Viêm da tiếp xúc phải làm gì để nhanh khỏi?

Viêm da tiếp xúc là một trong những bệnh lý da liễu thường gặp, xảy ra khi da tiếp xúc trực tiếp với các tác nhân gây kích ứng hoặc gây dị ứng từ môi trường. Viêm da tiếp có thể gặp ở mọi lứa tuổi, gây ngứa ngáy, đau rát, nổi mụn nước và ảnh hưởng không nhỏ đến sinh hoạt, lao động cũng như chất lượng cuộc sống. Nếu không được xử trí đúng cách, viêm da tiếp xúc có thể kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc dẫn đến nhiễm trùng da.

Viêm da tiếp xúc là gì?

Viêm da tiếp xúc là phản ứng viêm xảy ra khi da tiếp xúc trực tiếp với các chất có khả năng gây kích ứng hoặc gây dị ứng. Dựa trên cơ chế bệnh sinh, viêm da tiếp xúc được chia thành hai nhóm chính là viêm da tiếp xúc kích thích và viêm da tiếp xúc dị ứng.

Trên thực tế, việc phân biệt hai thể bệnh này không phải lúc nào cũng dễ dàng do có nhiều triệu chứng tương đồng. Tuy nhiên, viêm da tiếp xúc dị ứng thường xuất hiện tại vùng da tiếp xúc với dị nguyên và chỉ xảy ra sau khi cơ thể đã mẫn cảm với chất gây dị ứng.

Viêm da tiếp xúc kích thích

Viêm da tiếp xúc kích thích xảy ra khi các hóa chất hoặc tác nhân vật lý làm tổn thương trực tiếp hàng rào bảo vệ da. Mức độ tổn thương phụ thuộc vào thời gian tiếp xúc, nồng độ chất kích thích cũng như tình trạng da của từng người.

Người bệnh thường có cảm giác đau rát nhiều hơn ngứa. Vùng da tổn thương có thể đỏ, khô, bong vảy hoặc nứt nẻ. Trong những trường hợp nặng, da có thể xuất hiện mụn nước, phồng rộp hoặc trợt loét.

Các tác nhân thường gặp gây viêm da tiếp xúc kích thích gồm xà phòng, chất tẩy rửa, nước rửa chén, hóa chất công nghiệp, dung môi, xi măng, acid, kiềm và các sản phẩm làm sạch sử dụng hằng ngày.

Điều trị viêm da tiếp xúc kích thích

Nguyên tắc điều trị quan trọng nhất là loại bỏ hoặc hạn chế tiếp xúc với tác nhân gây kích ứng. Người bệnh cần rửa sạch vùng da vừa tiếp xúc bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý nếu nghi ngờ tiếp xúc với hóa chất. Sau đó, sử dụng kem dưỡng ẩm để phục hồi hàng rào bảo vệ da theo hướng dẫn của bác sĩ.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc bôi chống viêm hoặc corticosteroid tại chỗ nhằm giảm triệu chứng và hạn chế tổn thương kéo dài. Đồng thời, người bệnh nên đeo găng tay, mặc quần áo bảo hộ khi làm việc với hóa chất hoặc chất tẩy rửa để phòng ngừa tái phát.

Viêm da tiếp xúc gây ngứa, nổi mụn nước và có thể tái phát nhiều lần nếu không được xử trí đúng cách.

Viêm da tiếp xúc dị ứng

Khác với viêm da tiếp xúc kích thích, viêm da tiếp xúc dị ứng là phản ứng miễn dịch của cơ thể đối với một chất mà người bệnh đã mẫn cảm trước đó. Các triệu chứng thường xuất hiện sau khoảng 24 - 48 giờ kể từ khi tiếp xúc với dị nguyên.

Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như đỏ da, ngứa nhiều, nổi mụn nước, phù nề hoặc rỉ dịch. Sau giai đoạn cấp tính, da có thể bong vảy và dày lên nếu tình trạng viêm kéo dài. Thời gian hồi phục thường từ 2 - 4 tuần, ngay cả khi được điều trị đúng cách.

Một số tác nhân thường gặp gây viêm da tiếp xúc dị ứng gồm nhựa của cây sơn độc, cây thường xuân và các loài thực vật thuộc họ lá han có chứa chất urushiol; kim loại như nickel; nước hoa; thuốc nhuộm tóc; mỹ phẩm; các sản phẩm cao su; hoặc một số thuốc bôi ngoài da như neomycin - thành phần thường có trong các loại kem kháng sinh.

Điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng

Việc điều trị phụ thuộc vào mức độ tổn thương da và triệu chứng của người bệnh. Ở giai đoạn cấp, chườm lạnh hoặc đắp gạc mát có thể giúp giảm ngứa, giảm cảm giác nóng rát và làm dịu vùng da bị viêm. Nếu tổn thương khu trú ở một vùng nhỏ, bác sĩ thường chỉ định corticosteroid bôi tại chỗ để giảm viêm và cải thiện triệu chứng.

Trường hợp tổn thương lan rộng hoặc phản ứng dị ứng nặng, người bệnh có thể được chỉ định corticosteroid đường uống trong thời gian phù hợp. Việc sử dụng thuốc cần tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ nhằm hạn chế nguy cơ tái phát và tránh các tác dụng không mong muốn.

Bên cạnh điều trị bằng thuốc, việc tránh hoàn toàn tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng là yếu tố quyết định hiệu quả điều trị lâu dài.

Khi nào cần đi khám?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa da liễu khi xuất hiện các dấu hiệu như tổn thương lan rộng nhanh, nổi nhiều mụn nước, đau nhiều, có biểu hiện nhiễm trùng như sưng nóng, chảy mủ, sốt hoặc các triệu chứng không cải thiện sau vài ngày tự chăm sóc.

Trong trường hợp không xác định được nguyên nhân gây bệnh hoặc tình trạng viêm da tái phát nhiều lần, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện test áp da (Patch test). Đây là phương pháp tiêu chuẩn giúp xác định dị nguyên gây viêm da tiếp xúc dị ứng, từ đó xây dựng kế hoạch phòng ngừa hiệu quả.

Phòng ngừa viêm da tiếp xúc

Để hạn chế nguy cơ mắc viêm da tiếp xúc, mỗi người cần chủ động bảo vệ làn da bằng những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả.

Nên hạn chế tiếp xúc trực tiếp với hóa chất, chất tẩy rửa hoặc các sản phẩm dễ gây kích ứng; sử dụng găng tay và quần áo bảo hộ khi làm việc. Khi lựa chọn mỹ phẩm hoặc sản phẩm chăm sóc da, nên ưu tiên những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, phù hợp với từng loại da và thử trước trên một vùng da nhỏ.

Bên cạnh đó, cần duy trì độ ẩm cho da bằng các sản phẩm dưỡng ẩm phù hợp, đặc biệt sau khi rửa tay hoặc tiếp xúc với nước nhiều lần trong ngày.

Tóm lại, viêm da tiếp xúc tuy không phải là bệnh lý nguy hiểm đến tính mạng nhưng có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống nếu không được điều trị và phòng ngừa đúng cách. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên đi khám sớm để được xác định nguyên nhân, điều trị phù hợp và phòng ngừa các biến chứng không mong muốn.

BS Trần Thu Hương