hợp có tiếp xúc người bệnh nhưng chưa được tiêm phòng vắc-xin não mô cầu. Dùng kháng sinh để dự phòng cho người tiếp xúc theo chỉ định của bác sĩ, người phục vụ bệnh nhân, người ra vào vùng dịch, người sống trong các tập thể, trường học... có nguy cơ bị lây truyền và cả những người lành mang vi khuẩn để phòng bệnh rộng rãi trong vùng dịch”, BSCKII Nguyễn Thị Kim Oanh khuyến cáo.

Ngọc Nhi/VOV.VN