Vì sao Việt Nam nhập siêu hơn 16 tỷ USD giữa lúc kinh tế tăng trưởng mạnh?

Đằng sau bức tranh tăng trưởng là những động lực mới

Bức tranh kinh tế 6 tháng đầu năm 2026 tiếp tục ghi nhận nhiều gam màu tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới vẫn đối mặt với không ít bất định. Cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn, xu hướng gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại, xung đột địa chính trị tại Trung Đông cùng những biến động của thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu đã tạo sức ép lớn lên hoạt động sản xuất, thương mại và đầu tư.

Trong bối cảnh đó, Bộ Công Thương cho biết đã bám sát chỉ đạo của Trung ương, Quốc hội và Chính phủ, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm phát triển công nghiệp, bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển thị trường trong nước và thúc đẩy xuất khẩu, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những động lực quan trọng đóng góp vào mức tăng trưởng GDP 8,18% của cả nước trong nửa đầu năm.

Một trong những điểm nổi bật là an ninh năng lượng tiếp tục được bảo đảm trong bối cảnh nhu cầu sử dụng điện tăng cao và giá năng lượng thế giới diễn biến khó lường. Hệ thống điện quốc gia được vận hành an toàn, ổn định với sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu đạt khoảng 171,07 tỷ kWh, tăng 9,57% so với cùng kỳ năm trước. Thị trường xăng dầu cũng được điều hành linh hoạt, bảo đảm nguồn cung liên tục, không để xảy ra tình trạng thiếu hụt ngay cả trong giai đoạn xung đột tại Trung Đông khiến giá dầu thế giới biến động mạnh.

Đáng chú ý, từ ngày 1/6/2026, lộ trình sử dụng xăng sinh học chính thức được triển khai trên phạm vi cả nước, đánh dấu thêm một bước tiến trong quá trình chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh và bền vững.

Ở lĩnh vực công nghiệp, đà phục hồi tiếp tục được củng cố. Chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp (IIP) quý II ước tăng 11,2%; tính chung 6 tháng tăng 10,8%, cao hơn mức tăng của cùng kỳ năm trước. Trong đó, ngành chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò đầu tàu với mức tăng 11,4%, còn ngành sản xuất và phân phối điện tăng 9,6%.

Nhiều địa phương ghi nhận tốc độ tăng trưởng công nghiệp rất cao như Hà Tĩnh, Ninh Bình, Phú Thọ, Nghệ An, Thái Nguyên và Bắc Ninh. Đến hết tháng 6, đã có 13 trong tổng số 34 địa phương đạt hoặc vượt mục tiêu tăng trưởng công nghiệp cả năm, dù vẫn còn 15 địa phương cần tăng tốc mạnh hơn trong nửa cuối năm.

Không chỉ sản xuất, thị trường trong nước cũng tiếp tục phát huy vai trò là "bệ đỡ" của nền kinh tế. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng quý II tăng 13,9%; lũy kế 6 tháng tăng 12,9%, tiệm cận mục tiêu cả năm. Nguồn cung hàng hóa được bảo đảm, thị trường duy trì ổn định, không xảy ra tình trạng thiếu hàng hay biến động bất thường đối với các mặt hàng thiết yếu.

Các chương trình kích cầu tiêu dùng, kết nối cung cầu, phát triển hệ thống phân phối, thương mại điện tử và Cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam" tiếp tục góp phần củng cố sức mua trong nước, đồng thời mở rộng đầu ra cho doanh nghiệp.

Nhập siêu hơn 16 tỷ USD: Điều gì đang diễn ra?

Giữa bức tranh tăng trưởng khá toàn diện đó, một con số lại thu hút sự chú ý đặc biệt tại họp báo quý II của Bộ Công Thương.

Đó là cán cân thương mại hàng hóa đã chuyển từ trạng thái xuất siêu của cùng kỳ năm trước sang nhập siêu khoảng 16,65 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm 2026.

Thoạt nhìn, diễn biến này có thể khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu đây có phải dấu hiệu suy giảm của nền kinh tế hay không. Tuy nhiên, nếu nhìn vào cơ cấu xuất nhập khẩu, bức tranh lại cho thấy một câu chuyện khác.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 6 tháng đầu năm đạt khoảng 549,69 tỷ USD, tăng tới 27,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 266,52 tỷ USD, tăng 21%; nhập khẩu đạt 283,17 tỷ USD, tăng 33,4%. Đây đều là những mức tăng rất cao trong nhiều năm trở lại đây.

Đáng chú ý hơn, sự gia tăng của nhập khẩu không tập trung ở nhóm hàng tiêu dùng mà chủ yếu đến từ máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất.

Theo Bộ Công Thương, nhóm tư liệu sản xuất chiếm tới 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu. Riêng nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng chiếm 56%, còn nhóm nguyên liệu, nhiên liệu chiếm 38,1%.

Điều này phản ánh nhu cầu mở rộng đầu tư, nâng công suất và chuẩn bị năng lực sản xuất của doanh nghiệp trong bối cảnh đơn hàng xuất khẩu và sản xuất công nghiệp đang phục hồi mạnh.

Bức tranh xuất khẩu cũng ghi nhận nhiều điểm sáng. Đã có 29 mặt hàng đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, trong đó có 5 mặt hàng vượt mốc 10 tỷ USD. Nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục chiếm tỷ trọng áp đảo, đạt khoảng 90% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 86,5 tỷ USD; xuất siêu sang thị trường này đạt 75,3 tỷ USD, tăng 21,3% so với cùng kỳ năm trước.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc vẫn là thị trường nhập khẩu lớn nhất với kim ngạch 115,2 tỷ USD; mức nhập siêu từ thị trường này đạt 77,3 tỷ USD, tăng 39% so với cùng kỳ năm trước.

Song song với việc thúc đẩy xuất khẩu, Bộ Công Thương cũng cho biết đã chủ động khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), đa dạng hóa thị trường, đồng thời tăng cường cảnh báo sớm để hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với các biện pháp phòng vệ thương mại cũng như các yêu cầu ngày càng khắt khe về phát triển xanh, truy xuất nguồn gốc và phát thải carbon từ các thị trường nhập khẩu.

Tăng tốc cho chặng đường còn lại của năm 2026

Bước sang 6 tháng cuối năm, Bộ Công Thương xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm nhằm duy trì đà tăng trưởng và hoàn thành ở mức cao nhất các mục tiêu phát triển của ngành.

Ưu tiên đầu tiên vẫn là bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia, đáp ứng đầy đủ nhu cầu về điện, xăng dầu và các nguồn năng lượng thiết yếu; đồng thời đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn điện, lưới điện trọng điểm và triển khai hiệu quả Quy hoạch điện VIII điều chỉnh.

Trong lĩnh vực công nghiệp, trọng tâm sẽ là tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và các ngành công nghệ cao; phối hợp với các địa phương thúc đẩy tiến độ các dự án công nghiệp và năng lượng có khả năng đưa vào vận hành ngay trong năm 2026.

Đối với thị trường trong nước, Bộ sẽ tiếp tục triển khai các chương trình kích cầu tiêu dùng, phát triển hệ thống phân phối hiện đại, thương mại điện tử và logistics, đồng thời tăng cường công tác quản lý thị trường, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả nhằm tạo môi trường kinh doanh lành mạnh cho doanh nghiệp.

Ở lĩnh vực ngoại thương, mục tiêu không chỉ dừng ở việc mở rộng quy mô xuất khẩu mà còn hướng tới nâng cao chất lượng tăng trưởng thương mại thông qua đa dạng hóa thị trường, khai thác hiệu quả các FTA và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế, đặc biệt là các yêu cầu về phát triển bền vững và năng lực phòng vệ thương mại.

Song song với đó, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số và đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trần Hương